IV SA/Wa 2206/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku stowarzyszenia zwykłego [...] w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi stowarzyszenia zwykłego [...] w [...] na postanowienie Prezesa Krajowego zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] czerwca 206 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie zwykłe [...] w [...] (dalej: "Stowarzyszenie", "wnioskodawca") w toku postępowania złożyło wniosek na urzędowym formularzu PPPr z dnia 12 września 2017 r. domagając się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z treści wniosku oraz regulaminu Stowarzyszenia wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku, oszczędności, ani rachunku bankowego. Jego działalność opiera się przede wszystkim na pracy społecznej członków. Zarządzeniem z dnia 10 listopada 2017 r. wezwano Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku poprzez: - udzielenie informacji jakie działania podejmuje wnioskodawca w celu gromadzenia środków finansowych na realizację swoich zadań statutowych; - udzielenie informacji ilu członków liczy wnioskodawca; - przedłożenie uchwały o ustaleniu wysokości składek członkowskich; - nadesłanie sprawozdania finansowego Stowarzyszenia za lata: 2015 i 2016 a także dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Stowarzyszenia w roku 2017. W piśmie z dnia 11 grudnia 2017 r. Stowarzyszenie podniosło, że: - zgodnie z regulaminem, środki na działalność pochodzą wyłącznie ze składek członkowskich; - stowarzyszenie liczy 16 członków; - sprawozdanie finansowe oraz zeznania podatkowe za 2015 r. i 2016 r. – nie dotyczy; - koszty działalności za 2017 rok sprowadzając się do opłat korespondencji oraz opłat sądowych, aktualny stan środków finansowych – 0. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że celami Stowarzyszenia są (pkt 7 regulaminu): 1) działanie na rzecz ochrony środowiska, walorów krajobrazowych i przyrodniczych; 2) ochrona gruntów rolnych przed degradacją i obniżeniem ich wartości; 3) działanie na rzecz społeczności wiejskiej, ochrona zdrowia mieszkańców terenów wiejskich; 4) popularyzowanie wiedzy z dziedziny energetyki wiatrowej wśród społeczeństwa. Stowarzyszenie realizuje swoje cele (pkt 8 regulaminu) poprzez: 1) organizowanie spotkań, konferencji i innych popularyzujących wiedzę z dziedziny ochrony środowiska, walorów krajobrazowych i przyrodniczych; 2) prowadzenie działalności wydawniczej w formie niedochodowej, opierającej się na wydawaniu ulotek, plakatów i broszur informacyjnych; 3) współpracę z wszelkimi osobami i instytucjami o podobnych celach działania; 4) występowanie z wnioskami i opiniami do właściwych organów administracji w sprawach związanych z kwestiami środowiskowymi i ekologicznymi oraz w przypadku celów odmiennych niż cele Stowarzyszenia; 5) inne działania realizujące cele statutowe. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, Stowarzyszenie chcąc podołać kosztom związanym z prowadzoną działalności powinno wysokość składek ustalić na odpowiednio wysokim poziomie, lub uzyskać środki w inny przewidziany prawem sposób, bowiem cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania uchwały o ustaleniu wysokości składki członkowskiej ograniczyło się jedynie do nadesłania informacji, że - zgodnie z regulaminem - środki na działalność pochodzą wyłącznie ze składek członkowskich. Stowarzyszenie nie nadesłało uchwały ani nawet informacji o wysokości składek i częstotliwości ich opłacania przez członków. W postanowieniu z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OZ 428/11 (LEX 990354) NSA stwierdził, że określenie wysokości składek członkowskich na poziomie uniemożliwiającym realizację zadań stowarzyszenia nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tej sytuacji nie istnieje bowiem żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja, ustanawiając symboliczne składki członkowskie, sama pozbawia się zdobycia środków na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że ustaliło składki członkowskie na takim poziomie, który pozwoliłby realizować mu własne zadania przewidziane w regulaminie. Należy także wskazać, że Stowarzyszenie zostało zobowiązane do nadesłania sprawozdania finansowego za lata 2015 i 2016 a także dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Stowarzyszenia w roku 2017. Stowarzyszenie nie wykonało tego zobowiązania. Tymczasem stowarzyszenia zwykłe obowiązują te same wymogi w zakresie sprawozdawczości co stowarzyszenie zarejestrowane w KRS. Wynika to z faktu, że ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r. poz. 330) nie wyłącza stowarzyszeń zwykłych z obowiązków księgowych. Oznacza to, że stowarzyszenia zwykłe muszą prowadzić bieżącą księgowość, a także sporządzać roczne sprawozdanie finansowe ze swojej działalności i składać je do właściwego urzędu skarbowego wraz z roczną deklaracją CIT-8. Podsumowując stwierdzić należy, że wniosek Stowarzyszenie o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie bowiem Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.