IV SA/Wa 2186/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Miron, asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2008 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. J. prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] marca 2006 r. o odmowie uchylenia decyzji Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] grudnia 1975 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 3,69 ha położonego we wsi R., stanowiącego byłą własność S. B. oraz decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 1976 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] grudnia 1975 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono dotychczasowy stan faktyczny sprawy wskazując, że postępowanie zakończone decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 1976 r. wznowione zostało na wniosek T. B., jako byłego współwłaściciela przejętego gospodarstwa rolnego. Część przedłożonych przez niego dokumentów nie była znana organom orzekającym o przejęciu gospodarstwa rolnego, lecz nie mają one wpływu na zmianę podjętych w sprawie decyzji, dlatego zarówno Wojewoda Ł., jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówili uchylenia kwestionowanych przez skarżącego decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA 3336/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił odmowne decyzje Wojewody Ł. i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wskazując na konieczność ustalenia w pierwszej kolejności, czy wniosek skarżącego złożony został z zachowaniem miesięcznego terminu z art. 148 §1 kpa. Sąd wskazał również, że organy orzekające nie zbadały przesłanki terminu określonego w art. 146 §1 kpa, i jaki ma to wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Organy orzekające w żaden sposób nie oceniły przedstawionych przez skarżącego oświadczeń mieszkańców z 1978 r. i wniosku o zezwolenie na remont stodoły z dnia [...] stycznia 1975 r., zwłaszcza, że dokumenty te stanowiły podstawę wznowienia postępowania, co nakłada na organy orzekające obowiązek oceny, czy mogły mieć wpływ na zmianę decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Sąd zarzucił również organom orzekającym zaniechanie powiadomienia o prowadzonym postępowaniu pozostałych spadkobierców byłych współwłaścicieli przejętego gospodarstwa rolnego. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy orzekające ustaliły, iż wniosek T. B. o wznowienie postępowania złożony został z zachowaniem terminu określonego w art. 148 §1 kpa. Powiadomiły również o prowadzonym postępowaniu pozostałych spadkobierców byłych współwłaścicieli przejętego gospodarstwa rolnego. W zaskarżonej decyzji podtrzymano pogląd, iż część dokumentów przedłożonych przez T. B. nie była znana organom orzekającym o przejęciu gospodarstwa, ale nie mogą one stanowić podstawy do zmiany decyzji o przejęciu. Oświadczenia mieszkańców wsi R. z 1978 r. złożone zostały dwa lata po wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego i są sprzeczne z oświadczeniami złożonymi w latach 1975-1977, według których gospodarstwo rolne było opuszczone, dlatego oświadczenia z 1978 r. nie mogą stanowić podstawy do l Sygn. akt IV SA/Wa 2186/07 zmiany decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Ubieganie się w 1975 r. o zezwolenie na remont lub budowę nowej stodoły nie może stanowić dowodu, iż przejęte gospodarstwo nie było gospodarstwem opuszczonym. Faktowi opuszczenia gospodarstwa rolnego nie zaprzeczyła w przeszłości również S. B. -była właścicielka tego gospodarstwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 r. T. B. opisał stan faktyczny sprawy z czasu przejęcia gospodarstwa rolnego zarzucając organowi odwoławczemu utrzymanie w mocy bezprawnej decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Powołując poszczególne dokumenty złożone do akt sprawy, skarżący podważył ustalenia dokonane przez organy orzekające co do faktu, iż gospodarstwo było opuszczone. Skarżący wniósł również o przyznanie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odszkodowania w kwocie 1.500.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za przejęte gospodarstwo rolne. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty i wnioski należało uwzględnić. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, poprzez m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, dlatego wniosek skarżącego o przyznanie odszkodowania od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie mógł być merytorycznie rozstrzygnięty przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, jako dotyczący sprawy nie należącej do właściwości sądu administracyjnego. Organ odwoławczy nie w pełni natomiast wykonał wytyczne Sądu zawarte w wyroku z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA 3336/03, przez co naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) i to w sposób mający wpływ na wynik rozstrzygnięcia, ponieważ nie dokonał oceny wszystkich dokumentów złożonych przez skarżącego na potwierdzenie okoliczności, iż przejęte gospodarstwo rolne nie było opuszczone. Mimo również stwierdzenia, iż część tych dokumentów nie była znana organom orzekającym o przejęciu gospodarstwa, organ odwoławczy w żaden sposób nie ocenił znaczenia tej okoliczności dla zastosowania w sprawie art. 151 §2 w zw. z art. 146 §2 kpa. O ile bowiem ocena organów orzekających w sprawie dotycząca oświadczeń mieszkańców wsi R. złożonych w 1978 r. jest prawidłowa, skoro oświadczenia te nie istniały w 1976 r. - kiedy to wydana została drugoinstancyjna decyzja w sprawie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa - to jednak obowiązkiem organu odwoławczego było dokonanie oceny tych wszystkich Sygn. akt IV SA/Wa 2186/07 dokumentów, które skarżący przedłożył dopiero przy odwołaniu od decyzji Wojewody Ł. z dnia [...] marca 2006 r. Szczególnie wnikliwej ocenie należało poddać także dowody wypłaty z 1971 r., z 1973 r. i rachunek z 1972 r. - wystawione przez Kółko Rolnicze w D., oraz upomnienie z 1975 r. - wystawione przez Kółko Rolnicze w S. i dowody-faktury z 1974 r. i z 1975 r. - wystawione przez Spółdzielnię Kołek Rolniczych w Z. [...], z uwzględnieniem zaświadczenia Spółdzielni Kołek Rolniczych w Z. z dnia [...] stycznia 1978 r., które wystawiono wprawdzie po wydaniu kwestionowanych decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, ale wskazującego na okoliczności faktyczne istniejące od 1971 r. co do wykonywania orki, kultywacji i rozsiewu wapna. Wojewoda Ł. ustalił w decyzji z dnia [...] marca 2006 r., że na jesieni 1975 r. zaorano ok. 0,2 ha ziemi, co stanowiło mniej, niż połowę areału gruntów ornych gospodarstwa o pow. 1,89 ha. W zaskarżonej zaś decyzji organu drugiej instancji wskazano na oświadczenie sołtysa z dnia [...] marca 1976 r., w którym stwierdzono m.in., że S. B. odłogowała co roku 1,5 ha gruntów ornych, uprawiana jest natomiast tylko działka znajdująca się koło domu. Tymczasem, w dowodzie-fakturze z dnia [...] września 1975 r., wystawionym dla S. B. ze wskazaniem "R.", wykazano należność za orkę 1,5 ha oraz kultywację 1 ha ziemi. W żaden jednak sposób okoliczność ta nie została przez organy orzekające oceniona. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ odwoławczy zobowiązany jest zatem dokonać takiej oceny, szczególnie w kontekście wyjaśnienia daty decyzji organu pierwszej instancji, mającej znaczenie ze względu na ustalenie, czy niektóre z dokumentów, pochodzących z 1975 r., świadczą o podejmowaniu działań agrotechnicznych przed wydaniem tej decyzji, czy już po jej wydaniu. W aktach sprawy znajduje się bowiem kopia decyzji organu pierwszej instancji opatrzona datą [...].02.1975 r., w kolejnych natomiast rozstrzygnięciach wskazano, iż decyzja ta wydana została w dniu [...] grudnia 1975 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie pozostaje również w sprzeczności z zawartym w jego uzasadnieniu stwierdzeniem, że część dokumentów przedłożonych przez skarżącego nie była znana organom orzekającym o przejęciu gospodarstwa. Jeżeli bowiem dokumenty te - zdaniem organu orzekającego - nie mogą stanowić podstawy do zmiany wydanych rozstrzygnięć, to jednak organ odwoławczy nie ocenił tej okoliczności w ramach art. 146 §2 kpa, według którego nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Ustalenie zaistnienia okoliczności określonych w art. 146 §2 kpa determinuje natomiast konieczność wydania rozstrzygnięcia o treści określonej w art. 151 §2 kpa. Zaniechanie oceny zastosowania w sprawie art. 146 §2 kpa ma zatem istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Nie ma natomiast znaczenia w sprawie, wskazana przez skarżącego okoliczność jego pobytu w wojsku, mająca wykluczać zastosowanie wobec gospodarstwa rolnego, Sygn. akt IV SA/Wa 2186/07 którego skarżący był współwłaścicielem w wyniku spadkobrania, przepisu art. 2 dekretu z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174, ze zm.), ponieważ w postępowaniu wznowieniowym organy orzekające oceniają jedynie spełnienie przesłanek z art. 145 §1 kpa, a z akt wynika, iż powołana okoliczność była znana organom orzekającym o przejęciu gospodarstwa. Prawidłowe są również ustalenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o właściwości organów administracji rządowej do rozpatrzenia sprawy wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lutego 1976 r. wydanej na podstawie powołanego dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Jakkolwiek bowiem, ukształtowało się obecnie orzecznictwo sądów administracyjnych, iż wobec decyzji wydanych na podstawie przepisów dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, organem obecnie właściwym do prowadzenia nadzwyczajnych postępowań administracyjnych wobec tych decyzji, w tym postępowania wznowieniowego, jest samorządowe kolegium odwoławcze, to jednak w niniejszej sprawie właściwość Wojewody Ł. i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przesądzona została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA 3336/03, który - na podstawie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wiąże w sprawie zarówno organy administracji, jak i Sąd. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ orzekający uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu orzeczenia.