IV SA/Wa 2195/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski, sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2014 r. sprawy ze skargi E. K. na orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie uprawnienia z tytułu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności I. uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] lutego 2013 roku nr [...] w zakresie punktu 10 dotyczącego prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju; II. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Orzeczeniem znak [...] z dnia [...] lutego 2013 r. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (dalej "organ I instancji"), działając na podstawie art. 6b ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 2 i art. 6b ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji"), orzekł o stopniu niepełnosprawności E. K. (dalej: "skarżąca", "strona"), którą zaliczył do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres do 28 lutego 2018 r. Jednocześnie orzeczenie określało wskazania dotyczące: pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności (punkt 1 wskazań), konieczności zaopatrzenia strony w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające jej funkcjonowanie (wg. zaleceń lekarza specjalisty, pkt 5 wskazań), częściowej pomocy usługowej w zakresie korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki usługowe (pkt 6 wskazań) oraz spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, tzn. możliwość ubiegania się o wydanie karty parkingowej (pkt 9 wskazań). W pkt 10 orzeczenia określono, że skarżącej nie dotyczy prawo do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Powyższe orzeczenie wydane zostało na podstawie oceny stanu zdrowia strony, dokonanej przez skład orzekający – dwóch lekarzy orzeczników. Jej schorzenia rokują poprawę, więc orzeczenie wydano okresowo, dostosowując do jej przypadku dodatkowe wskazania. W odwołaniu na powołane orzeczenie skarżąca zakwestionowała ustalenia organu o niespełnianiu przez nią przesłanek do przyznania jej prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Podniosła, że występowała o przyznanie jej wskazania zamieszczonego w puncie 10, a chyba na skutek pomyłki organ I instancji uwzględnił pkt 9, czego się nie domagała, bo nie ma samochodu i nie może prowadzić auta. Przyznanie jej prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju jest dla niej bardzo ważne z uwagi na prawidłowe funkcjonowanie z chorobą psychiczną i schorzeniami kręgosłupa. Orzeczeniem znak [...] z dnia [...] marca 2013 r., Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] (dalej: "organ II instancji", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej "k.p.a."), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami (art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji), do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Ocenił, iż skarżąca nie spełnia przesłanek z § 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz.1328 ze zm., zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym") do przyznania jej prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Jak wynika bowiem z treści ww. przepisu, przy ocenie konieczności korzystania przez osobę zainteresowaną z prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju bierze się pod uwagę rodzaj niepełnosprawności, w szczególności, czy osoba porusza się na wózku inwalidzkim, jest leżąca, ma znaczne ograniczenia w przyjmowaniu pokarmów i innych czynnościach fizjologicznych. Powołane orzeczenie (zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji organu odwoławczego) strona zaskarżyła odwołaniem do Sądu Rejonowego dla Warszawy Żoliborza, który postanowieniem z dnia 30 czerwca 2013 r., sygn. akt VII U 150/13, uznał się niewłaściwym i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie uznając, że sprawa przyznania odrębnego lokalu jest sprawą administracyjną. W piśmie procesowym z dnia 19 sierpnia 2013 r. (data prezentaty Sądu) skarżąca uzupełniła swoje odwołanie (potraktowane jako skarga wniesiona do sądu administracyjnego), w którym wskazała, że cierpi na schizofrenię paranoidalną. W okresach zaostrzenia choroby nie jest możliwe normalne funkcjonowanie z nią drugiej osoby w jednym pokoju. Ponadto zwróciła uwagę, że organy orzekające były w posiadaniu dokumentacji, z której wynika, iż w 1986 r. miała przyznane na stałe prawo do dodatkowej powierzchni mieszkalnej, jak również w poprzednim orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, wydanym na czas określony do 14 grudnia 2012 r., uwzględniono jej prawo do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju (pkt 10 wskazań). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, prezentując argumentację tożsamą z wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wobec przekazania przedmiotowej sprawy przez sąd powszechny według właściwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i związania sądu administracyjnego tym przekazaniem, zgodnie z art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), Sąd uznał, że zobowiązany jest do rozpoznania niniejszej skargi. Sąd nie może odrzucić skargi, w sytuacji gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Zgodnie zaś z art. 134 p.p.s.a., Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z regulacją zawartą w art. 6 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, właściwymi w sprawie orzekania o stopniu niepełnosprawności są: 1) powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako pierwsza instancja i 2) wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności – jako druga instancja. Z art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji wynika, iż w orzeczeniu powiatowego zespołu, poza ustaleniem niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, powinny być zawarte wskazania dotyczące w szczególności: 1) odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby; 2) szkolenia, w tym specjalistycznego; 3) zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej; 4) uczestnictwa w terapii zajęciowej; 5) konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby; 6) korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki; 7) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 8) konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; 9) spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908, ze zm.), przy czym w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności spełnienie tych przesłanek może zostać stwierdzone jedynie w przypadku ustalenia przyczyny niepełnosprawności oznaczonej symbolem 05-R (upośledzenie narządu ruchu) lub 10-N (choroba neurologiczna). Użycie przez ustawodawcę w art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji sformułowania "w szczególności" oznacza, że wyliczenie to jest przykładowe. Przepisy innych ustaw mogą zawierać postanowienia, które będą wchodziły w skład orzeczenia powiatowego zespołu do spraw niepełnosprawności. Przykładem takim jest art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 71, poz. 734, zwanej dalej "ustawą o dodatkach mieszkaniowych"), z którego wynika, iż normatywną powierzchnię powiększa się o 15 m², jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, o których mowa w ustawie o rehabilitacji. Treść cytowanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że częścią orzeczenia powiatowego zespołu do spraw niepełnosprawności jest rozstrzyganie o uprawnieniach do dodatkowej powierzchni mieszkaniowej. Potwierdza to § 13 rozporządzenia wykonawczego, który wskazuje co powinno zawierać orzeczenie o niepełnosprawności, jak i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W obu tych orzeczeniach należy zawrzeć informację o wskazaniach, o których mowa w art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji, określonych przez skład orzekający. Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego, przy orzekaniu o prawie do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju bierze się pod uwagę rodzaj niepełnosprawności, w szczególności, czy osoba porusza się na wózku inwalidzkim, jest leżąca, ma znaczne ograniczenia w przyjmowaniu pokarmów i innych czynnościach fizjologicznych. Przy tej regulacji ustawodawca również użył określenia "w szczególności", co oznacza, że jedynie przykładowo wskazał okoliczności, które należy brać pod uwagę. Oceniając w tym kontekście podjęte w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia Sąd uznał, że uzasadnienia obu kontrolowanych orzeczeń w zakresie punktu 10 wskazań są powierzchowne, a tym samym nie odpowiadające wymogom z art. 107 § 3 k.p.a. Organy obu instancji nie wyjaśniły, dlaczego uznały, że stan zdrowia skarżącej nie uzasadnia przyznania jej dodatkowego uprawnienia w postaci zamieszkania w oddzielnym pokoju. Z uzasadnienia organu I instancji w ogóle nie wynika, z jakiej przyczyny uznano, że kwestia dodatkowej powierzchni mieszkalnej skarżącej nie dotyczy, natomiast organ II instancji ograniczył się jedynie do zacytowania treści § 5 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia wykonawczego w kontekście uznania, że skarżąca nie spełnia przesłanek z tego paragrafu. Jak wynika z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy, poprzednio wydane w stosunku do strony przez organ I instancji w dniu [...] grudnia 2009 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (na okres do dnia 14 grudnia 2012 r.) w jego punkcie 10 określało, iż skarżącej przysługuje prawo do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Orzeczenie organu II instancji nie odniosło się do zarzutu odwołania co do wyżej wskazanej okoliczności, nie wskazało, co zmieniło się w sytuacji skarżącej, że aktualnie nie ma ona prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, jeśli jej stan zdrowia nie uległ poprawie. Ponadto Sąd stwierdza, że w dokumentach sprawy znajduje się decyzja Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] znak [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. przyznająca skarżącej na stałe z uwagi na stan zdrowia uprawnienie do korzystania z dodatkowej powierzchni mieszkaniowej, na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz. U. z 1974 r. Nr 26, poz. 152 – wydanego na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe, Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 84) oraz zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 10 grudnia 1974 r. w sprawie przypadków uzasadniających korzystanie z dodatkowej powierzchni mieszkaniowej ze względu na stan zdrowia (M.P. z 1974 r. Nr 42, poz. 256). Wydanie ww. decyzji poprzedzone było złożeniem pozytywnej opinii z dnia [...] listopada 1986 r. przez Komisję Opiniodawczą (w skład której wchodziło 2 lekarzy). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy orzekające nie oceniły całości dokumentacji będącej w jej posiadaniu w kontekście aktualnego stanu zdrowia skarżącej oraz podstaw do przyznania prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Brak zatem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez organ I instancji, co stanowi naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Tak samo organ II instancji, po zapoznaniu się z odwołaniem, powinien ponownie ocenić zebrane dowody (art. 136 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a.), a następnie wywody co do słuszności swojego stanowiska zawrzeć w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący i zrozumiały dla strony. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego orzeczenia organu odwoławczego w całości. Utrzymało ono bowiem w mocy w całości orzeczenie I instancji, mimo że zaskarżone zostało jedynie w części rozstrzygającej o prawie do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. W tym stanie sprawy niezbędnym było również uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji w zakresie punktu 10, tj. wskazań co do prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, gdyż w pozostałym zakresie orzeczenie organu I instancji nie było przedmiotem odwołania. Ponadto konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy i prawo strony do rozpoznania sprawy przez dwa niezależne organy uzasadniał wyeliminowanie orzeczenia w wyżej wskazanym zakresie. Ponownie rozpoznając sprawę organ przede wszystkim winien dokładnie zapoznać się ze zgromadzoną w aktach skarżącej dokumentacją medyczną i ustalić, czy w świetle tej dokumentacji, a w szczególności poprzedniego badania skarżącej, przy uwzględnieniu wykładni przepisów prawnych wskazanych przez Sąd w przedmiotowym uzasadnieniu, zasadne są jej twierdzenia o potrzebie uzyskania prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Po podjęciu decyzji organ sporządzi uzasadnienie, odpowiadające wymogom art. 107 § 3 k.p.a., z którego będzie wynikało: na jakich dowodach organ się oparł, czy dał im wiarę, a jeżeli nie, to dlaczego i z jakich powodów wydał takie, a nie inne rozstrzygnięcie. W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego orzeczenia orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.