IV SA/Wa 2206/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu stowarzyszenia zwykłego [...] w W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2206/16 odmawiającego stowarzyszeniu zwykłemu [...] w W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi stowarzyszenia zwykłego [...] w W. na postanowienie Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Stowarzyszenie zwykłe [...] w W. (dalej również: Stowarzyszenie) zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W skardze zawarło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Wniosek ten uzupełniło w dniu 18 października 2016 r., składając go na urzędowym formularzu PPPr. W rubryce nr 4 formularza skarżący zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 lutego 2017 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że nie zapewnia ono źródła finansowania odpowiedniego do zakresu podejmowanej działalności, zaś przyznanie prawa pomocy nie może prowadzić do "przerzucenia" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo. Odpis postanowienia referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 14 marca 2017 r. W dniu 21 marca 2017 r. Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od rzeczonego postanowienia. Wniosło o jego uchylenie w całości, sprostowanie i uzupełnienie postanowienia, ustanowienie pełnomocnika oraz zwolnienie od koszów sądowych w części, ponad kwotę 50,00 zł. W uzasadnieniu sprzeciwu strona zarzuciła, że w zaskarżonym postanowieniu błędnie ustalono stan formalno-prawny sprawy, jak również stan materialny. Niezasadnie bowiem stwierdzono, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie zapewniając źródeł finansowania szeroko określonej działalności regulaminowej Stowarzyszenia, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność ta będzie realizowana z budżetu Państwa. Skarżący podniósł, że Stowarzyszenie nie korzystało dotąd z dofinasowania Państwa w żadnej formie, zaś członkowie uiszczają składki członkowskie na działalność w zależności od potrzeb, zwłaszcza kosztów sądowych i kosztów korespondencji. Strona stwierdziła także, że referendarz sądowy zaniechał zbadania szczegółowego stanu majątkowego i finansowego skarżącego, nie zauważając pogorszenia sytuacji materialnej Stowarzyszenia w bieżącym roku poprzez zmniejszenie ilości członków. Ponadto skarżący wskazał na konieczność sprostowania i uzupełnienia, "w części orzekającej", że sprawa dotyczy turbin wiatrowych na terenie gminy [...], a nie na terenie gminy [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W świetle art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zaskarżone postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe, dlatego należało utrzymać je w mocy. Całkowicie pozbawione podstaw jest twierdzenie skarżącego, że referendarz sądowy błędnie określił stan formalno-prawny sprawy, jak również stan materialny, oraz że zaniechał szczegółowego zbadania stanu majątkowego i finansowego skarżącego. W pierwszej kolejności, mając na względzie, że skarżący wnosi w sprzeciwie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy nie tylko w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (ponad 50 zł), ale także w zakresie ustanowienia pełnomocnika, należy stwierdzić, że referendarz sądowym w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ustalił zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarówno bowiem w skardze, jak i w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 18 października 2016 r., strona jednoznacznie wskazała, że wnosi tylko o zwolnienie od kosztów sądowych. Zakres wniosku, określony przez stronę w rubryce nr 4 formularza PPPr, determinuje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Postanowienie referendarza sądowego, którym rozstrzygnięto by nie tylko o wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiłoby niedopuszczalne działanie z urzędu. Referendarz sądowy należycie ocenił też stan majątkowy i możliwości płatnicze Stowarzyszenia, a zarzuty skarżącego w tym zakresie są nieuprawnione. Otóż, zarządzeniem z dnia 27 października 2016 r. referendarz zobowiązał skarżącego do przedstawienia dokumentu źródłowego i dodatkowych oświadczeń. Celem tego wezwania było uzupełnienie informacji podanych przez stronę w oświadczeniu o majątku i dochodach. Referendarz zażądał zatem nadesłania: 1) uchwały określającej aktualną wysokość składki członkowskiej, jeśli taka zastała podjęta, 2) oświadczenia, ilu członków stowarzyszenia uiszcza składki członkowskie, w jakiej wysokości i z jaką regularnością, a także 3) oświadczenia, jakie działania podejmuje Stowarzyszenie w celu zabezpieczenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie Stowarzyszenia. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 1 lutego 2017 r., skarżący poinformował, że: 1) składki członkowskie są dobrowolne (podkr. Sądu), 2) aktualnie składki opłacają wszyscy członkowie Stowarzyszenia, tj. 16 osób, oraz że 3) źródłem finansowania Stowarzyszenia są składki członkowskie. Uwzględniając przywołane wyjaśnienia, jak również treść oświadczenia z dnia 18 października 2016 r. i regulaminu Stowarzyszenia, referendarz sądowy prawidłowo ustalił więc, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku, oszczędności, ani rachunku bankowego. Jego działalność opiera się przede wszystkim na pracy społecznej członków. Obecnie stowarzyszenie liczy 16 osób. Jego działalność finansowana jest z dobrowolnych składek, których wysokość nie została określona. Celami stowarzyszenia są (pkt 7 regulaminu): 1) działanie na rzecz ochrony środowiska, walorów krajobrazowych i przyrodniczych; 2) ochrona gruntów rolnych przed degradacją i obniżeniem ich wartości; 3) działanie na rzecz społeczności wiejskiej, ochrona zdrowia mieszkańców terenów wiejskich; 4) popularyzowanie wiedzy z dziedziny energetyki wiatrowej wśród społeczeństwa. Stowarzyszenie realizuje swoje cele (pkt 8 regulaminu) poprzez: 1) organizowanie spotkań, konferencji i innych popularyzujących wiedzę z dziedziny ochrony środowiska, walorów krajobrazowych i przyrodniczych; 2) prowadzenie działalności wydawniczej w formie niedochodowej, opierającej się na wydawaniu ulotek, plakatów i broszur informacyjnych; 3) współpracę z wszelkimi osobami i instytucjami o podobnych celach działania; 4) występowanie z wnioskami i opiniami do właściwych organów administracji w sprawach związanych z kwestiami środowiskowymi i ekologicznymi oraz w przypadku celów odmiennych niż cele Stowarzyszenia; 5) inne działania realizujące cele statutowe. Wobec tak ustalonych okoliczności, dotyczących zakresu działalności Stowarzyszenia i źródeł jej finasowania, referendarz sądowy całkowicie prawidłowo i w pełni zasadnie wywiódł, że brak zapewnienia źródła dochodów w stałej, adekwatnej do zakresu podejmowanej działalności, wysokości, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpoznawaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec danych przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacji udzielonych w piśmie uzupełniającym z dnia 1 lutego 2017 r. trafna jest też konstatacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje, iż członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie zapewniając źródeł finansowania szeroko określonej działalności regulaminowej, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa. Trzeba podkreślić, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że ziściła się przesłanka do pozytywnego orzeczenia o wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przy czym strona ubiegająca się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Jak tymczasem wynika z regulaminu Stowarzyszenia źródło finansowania jego działalności stanowią składki członkowskie (pkt 6 regulaminu). Z pisma skarżącego z dnia 1 lutego 2017 r., wynika jednak, że członkowie Stowarzyszenia nie określili obowiązkowej składki, przewidując uiszczenie jej w "dobrowolnej" wysokości. Realizując, szeroko zakreślone cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni tymczasem - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie. Jak trafnie spostrzegł referendarz sądowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, o ile Stowarzyszenie dopełniło już obowiązku określonego w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015 r., poz. 1923), może również zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów [art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.) w zw. z art. 10 ust. 2 a contrario powołanej ustawy z dnia 25 września 2015 r.]. Z oświadczeń strony oraz informacji podanych przez nią w sprzeciwie wynikają natomiast okoliczności zasadniczo odmienne, świadczące o niepodejmowaniu działań mających na celu zapewnienie stałego, pewnego i adekwatnego do zakresu podejmowanej działalności, źródła finansowania. Stowarzyszenie nie określiło nawet obowiązkowej składki członkowskiej, a jego skład osobowy ulega zmniejszeniu. Przyznanie stronie prawa pomocy w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 ppsa, orzekł, jak w postanowieniu.