IV SA/Wa 2187/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Generalnego Dyrektora Lasów Państwowych z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za niezgodne z przepisami wyłączenie z produkcji gruntu leśnego postanawia: przyznać M.N. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. M.N., reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Generalnego Dyrektora Lasów Państwowych z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za niezgodne z przepisami wyłączenie z produkcji gruntu leśnego. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 września 2015 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy wobec przedstawienia sytuacji materialnej skarżącego w sposób budzący wątpliwości i uchylania się od złożenia całości dokumentów niezbędnych do usunięcia tych wątpliwości. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 września 2015 r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonych na wezwanie dokumentów, wyjaśnień i oświadczeń wynika, że skarżący nie pracuje. W roku 2011 uległ wypadkowi, a z powodu urazu kręgosłupa stracił pracę. Od stycznia 2015 r. skarżący otrzymywał świadczenie rehabilitacyjne w wysokości ok. 1.500,-zł brutto miesięcznie. Jednakże Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] września 2015 r. odmówił skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Wnioskodawca decyzją Starosty [...] z dnia [...] października 2015 r. został uznany za osobę bezrobotną z prawem do zasiłku w wysokości 664,90 zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni oraz w wysokości 522,10 zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku. Skarżący jest po operacji kręgosłupa i przechodzi rehabilitację. Posiada zaległości w spłacaniu zaciągniętych kredytów w bankach: [...]., [...]oraz [...], w stosunku do których to zaległości są prowadzone egzekucje komornicze. Skarżący ma na utrzymaniu 7-letniego syna, nad którym sprawuje pieczę przez pięć dni w tygodniu, zaś przez pozostałe dwa dni syn znajduje się pod opieką matki, gdyż matka syna pracując nie może się nim opiekować. Skarżący regularnie płaci na syna alimenty w kwocie 500,-zł miesięcznie oraz podczas sprawowania nad nim opieki ponosi koszty w kwocie ok. 200,-zł. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest wspomniany wyżej zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 664,90 zł miesięcznie. Ze złożonego przez niego oświadczenia wynika, że otrzymuje on pomoc finansową od matki, która opłaca jego rachunki w kwocie 500-1000 zł miesięcznie i częściowo go utrzymuje. Jedynym majątkiem jaki skarżący wykazał jest jego udział w 1/4 własności domu o pow. 160 m2, w którym mieszka sam i sam ponosi koszty jego utrzymania, ponieważ pozostali współwłaściciele wyjechali. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Za każdym razem na wnioskodawcy ciąży więc obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez stronę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, tj. w sytuacji ubóstwa. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową i życiową stwierdzić należy, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i za taką właśnie osobę należy uznać skarżącego, wobec którego zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi wynoszącego 2.959,-zł. Mając na względzie, że wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 2.959 zł oraz biorąc pod uwagę, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku w kwocie 664,90 zł i aktualny stan zdrowia skarżącego wymagający ponoszenia kosztów leczenia, uzasadnionym jest stwierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, zaś nieudzielenie skarżącemu prawa pomocy mogłoby wiązać się z pozbawieniem go prawa do sądu. Zobowiązanie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości wynikającej z przedmiotu zaskarżenia, tj. w kwocie 2.959 zł, nie może nastąpić bez naruszenia zasady ponoszenia przez stronę w pierwszej kolejności wydatków uzasadnionych, związanych z koniecznym utrzymaniem, dlatego złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Tak rozumiane względy nakazywały orzec jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.