IV SA/Wa 2152/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2008 r. sprawy ze skargi H. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) lipca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za korzystanie ze środowiska - oddala skargę - Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa Mazowieckiego z dnia [...] września 2006 r., którą odmówiono H. sp. z o.o. umorzenia opłaty za korzystanie ze środowiska - za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za I półrocze 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że treść art. 65 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa pozostawia do uznania organowi ustalenie istnienia lub nie szczególnych okoliczności uznających zastosowanie ulgi, w tym umorzenia zaległości. Ocena występowania przesłanek do zastosowania ulgi może być zaś dokonana tylko po wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego. Jednak umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest ponoszenie opłat nałożonych przepisami prawa, nie zaś zwalniania z tego obowiązku. Orzekając o umorzeniu zaległości, organ za podstawę rozstrzygnięcia może mieć albo przesłankę ważnego interesu podatnika, albo przesłankę interesu publicznego, albo obie te przesłanki łącznie. Przy wykładni interesu publicznego należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem wnioskodawcy, iż podjęta przez niego działalność w zakresie dostaw energii cieplnej mieszkańcom N. była podejmowana jedynie w interesie publicznym, bez możliwości uzyskiwania z tej działalności zysku. Ponadto Kolegium podniosło, iż H. sp. z o.o. działa na rynku od 1994 r. i jest profesjonalnym przedsiębiorcą, zatem podejmując działalność gospodarczą w zakresie dostaw energii spółka była świadoma ponoszenia wszelkiego ryzyka z tym związanego, a zamiar przenoszenia na budżet państwa odpowiedzialności za samodzielne i dobrowolnie podejmowane decyzje nie może być skuteczny. Przedstawione przez spółkę dokumenty finansowe nie wykazują na zagrożenie dla dalszego funkcjonowania H. sp. z o.o. na rynku. Znajdujące się w aktach sprawy bilanse i rachunki zysków i strat nie uzasadniają w ocenie Kolegium twierdzeń o złej kondycji finansowej spółki. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, iż Marszałek Województwa Mazowieckiego słusznie odmówił odwołującemu się umorzenia opłaty za korzystanie za środowiska sygn. akt IV SA/Wa 2152/07 za I półrocze 2006. Kolegium uznało, że organ I instancji wziął pod uwagę okoliczności w jakich doszło do postania zaległości słusznie stwierdzając, iż ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej musi obciążać osobę prowadzącą tę działalność, a nie budżet państwa. Ponadto w ocenie Kolegium słusznie wyważono interes H. sp. z o.o. i interes publiczny podkreślając wyjątkowy charakter ulg w związku z zasadą powszechności płacenia należnych opłat. Skargę do Sądu na powyższą decyzję wniosła H. sp. z o.o. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu spółka przedstawiła inne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2007 r., w którym Kolegium, w identycznym zdaniem skarżącej stanie faktycznym, orzekło na korzyść wnioskodawcy, co zdaniem H. sp. z o.o. potwierdza słuszność jej skargi. W powołanym orzeczeniu podniesiono, że do oceny czy w danej sprawie istnieją przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia zaległości podatkowej konieczne jest w pierwszej kolejności dokładne ustalenie wysokości owej zaległości. Decyzja taka ma charakter deklaratoryjny i powinna określać wysokość powstałej zaległości z jednoczesnym podaniem sposobu, w jaki wysokość tej zaległości została ustalona, jak również terminów, w których powinno nastąpić jej uregulowanie. Dopiero dokonanie w taki sposób ustalenia daje podstawę do uznania, że w danej sprawie powstała zaległość podatkowa, a w konsekwencji uczynią rozważania na temat istnienia lub nie przesłanek dopuszczających umorzenie takiej zaległości lub należnych z tego tytułu odsetek za w pełni uzasadnione. Sformułowanie użyte w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa wskazuje, iż do uznania organu podatkowego pozostawiono zastosowanie dobrodziejstwa umorzenia zaległości podatkowej lub odsetek za zwłokę, uznaniowości tej jednak nie można żadną miarą utożsamiać z dowolnością w rozstrzygnięciu. Marszałek Województwa rozpatrujący wniosek o umorzenie przedmiotowej należność powinien w szczególności rozważyć, czy w sprawie tej za umorzeniem nie przemawia ważny interes podmiotu zobligowanego do uiszczenia takiej opłaty, interes publiczny lub obie wymienione przesłanki łącznie, a wynik tych rozważań powinien znaleźć odzwierciedlenie w treści wydanej decyzji. Kolegium w powołanym rozstrzygnięciu wskazało, że ani z akt sprawy ani z treści decyzji organu I instancji nie wynika, by przedmiotem rozważań tego organu było zbadanie, czy w sprawie rzeczywiście istnieją lub nie przesłanki do uwzględnienia w całości rozpatrywanego wniosku, wymienione w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, a dotyczące jak chce wnioskodawca interesu sygn. akt IV SA/Wa 2152/07 publicznego. Natomiast w wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 października 2004 r. sygn. III SA/2414/03 stwierdzono, że w przepisie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej "interes publiczny" wskazany został jako samodzielna przesłanka, której istnienie uzasadnia umorzenie należności ze względu na "ważny interes podatnika", ponadto w orzecznictwie sądów przyjęto, że ocena, czy przesłanka umorzenia istnieje w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego. Przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku odwołującego, podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie uwzględniają powyższych uwag, co za tym idzie nie mogą stanowić wystarczającego uzasadnienia przyjętego przez organ I instancji stanowiska. Postępowanie wyjaśniające w sprawie nie zostało przeprowadzone właściwie i oparte na zasadzie dowolności, w efekcie powyższego naruszona została zasada wyrażona w art. 77 § 1 kpa. Konsekwencją naruszenia wymienionej zasady stała się wadliwość całej decyzji przez naruszenie przepisu art. 107 §3 kpa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia 2 stycznia 2008 r. pełnomocnik spółki podtrzymał podnoszone zarzuty, wskazując ponadto, że SKO oceniając odwołanie nie odniosło się do argumentacji skarżącej spółki, która umotywowała swój wniosek interesem publicznym. Zdaniem pełnomocnika organ winien ustalić, czy funkcjonowanie sieci ciepłowniczej w N. leży w interesie społecznym i czy w przypadku ponoszenia przez skarżącego strat w kolejnych latach funkcjonowanie tej sieci jest zagrożone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Należy zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z sygn. akt IV SA/Wa 2152/07 dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Biorąc pod uwagę powyższe kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 8 poz. 60 ze zm.) organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. W powołanym przepisie ustawodawca przewidział wyjątek od obowiązującej w polskim prawie zasady obowiązkowego płacenia podatków realizowany poprzez dopuszczenie możliwości udzielenia pomocy publicznej w postaci umorzenia zaległości podatkowej. W przepisie tym poprzez użycie zwrotu "może" wyraźnie wskazano, że organ podatkowy nie jest zobligowany do podjęcia decyzji o umorzeniu. Zatem decyzja w sprawie umorzenia zaległości podatkowej jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Podkreślić jednak należy, że zakres uznania administracyjnego nie jest uprawnieniem nieograniczonym, a dowolność w rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowej jest niedopuszczalna. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. min. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302) oraz wyrok NSA z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300). Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło umorzenia postępowania w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska, gdyż wnioskiem złożonym dnia 28 lipca 2006 r. H. sp. z o.o. wniosła o umorzenie opłat emisyjnych w związku z prowadzoną działalnością na terenie miasta N., z uwagi na ważny interes publiczny. W załączeniu przedłożyło wykaz opłat za I półrocze 2006 r., zawierające sygn. akt IV SA/Wa 2152/07 dane wymienione w art. 287 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 284 ust. 1 cyt. ustawy podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Oznacza to, że podmiot zobowiązany jest do ponoszenia opłaty z mocy prawa, bez decyzji administracyjnej i bez wezwania do zapłaty. Należną kwotę opłaty nalicza we własnym zakresie, wykorzystując do wyliczenia obowiązujące stawki określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. z 2001 nr 130 poz. 1453 ze zm.), wydanym na podstawie art. 290 ust. 2 cyt. ustawy i wpłaca ją na rachunek urzędu marszałkowskiego. Powyższy przepis jest przepisem szczególnym i samodzielnie reguluje sposób obliczania opłaty. Natomiast termin do uiszczenia opłaty określa art. 285 ust. 2 ustawy, wskazując, że podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza. Z kolei art. 277 ust. 2 powołanej ustawy wskazuje, że opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wynikające z eksploatacji urządzeń, wnosi się na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce rejestracji podmiotu korzystającego ze środowiska. Tak sformułowana treść przepisów ustawy oznacza, że to na podmiocie korzystającym ze środowiska ciąży obowiązek naliczenia odpowiedniej opłaty i wniesienia jej we wskazanym terminie, na właściwy rachunek. Nie można zgodzić się w związku z tym z zarzutem skarżącej, że zaskarżona decyzja powinna określać wysokość powstałej zaległości z jednoczesnym podaniem sposobu, w jaki wysokość tej zaległości została ustalona, jak również terminów, w których powinno nastąpić jej uregulowanie, ponadto zauważyć należy, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że opłata za korzystanie ze środowiska za I półrocze 2006 r. wynosi 17096 zł, a od tej kwoty strona powinna naliczyć odsetki za zwłokę. Spółka wnosząc o umorzenie opłaty za korzystanie ze środowiska powołała się na jedną z przesłanek warunkujących możliwością skutecznego ubiegania się o umorzenie opłaty - ważny interes społeczny. Wskazać należy, że jest to pojęcie nieostre i zawierające szeroki zakres pojęciowy. Zgodzić należy się z organem odwoławczym, że przy wykładni interesu publicznego należy uwzględniać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sygn. akt IV SA/Wa 2152/07 sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Publiczny - to bowiem dotyczący ogółu ludzi i służący ogółowi, dostępny dla wszystkich; związany z jakimś urzędem, z jakąś instytucją; ogólny, powszechny, społeczny, nieprywatny (Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1979, t. II, s. 1074). Interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie on w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168). Użyte w art. 67a § 1 pkt 3 określenie "interes publiczny" ma charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowego dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie mogą kryć się pod tym pojęciem (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2000 r., III SA 181/99, LexPolonica). Z powyższych uwag wynika, że pojęcie interesu publicznego nie da się wprost zdefiniować. Jednak w ocenie Sądu organ odwoławczy w niniejszej sprawie podjął próbę zdefiniowania tej przesłanki i rozpatrzył czy w sprawie faktycznie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes publiczny. Zauważyć należy, że organ wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na zapoznanie się z sytuacją majątkową spółki i mogłyby mieć wpływ na treść ostatecznego rozstrzygnięcia. Organy wskazały, że spółka H. działa na rynku od 1994 r. i jest profesjonalnym przedsiębiorcą i w związku z tym podejmując działalność gospodarczą w zakresie dostaw energii była świadoma ponoszenia wszelkiego ryzyka z tym związanego. Również organ odwoławczy wskazał, że działalność podjęta w zakresie dostaw energii cieplnej nie była podejmowana jedynie w interesie publicznym bowiem z tej działalności Spółka miała możliwość uzyskiwania zysku. Sąd nie znalazł żadnych podstaw żeby zakwestionować takie ustalenie. Również organy rozważyły sytuację majątkową spółki analizując przedstawione dokumenty finansowe. Zauważyć należy, że wniosek spółki dotyczący umorzenia zaległości został oparty, jak wcześniej wspomniano, na przesłance ważnego interesu publicznego i w takim zakresie organy go rozpoznały. Także, zdaniem Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w sposób staranny i rzetelny, z uwzględnieniem wszystkich aspektów umożliwiających udzielenie pomocy publicznej spółce, jaką niewątpliwie jest umorzenie opłaty za korzystanie ze środowiska. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że jedną z podstawowych zasad na której oparte jest funkcjonowanie rynku europejskiego jest sygn. akt IV SA/Wa 2152/07 zasada równej konkurencji. Natomiast w sytuacji, w której pomoc skierowana jest do podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, czy stosowanie preferencji wobec jednych kosztem drugich, mogłoby naruszyć wolną konkurencję. Należy pamiętać, że uzyskanie umorzenia zaległości jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy indywidualnej decyzji podmiot zwolniony zostaje z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Dlatego, co Sąd pragnie podkreślić, nie można z tego odstępstwa czynić normy i z faktu, iż jakiś podmiot uzyskał umorzenie podatku, wywodzić prawo do żądania podobnej ulgi. Reasumując, wskazać trzeba, że organy orzekające w sprawie prawidłowo przeprowadziły postępowanie, zbadały istnienie przesłanek, określonych w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów, a w uzasadnieniu decyzji wyczerpująco umotywowały odmowę uwzględnienia wniosku o umorzenie całości zaległości podatkowej. Na marginesie jedynie wyjaśnić warto, że "odmowa umorzenia zaległości podatkowych (...) nie stwarza stanu res iudicata i na podstawie powołanych przepisów można żądać umorzenia zaległości podatkowej tak długo, jak długo zaległość ta istnieje" (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398/99, LEX nr 40399). Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, wobec czego na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.