IV SA/Wa 2194/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Danuta Szydłowska, Asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2008 r. przy udziale Rzecznika Praw Obywatelskich sprawy ze skargi D. W., K. L., M.L., i D. W. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia (...) sierpnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu wniosku o przyznanie odszkodowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzającej je postanowienie z dnia (...) lipca 2007 r.; 2. zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej D. W. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2007 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia (...) lipca 2007 r., w którym, na podstawie art. 66 § 3 k.p.a., zwrócił D. W., K. L, D. W. i M. L. ich wspólny wniosek z dnia (...) maja 2007 r. o przyznanie, na podstawie art. 160 k.p.a. odszkodowania za szkodę wyrządzoną na skutek niezgodnego z prawem upaństwowienia przedsiębiorstwa, pn. M. , B., pow. R., woj. L. W uzasadnieniu organ podał, że na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie ma wpływu orzeczenie sądu powszechnego - postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia (...) maja 2007 r., sygn. akt (...) o odrzuceniu pozwu, w którym Sąd wskazał drogę administracyjną jako właściwą do dochodzenia roszczeń na podstawie art. 160 k.p.a. Minister Gospodarki podniósł również, iż w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 417 1 § 2 k.c, przewidujący drogę sądową, bowiem art. 160 k.p.a., który wskazywał sytuacje i organy właściwe do orzekania o przysługującym odszkodowaniu z powodu naruszenia przepisu art. 156 § 1 k.p.a. lub art. 158 § 2 k.p.a. został uchylony z dniem 1 września 2004 r. , na mocy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr162,poz. 1692). Organ stwierdził ponadto, że do zdarzeń i stanów prawnych powstałych po dniu wejścia w życie w/w ustawy, tj. po dniu 1 września 2004 r. nie ma już zastosowania art. 160 k.p.a., z wyjątkiem wskazanym w art. 5 ustawy, który stanowi, iż administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 160 k.p.a. ma zastosowanie jedynie w sprawach, w których decyzja nieważnościowa stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004 r. Minister Gospodarki stwierdził, że do wydanych decyzji po tej dacie - jak w niniejszej sprawie - powinien znaleźć zastosowanie art. 417 1 § 2 k.c. W ocenie organu, właściwa do dochodzenia roszczenia jest zatem droga postępowania cywilnego przed sądem powszechnym, zatem prawidłowe było wydanie postanowienia Sygn. akt IV SA/Wa 2194/07 na podstawie art. 60 § 3 k.p.a. o zwrocie wniosku. Decyzja nieważnościowa została bowiem wydana przez Ministra Gospodarki i Pracy w dniu (...) kwietnia 2005 r. W decyzji tej, na podstawie art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. stwierdzono, że zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia (...) listopada 1953 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem : M., B., pow. R., woj. L. oraz orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia (...) marca 1963 r. i z dnia (...) maja 1963 r. o przejściu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa, zostały wydane z naruszeniem prawa. W skardze na powyższe postanowienie Ministra Gospodarki z dnia (...) sierpnia 2007 r. D. W., K. L., D. W. i M. L. wniosły o jej uchylenie. Skarżące zarzuciły naruszenie art. 7 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i działanie organu wbrew przepisom art. 66 § 4 k.p.a. i art. 365 § 1 k.p.c. dotyczącym obowiązku rozpoznania sprawy przez organ w sytuacji, gdy Sąd powszechny uznał niedopuszczalność drogi sądowej. Ponadto skarżące wskazały na naruszenie art. 77 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, polegające na zamknięciu skarżącym drogi do dochodzenia odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej oraz na naruszenie art. 365 § 1 k.p.c, które polegało na jego niezastosowaniu, w sytuacji, gdy istnieje prawomocne orzeczenie Sądu powszechnego kształtujące sytuację prawną skarżących i wiążące organ z mocy ustawy. W skardze zarzucono również naruszenie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 66 § 3 k.p.a., art. 66 § 4 k.p.a. oraz art. 160 § 4 k.p.a. w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Zarzuty skarżących w tym zakresie odnosiły się również do istnienia prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego, którym - w ocenie skarżących - organ był związany. Ponadto skarżące zarzuciły również naruszenie art. 124 § 1 k.p.a. polegające na braku wskazania w postanowieniu podstawy prawnej. W uzasadnieniu skarżące wskazały, iż przed skierowaniem sprawy na drogę administracyjną, wystąpiły ze stosownym powództwem do sądu powszechnego. Postanowieniem z dnia (...) maja 2007 r., sygn. akt (...) Sąd Okręgowy Sygn. akt IV SA/Wa 2194/07 w W. odrzucił pozew, wskazując w uzasadnieniu, że w niniejszej sprawie właściwa jest droga administracyjnego dochodzenia roszczeń cywilnych od Skarbu Państwa , gdyż decyzje administracyjne zostały wydane przed 1 września 2004 r. W ocenie skarżących, powyższe orzeczenie sądu powszechnego wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale również inne sądy i organy administracji publicznej, stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. oraz art. 66 § 4 k.p.a. Skarżące podniosły, iż w ich ocenie, wydanie przez organ administracji publicznej postanowienia o zwrocie wniosku zamyka im możliwość dochodzenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie organów państwa. Ponadto skarżące zarzuciły, iż zaskarżone postanowienie nie zawiera podstawy prawnej, bowiem podanie jedynie przepisu art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. stanowi istotne naruszenie art. 124 § 1 k.p.a. Organ administracji publicznej jest obowiązany powołać przepis prawa stanowiący podstawę rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawach dotyczących wadliwych decyzji naruszających art. 156 § 1 k.p.a., wydanych przed dniem 1 września 2004 r., co do których decyzja stwierdzająca nieważność lub naruszenie prawa została wydana po dacie 1 września 2004 r. nie znajduje zastosowania przepis art. 160 k.p.a. Organ powtórzył argument zawarty w zaskarżonej decyzji, iż skoro decyzja nieważnościowa Ministra Gospodarki i Pracy została wydana w dniu (...) kwietnia 2005 r., zatem po dniu 1 września 2004 r., to w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 417 1 § 2 k.c. i sądowy tryb dochodzenia roszczeń. W ocenie organu, uchylenie art. 160 k.p.a., którego dotychczasową materię reguluje obecnie art. 417 1 § 2 k.c. spowodowało, że objęte tym przepisem roszczenie odszkodowawcze stanowi sprawę cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. Ponadto organ stwierdził, iż brak podania w sentencji przepisu art. 66 § 3 k.p.a. nie narusza art. 124 § 1 k.p.a., gdyż z treści tego postanowienia jednoznacznie wynika, że sprawa dotyczyła wskazanego art. 66 § 3 k.p.a., a ponadto powyższa kwestia nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy. W piśmie z dnia 7 stycznia 2008 r. swój udział w postępowaniu zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich, na podstawie art. 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który wniósł o uchylenie Sygn. akt IV SA/Wa 2194/07 postanowienia Ministra Gospodarki z dnia (...) sierpnia 2007 r. oraz postanowienia go poprzedzającego. Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił postanowieniu Ministra Gospodarki naruszenie art. 66 § 4 k.p.a. oraz art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 160 § 4 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia wejście wżycie w/w ustawy poprzez zwrot wniosku i przyjęcie, że do roszczeń odszkodowawczych skarżących nie ma zastosowania art. 160 k.p.a., lecz powinny one być dochodzone na drodze cywilnej. Rzecznik zarzucił błędną wykładnię wskazanych przepisów, która polega na przyjęciu, że zdarzeniem prawnym w rozumieniu ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. było wydanie ostatecznej decyzji nieważnościowej Ministra Gospodarki i Pracy z dnia (...) kwietnia 2005 r. W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich zdarzeniem prawnym, kształtującym stan prawny było wydanie orzeczeń dotkniętych wadą nieważności, co do których stwierdzono, iż zostały wydane z naruszeniem prawa. Rzecznik podkreślił również, że źródłem odpowiedzialności odszkodowawczej nie jest formalnoprawna decyzja stwierdzająca, iż orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa, gdyż to nie ona stanowi podstawę odpowiedzialności organu administracji. Źródłem szkody jest bowiem działalność władcza, wiążąca się z funkcjami władzy publicznej wykonywanymi w postaci decyzji administracyjnych. Rzecznik wskazał ponadto na naruszenie w niniejszej sprawie art. 66 § 4 k.p.a., z uwagi na wcześniejsze wydanie w sprawie postanowienia przez Sąd Okręgowy w W. o odrzuceniu pozwu. Powyższe orzeczenie sądu powszechnego jest, zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, elementem kształtującym w konkretnym przypadku właściwość danego organu do rozpatrzenia sprawy. Na rozprawie w dniu 10 stycznia 2008 r. pełnomocnik skarżących wniósł ponadto o zasądzenie kosztów procesu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, Sygn. akt IV SA/Wa 2194/07 przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153 , poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie zarówno skarżące, jak i Rzecznik Praw Obywatelskich wskazali na naruszenie przez organ administracji publicznej art. 66 § 4 k.p.a. Przepis ten stanowi, iż organ nie może zwrócić podania z tej przyczyny, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, jeżeli w tej sprawie sąd uznał się już za niewłaściwy. Wskazany § 4 został dodany do art. 64 ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 152, poz. 1271 ze zm.). Należy zauważyć, iż powołana ustawa wprowadziła również analogiczną instytucję do kodeksu postępowania cywilnego - na podstawie art. 5 pkt. 1 dodano bowiem art. 199 1 k.p.c. , który przewiduje, iż "Sąd nie może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli organ administracji publicznej lub sąd administracyjny uznały się w tej sprawie za niewłaściwe". Z powyższych uregulowań wynika jasno, iż celem ustawodawcy było zapewnienie jednostce skutecznego prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że cel regulacji przewidzianej przez art. 66 § 4 k.p.a. polega na przeciwdziałaniu automatycznemu zwracaniu wniosku przez organ administracji publicznej tylko dlatego, że określona sprawa nie podlega rozpoznaniu na drodze administracyjnej, ale została powierzona do rozpoznania przez sąd powszechny. Skoro w konkretnym przypadku, sąd powszechny odrzucił pozew wskazując organ Sygn. akt IV SA/Wa 2194/07 administracji publicznej jako właściwy do rozpoznania sprawy, to uchylenie się przez tenże organ od rozpoznania sprawy stanowi naruszenie art. 66 § 4 k.p.a. Cel powyższego przepisu wynika również z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 Konstytucji i służy zapewnieniu stronie należytej ochrony prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 2007 r., IV CSK 312/06 , lex nr 277299). Należy również pamiętać, że w procedurze administracyjnej ustawodawca nałożył na organ administracji publicznej obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Powyższa zasada - sformułowana w art. 8 k.p.a. - jest jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej, która w demokratycznym państwie prawnym musi być bezwzględnie przestrzegana. Przepis art. 66 § 4 k.p.a. jest w oczywisty sposób przykładem szczegółowej regulacji prawnej, będącej konsekwencją realizacji art. 8 k.p.a. Naruszenie przez organ normy zawartej w art. 66 § 4 k.p.a. stanowi również naruszenie art. 8 k.p.a. Z tego rodzaju sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia (...) maja 2007 r. Sąd Okręgowy w W. odrzucił pozew skarżących z uwagi na czasową niedopuszczalność drogi sądowej. Sąd wskazał w uzasadnieniu na treść przepisu art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 162, poz. 1692), który stanowi, iż do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, w tym przepis art. 160 k.p.a. W uzasadnieniu podkreślono, że źródłem szkody, wskazanym przez skarżące (występujące jako powódki w procesie cywilnym) były decyzje administracyjne, z dnia (...) listopada 1953 r. oraz z dnia (...) marca 1963 r. i (...) maja 1963 r. , co do których stwierdzono wydanie ich z naruszeniem prawa. Należy zauważyć, iż niezależnie od istniejących kontrowersji - czy źródła szkody należy upatrywać we wskazanych decyzjach czy też (jak przyjął organ) dopiero w decyzji nieważnościowej - w procedurze cywilnej to do powoda należy jednoznaczne określenie żądania i sprecyzowanie na jej podstawie dochodzonej pozwem szkody (art. 187 § 1 pkt. 1 k.p.a). Skoro powódki wskazały jako podstawę faktyczną roszczenia decyzje z lat 50 i 60 - sąd powszechny rozpoznawał sprawę jedynie w określonym przez powódki zakresie. Ponieważ wymienione postanowienie Sądu Okręgowego w W. było prawomocne, organ administracji publicznej powinien mieć na uwadze treść przepisu Sygn. akt IV SA/Wa 2194/07 art. 365 k.p.c, który przewiduje, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz organy państwowe i organy administracji publicznej. Jak słusznie stwierdzono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 1999 (sygn. akt IV SA 2543/98, lex 48643) - który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela - w art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego podkreślenia wymaga przewidziana przez ten przepis moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Jej swoistość wyraża się w tym, że obejmuje także inne sądy (w tym sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia Sądu. Podmioty te są zatem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Słusznie zatem zarzucono organowi naruszenie zarówno art. 66 § 4 k.p.a., jak i art. 365 § 1 k.p.c, co sprawiło że zaskarżone decyzje musiały zostać usunięte z obrotu prawnego. Należy zauważyć, iż to naruszenia powyżej wskazanych przepisów przesądzają o uchyleniu zaskarżonych postanowień. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że wobec powyższych uchybień nie może mieć decydującego znaczenia wykładnia wskazanego art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 162, poz. 1692). Interpretacja wskazanego przepisu nie jest jednoznaczna. Z jednej strony bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych reprezentowany jest pogląd, zgodnie z którym do zdarzeń i stanów prawnych powstałych po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oaz niektórych innych ustaw), tj. od dnia 1 września 2004 r., nie ma już zastosowania art. 160 k.p.a. Aktualnie administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych (art. 160 k.p.a.) stosuje się jedynie w tych sprawach, w których Sygn. akt IV SA/Wa 2194/07 decyzja nieważnościowa (art. 156 § 1 k.p.a.) stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004 r. Natomiast wydanie w tym trybie decyzji po tej dacie skutkuje objęciem wniosku odszkodowawczego regulacją art. 417 1 § 2 Kodeksu cywilnego, a zatem jego rozpoznanie następuje wyłącznie przed sądem powszechnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2005 r., IV SA/Wa 1356/05, lex nr 191299). Podobne stanowisko zaprezentował również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2006 r. (sygn. akt I OSK 69/06, lex nr 291369) wskazując, iż decyzja stwierdzająca niezgodność z prawem decyzji daje podstawę do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie, unormowanym w art. 160 § 1 k.p.a., który zachował moc do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem 1 września 2004 r. (art. 5 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw). Jest zatem decyzją tworzącą prawo: roszczenie o odszkodowanie. Odmienny pogląd prezentuje natomiast w niniejszej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich stojąc na stanowisku, iż zdarzeniem prawnym, kształtującym stan prawny było wydanie orzeczeń dotkniętych wadą nieważności, co do których stwierdzono, iż zostały wydane z naruszeniem prawa, a nie samej decyzji stwierdzającej nieważność. Na gruncie niniejszej sprawy nie ma jednak znaczenia, która z prezentowanych koncepcji jest rozstrzygająca. Podkreślenia wymaga, że o uchyleniu postanowień decyduje treść art. 66 § 4 k.p.a. i wymóg rozpoznania sprawy przez organ administracji publicznej oraz art. 365 k.p.c. Nawet bowiem podzielając wykładnię art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. zaprezentowaną przez organ, trzeba stwierdzić, iż w sprawie pierwszeństwo należy dać art. 66 § 4 k.p.a. oraz art. 365 k.p.c. Nie wdając się w szczegółową analizę relacji, jakie zachodzą pomiędzy procedurą administracyjną a cywilną stwierdzić ponownie należy, iż obowiązek wynikający z art. 66 § 4 k.p.a. jest bezwzględny i służy realizacji zasady pogłębiania obywateli do organów Państwa, wynikającej z art. 8 k.p.a. Sąd nie podziela natomiast stanowiska skarżących, iż organ nie wskazał w decyzji przepisu prawa, ograniczając się do powołania jako podstawy wydanej decyzji jedynie art. 138 § 1 pkt. 1. Jest oczywiste, iż utrzymując zaskarżoną decyzję organ odwoławczy orzeka w tym samym zakresie jak organ I instancji. Sygn. akt IV SA/Wa 2194/07 Jeżeli w wyniku rozpoznania odwołania organ odwoławczy uznaje, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe i utrzymuje takie rozstrzygnięcie w mocy, to uznaje tym samym, że również podstawa prawna tego rozstrzygnięcia jest prawidłowa. Tak więc brak w decyzji organu odwoławczego podstawy prawnej przepisu prawa materialnego, w oparciu o którą wydana została decyzja organu pierwszej instancji nie stanowi wady, powodującej konieczność eliminacji takiej decyzji z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ wyda merytoryczną decyzję, orzekając co do roszczenia skarżących. Jedynie ubocznie należy zwrócić uwagę, iż postępowanie odszkodowawcze, którego podstawę stanowi art. 160 k.p.a., jest dwufazowe. Niezakończenie pierwszego etapu (administracyjnego) czyni drogę sądową czasowo niedopuszczalną. Otwarcie jej następuje z momentem wydania decyzji administracyjnej (jednoinstancyjnie), która nie zadowala strony poszkodowanej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2001 r. V CK 139/05, lex 186929). Z uwagi na powyższe orzeczono jak w pkt. 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy P.p.s.a. W pkt. 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono w pkt. 3 wyroku na podstawie art. 200 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.).