IV SA/Wa 2199/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwa C. z siedzibą w C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności orzeczenia w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego oddala skargę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2005r., wydaną na podstawie art.157 § 1 i 2, art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 158 § 1 i 2 kpa w związku z art. 75 ust. l rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku P. P., w pkt 1 - stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1954r., w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstw rolnych nie będących w faktycznym władaniu właścicieli, położonych w gromadzie O., gm. K., pow. b., w części dotyczącej dawnej działki nr [...], jako część gospodarstwa M. P. o łącznej powierzchni 7,00 ha, wymienionego w poz. 76 wykazu przejętych gospodarstw, stanowiącego załącznik do orzeczenia, w pkt 2 - stwierdził, że orzeczenie to w części dotyczącej dawnych działek o nr: [...] i części działki [...], wchodzących w skład opisanego gospodarstwa M. P., zostało wydane z naruszeniem prawa. Stwierdzenie nieważności orzeczenia w tej części nie jest dopuszczalne ze względu na zajście nieodwracalnych skutków prawnych, tj. sprzedaż przejętych nieruchomości aktami notarialnymi. W uzasadnieniu decyzji podano, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 czerwca 2004r. (sygn. IV SA 2976/02 ) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2002r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2000r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1954r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego M. P. o łącznej pow. 7,00 ha - wym. pod poz. 76 wykazu przejętych gospodarstw. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy administracyjne ograniczyły się jedynie do zbadania legalności orzeczenia b. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z punktu widzenia przesłanek z art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1947r., natomiast nie wzięto pod uwagę, że podlegający kontroli w trybie nadzoru akt nie zawiera szczegółowych danych dotyczących objętych nim nieruchomości. Nadto nie zostały wyjaśnione rozbieżności w nazwisku, a przez to nie ustalono, która część nieruchomości jest przedmiotem postępowania. Sąd wskazał także na to, że sentencja kwestionowanego orzeczenia Prezydium PRN wbrew art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym nie podaje dokładnych danych nieruchomości będącej przedmiotem przejęcia, a to oznacza, że orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Organ pierwszej instancji, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ustalił, że kwestionowanym orzeczeniem z dnia [...] września 1954r. przejęto z dniem 1 września 1954r. na własność Państwa gospodarstwa rolne wymienne w załączonym do orzeczenia wykazie o łącznej powierzchni 498,27 ha na mocy art. 1 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego, i krakowskiego ( Dz. U. Nr 46, poz. 339). Organ podał , że osoba o nazwisku M. P. wymieniona w poz. 76 wykazu przejętych gospodarstw stanowiącym załącznik do tego orzeczenia nigdy nie zamieszkiwała we wsi O. oraz na terenie gminy K.. Natomiast pod poz. 3 wymienione jest nazwisko M. P. , który przed przesiedleniem prowadził we wsi O. gospodarstwo o pow. 6,70 ha w skład którego wchodziły działki o nr [...] i [...]. M. P. w dniu 1 września 1949r. jak też w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia nie miał we władaniu przejętego gospodarstwa, bowiem od dnia 1 sierpnia 1947 r. do dnia 3 marca 1951r. pracował w PGR W. , a od dnia 1 kwietnia 1951r. do dnia 31 marca 1964r. pracował w PGR T.. Organ stwierdził ,że w stosunku do dawnych działek o nr [...] i części działki nr [...] zaszły nieodwracalne skutki prawne przez to, że działki te nabyły osoby trzecie umową w formie aktu notarialnego, a to stanowiło przeszkodę do stwierdzenia nieważności w tej części kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] września 1954r. Natomiast nie było przeszkód prawnych do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia co do części działki nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa i znajdującej się we władaniu Nadleśnictwa C., wchodzącej w skład działki nr [...] o po. 4,08 ha, a więc zachodzą podstawy do jej zwrotu. Nadleśnictwo C. wniosło odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej pkt 1 - stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1954r. co do części danej działki nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej w zarządzie Lasów Państwowych. Zdaniem Nadleśnictwa ta część nieruchomości nie może podlegać zwrotowi, gdyż na to nie zezwalają przepisy ustawy z dnia 6 lipca 2001r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju ( Dz. U. Nr 97, poz. 1051). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2003r., wydaną na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu odwołania Nadleśnictwa C., utrzymał w mocy pkt 1 zaskarżonej decyzji Wojewody [...], jednocześnie stwierdził, że w pozostałej części decyzja organu pierwszej instancji stała się ostateczna wobec braku odwołania. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że Wojewoda [...] prawidłowo ocenił, że kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1954r. zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym. Wobec tego zachodziły podstawy do stwierdzenia - na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa - nieważności tego orzeczenia co do tej części dawnej działki nr [...], w stosunku do której nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, gdyż działka ta jest nadal własnością Skarbu Państwa, pozostającą jedynie w zarządzie Nadleśnictwa C.. W ocenie organu odwoławczego powołane przez Nadleśnictwo przepisy ustawy z 6 lipca 2001r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznego zasobów naturalnych kraju nie mają zastosowania w tej sprawie. Skarga Nadleśnictwa C. wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odnosi się tylko do części zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy pkt 1 decyzji Wojewody [...]. Nadleśnictwo podniosło zarzut rażącego naruszenia art. 1 pkt 3, art. 4 pkt 1 w związku z art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju ( Dz. U. Nr 97, poz. 1051 ze zm.). W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, iż przede wszystkim kwestionuje zawarte w uzasadnieniach decyzji obu organów sformułowania dotyczące zwrotu nieruchomości. Zdaniem strony skarżącej stwierdzona nieważność orzeczenia Prezydium PRN z dnia [...] września 1954r. nie stanowi, po wejściu w życie ustawy z dnia 6 lipca 2001r. o zachowaniu strategicznych zasobów naturalnych kraju, podstawy do zwrotu nieruchomości będącej w zarządzie Lasów Państwowych, a co najwyżej podstawę do dochodzenia roszczeń z tytułu utraty własności poprzez wypłacenie rekompensaty z budżetu państwa. Nadleśnictwo wniosło o uchylenie decyzji obu instancji w tej części. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. P. P. w piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2006r. oświadczył, że spadkobiercy nie będą dochodzić zwrotu działki, będącej w zarządzie Nadleśnictwa C., lecz będą wnosić o wypłatę odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Niewadliwe są ustalenia organów administracyjnych obu instancji dotyczące stanu faktycznego sprawy i dokonana ocena prawa pozostaje w zgodności z oceną prawą zawartą w wyroku z dnia 18 lutego 2004r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ( sygn. IV SA 2976/02), którą w świetle art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) związane są zarówno organy orzekające w niniejszej sprawie jak i Sąd. Na wstępie należy przede wszystkim podnieść, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Prowadzone w trybie nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie wyjaśnienie czy decyzja będąca przedmiotem kontroli jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad prawnych, o jakich mowa w art. 156 § 1 kpa w świetle stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1954r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Niemniej jednak przy stwierdzeniu nieważności danego orzeczenia administracyjnego trzeba mieć na uwadze przepis art. 156 § 2 kpa, który zastrzega, że nie stwierdza się nieważności decyzji, jeśli w sprawie występują przesłanki negatywne, wskazane w tym przepisie. Taką negatywną przesłanką są nieodwracalne skutki prawne decyzji dotkniętej jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1kpa. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że z nieodwracalnością skutków prawnych decyzji mamy do czynienia wówczas, gdy skutków wywołanych przez decyzję organ administracji publicznej w ramach swoich uprawnień nie jest w stanie odwrócić w drodze postępowania administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie, jak trafnie stwierdziły organy orzekające, taka sytuacja nie zaistniała w stosunku do tej części działki nr [...], która nadal, po przejęciu na mocy wadliwego orzeczenia, stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała w zarządzie strony skarżącej. Natomiast do nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa doszło w stosunku do działek o nr [...], [...] i pozostałej części działki nr [...], z tej przyczyny, że sprzedaż tych działek w formie aktu notarialnego wykluczyła możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] września 1954r. w tej części. Z tych też względów organy administracyjne zasadnie stwierdziły, że część działki nr [...] będąca własnością Skarbu Państwa może być zwrócona. Podkreślić należy, że zarówno decyzja stwierdzająca nieważność orzeczenia, jak też decyzja stwierdzająca, że orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa stanowi podstawę do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, z tym że w pierwszym przypadku strona może żądać zwrotu nieruchomości albo odszkodowania, a w drugim przypadku tylko odszkodowania. Wskazana w skardze przez stronę skarżącą ustawa z dna 6 lipca 2001r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju, nie mogła być zastosowana na etapie postępowania nadzorczego, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, z tego względu, że kontrola legalności kwestionowanego orzeczenia w trybie nadzoru dokonywana jest w stosunku do stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Niewątpliwie przepisy tej ustawy będą miały zastosowanie na etapie dochodzenia roszczeń przez spadkobierców byłego właściciela spornej części działki nr [...] wchodzącej w skład gospodarstwa przejęto na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wadliwego orzeczenia z dnia [...] września 1954r., będącej w zarządzie Nadleśnictwa C.. Mając to wszystko na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 powołanej powyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.