IV SA/Wa 2210/14

WyrokWSA w Warszawie2015-01-27

Skład orzekający: Wanda Zielińska-Baran, Aneta Dąbrowska, Piotr Korzeniowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy pismo Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego lub orzeczenie NSA, sporządzone po dacie wydania ostatecznej decyzji administracyjnej, może stanowić nową okoliczność faktyczną lub nowy dowód uzasadniający wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.? Czy wykładnia przepisu prawa dokonana przez sąd lub organ administracji może być uznana za zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 7 K.p.a. uzasadniające wznowienie postępowania?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że pismo Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyrok NSA, sporządzone po dacie wydania ostatecznej decyzji administracyjnej, nie mogą być uznane za nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., ponieważ nie istniały w dniu wydania decyzji i nie były znane organowi. Ponadto, wykładnia przepisu prawa nie stanowi okoliczności faktycznej ani dowodu, a także nie jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 7 K.p.a. W związku z tym, organ administracji prawidłowo odmówił uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania.
Stan faktyczny
Skarżący J. K. domagał się potwierdzenia, że został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia, zgodnie z ustawą o kombatantach. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia, uznając, że rozłączenie z rodzicami miało na celu uniknięcie eksterminacji, a nie jej przeprowadzenie. Po odmowie, skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania, powołując się na pismo Prezesa NSA prof. Romana Hausera, które miało ujawnić nowe okoliczności i dowody dotyczące interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Organ administracji odmówił wznowienia postępowania, a następnie utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. Skarżący złożył skargę do WSA w Warszawie.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia WSA Piotr Korzeniowski, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z [...] września 2014 r. – zaskarżoną skargą przez J. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2014 r. wydaną w postępowaniu wznowieniowym. Stan sprawy przedstawia się następująco: J. K. wnioskiem z [...] stycznia 2013 r. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [(Dz. U. z 2014 r., poz. 1206) – zwanej dalej: "ustawą o kombatantach"]. We wniosku wskazał, iż jego ojciec M. K. był [...]. W 1940 r. został zatrzymany w L. przez [...] i umieszczony w [...] w [...], a następnie w [...], gdzie zginął w 1944 r. Matka po aresztowaniu ojca żyła w ciągłym zagrożeniu, że zostanie ujawnione, iż jest żoną [...]. W 1942 r. dziadkowie skarżącego Z. i J. K., bojąc się o życie swojej córki załatwili jej ukrycie na wsi, poza L. Jednocześnie uzyskali zgodę na ukrycie skarżącego i jego brata u zaufanej polskiej rodziny S. i M. Z. we wsi W. w powiecie P. Dziadkowie okresowo dowozili do W. odzież i pieniądze na utrzymanie wnuków. Kiedy w miejscowości pojawiało się gestapo lub inne niemieckie formacje skarżący wraz z bratem byli przemieszczani do kryjówek poza domem w wąwozach i innych miejscach. U polskiej rodziny skarżący był ukrywany do lipca 1944 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z [...] kwietnia 2013 r. odmówił J. K. potwierdzenia, że został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż potwierdzenie okresu represjonowania wymagało wyjaśnienia dwóch przesłanek, których łączne spełnienie było warunkiem koniecznym do uznania określonej osoby za represjonowaną w myśl art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Po pierwsze należało ustalić, czy skarżący należał do kategorii dzieci odebranych rodzicom, a po drugie czy w okresie po odebraniu poddawany był eksterminacji czy przymusowemu wynarodowieniu. Ostatecznie organ uznał, że w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki art. 4 ust. 2 ustawy kombatantach. Skarżący nie został odebrany rodzicom przez okupacyjne władze niemieckie, ani też nie był poddany eksterminacji lub przymusowemu wynarodowieniu. Dokumentacja zgromadzona w sprawie wskazała, że to dziadkowie skarżącego w obawie o życie i zdrowie córki oraz jej dzieci podjęli decyzję o oddaniu J. K. i J. K. pod opiekę zaufanej polskiej rodziny S. i M. Z. oraz o ukryciu ich matki na wsi poza L. Zatem celem rozłączenia skarżącego z matką nie było - zdaniem organu - poddanie go eksterminacji, a wręcz przeciwnie, uniknięcie eksterminacji. Zgromadzona w sprawie dokumentacja nie potwierdziła również, aby skarżący był kiedykolwiek poddawany wynaradawianiu. Skarżący przebywał pod opieką polskiej zaufanej rodziny od maja 1942 r. Natomiast po okresie II Wojny Światowej, tj. w lipcu 1944 r. wraz z matką zamieszkał w wynajętym przez dziadków mieszkaniu. Decyzją z [...] czerwca 2013 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy własną decyzję [...] kwietnia 2013 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Wnioskiem z [...] czerwca 2014 r. J. K. wniósł do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i 7 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP - o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] czerwca 2014 r., którą odmówiono potwierdzenia zaistnienia w jego życiu okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Do wniosku o wznowienie postępowania skarżący załączył: - kopię pisma Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego prof. Romana Hausera z [...] stycznia 2014 r., ujawniającego - zdaniem skarżącego - nowe okoliczności i dowody dotyczące interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Skarżący poinformował, że kopię przedmiotowego pisma otrzymał [...] maja 2014 r. od Stowarzyszenia [...], - kopię pisma Przewodniczącego Zarządu Stowarzyszenia [...] z [...] maja 2014 r., - kopię koperty, w której otrzymał wyżej wymienione pisma. Postanowieniem z [...] czerwca 2014 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i 7 w zw. z art. 149 § 1 K.p.a. - wznowił postępowanie zakończone decyzją z [...] czerwca 2013r. utrzymującą w mocy decyzję z [...] kwietnia 2013 r. Po rozpatrzeniu sprawy Prezes Instytutu Pamięci decyzję z [...] lipca 2014 r. odmówił uchylenia decyzji z [...] czerwca 2013 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] kwietnia 2013 o odmowie potwierdzenia, że J. K., s. M., ur. [...] maja 1939 r. w L., został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Wnioskiem z [...] sierpnia 2014 r. J. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z [...] września 2014 r. – wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w całości podtrzymuje stanowisko zaprezentowane w poprzednio wydanej decyzji. Wskazał, że żądanie wznowienia zostało oparte na przesłankach wznowieniowych określonych w art. 145 § 1 pkt 5 i 7 K.p.a. Organ przytaczając treść art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. zauważył, że we wniosku o wznowienie postępowania J. K. wskazał, iż pismo Prezesa Sądu Administracyjnego prof. Romana Hausera z [...] stycznia 2014 r. ujawnia dla przedmiotowej sprawy nowe okoliczności i dowody dotyczące interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. W przedmiotowym piśmie prof. Roman Hauser powołuje się na wyrok z 18 kwietnia 1996 r. o sygn. akt V SA 1690/95. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił pogląd, zgodnie z którym "pozostanie osieroconego 8 - letniego dziecka narodowości [...] w warunkach ciągłego terroru, zagrożenia utratą życia, konieczności ukrywania się w różnych miejscach i w warunkach fizycznego i psychicznego wyniszczenia nie może być oceniane inaczej jak działaniem w celu poddania eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach". W ocenie prof. Romana Hausera stanowisko przedstawione w wyroku należy uznać za odosobnione, w pozostałych bowiem wyrokach sądów administracyjnych poddanych analizie, wydanych po 2005 r., sądy jednolicie orzekały, że warunkiem sine qua non uznania okoliczności zaistniałych w sprawie za represję określoną w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, jest odebranie dziecka rodzicom w celu eksterminacji. Fakt, że wymienione sprawy nie dotyczyły dzieci pochodzenia [...] może mieć jednak - w opinii Prezesa NSA - istotne znaczenie, co można wywieść z treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 1996 r. Rozważając powołaną przez skarżącego przesłankę wznowieniową organ podniósł, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego "Przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. może mieć zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze ujawnione okoliczności faktyczne i dowody istotne dla sprawy są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych, nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest, że nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody nie były znane organowi, który wydal decyzję" (wyrok NSA z 17.12.1997r., sygn. akt II SA 77/97). W wyroku z 20 stycznia 1998 r. Naczelny Sąd Administracyjny sprecyzował, iż "Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. należy rozumieć okoliczności lub dowody nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, dotyczące przedmiotu sprawy i mające znaczenie prawne, istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, ale nie znane organowi, który wydał decyzję. Do okoliczności takich nie należy natomiast dokonana przez organ ocena materiału dowodowego sprawy ani też zastosowanie w danym stanie faktycznym określonych przepisów prawa lub ich interpretacja" (sygn. akt I SA/Lu 26/97). Mając na uwadze powyższe okoliczności Prezes Instytutu Pamięci Narodowej w pierwszej kolejności wskazał, że pismo Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego dołączone do wniosku o wznowienia postępowania nie może być uznane za nową okoliczność lub nowy dowód w sprawie istniejący w dniu wydania decyzji ostatecznej z uwagi na fakt, że sporządzone zostało w dniu [...] stycznia 2014 r., a zatem już po wydaniu decyzji z [...] czerwca 2014 r. Nie jest również nowym dowodem lub nową okolicznością wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 1996 r., o którym mowa w piśmie Prof. Roman Hauser. Po pierwsze wyrok ten znany był organowi w dniu wydania decyzji, bowiem wnioskodawca powoływał się na niego już w pierwszym wniosku skierowanym do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] stycznia 2013 r. o wydanie decyzji potwierdzającej zaistnienie w jego życiu okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Po drugie odmienna niż przyjęta przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wykładnia art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, o której mowa w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 1996 r. nie stanowi dowodu ani też okoliczności faktycznej w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Zgodnie bowiem z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 lipca 1994 r. o sygn. III SA 1800/93 "Nowa wykładnia przepisów prawnych, dokonana w wytycznych naczelnego organu administracji państwowej nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania, nie jest bowiem nowym dowodem ani nowym faktem w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a." W wyroku z 16 maja 1997 r. o sygn. III SA 1549/95 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "ustalona w judykaturze nowa wykładnia przepisu prawnego, która - gdyby była zastosowana w sprawie - spowodowałaby odmienną decyzję, nie jest podstawą do wznowienia postępowania w myśl art. 145 § 1 K.p.a., gdyż w tym przypadku nie mamy do czynienia ani z nowym dowodem, ani z nową okolicznością faktyczną." Dalej organ odniósł się do drugiej przesłanki rozważanej w sprawie na wniosek skarżącego, tj. podstawy wznowieniowej z pkt 7 § 1 art. 145 (art. 100 § 2) K.p.a. Zdaniem organu w niniejszej sprawie organ nie rozstrzygał we własnym zakresie żadnego zagadnienia wstępnego ze względu niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważną szkodę dla interesu społecznego. Art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach nie nakłada też na Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej obowiązku wystąpienia, przed wydaniem decyzji merytorycznej, do innego organu lub sądu o rozstrzygniecie zagadnienia wstępnego bądź też wezwania strony do wystąpienia o to w wyznaczonym terminie. Z tego też względu wskazany przez J. K. art. 145 § 1 pkt 7 K.p.a. nie może być podstawą uchylenia decyzji z [...] czerwca 2013 r. w trybie określonym w art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Dodatkowo organ zauważył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. podkreślił, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 kwietnia 1996 r. uchylił decyzję Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającą członkowi Stowarzyszenia [...] stosownych uprawnień na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, uzasadniając to realiami czasów Holocaustu w Polsce. Zdaniem wnioskodawcy jest to ważna dla jego sprawy okoliczność prawna, która może mieć znaczenie w związku z treścią art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. przedstawioną w decyzji z [...] lipca 2014 r. Organ odnosząc się do powyższego wyjaśnił, że w przedmiotowym postępowaniu badano przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 5 i 7 K.p.a. zgodnie z żądaniem strony zawartym we wniosku o wznowienie postępowania z [...] czerwca 2014 r. W świetle bowiem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 czerwca 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 233/12 "wskazana przez wnioskodawcę podstawa wznowienia wiąże organ i wyznacza granice nadzwyczajnego postępowania. Związanie treścią wniosku o wznowienie oznacza, że organ nie może ani zmieniać, ani rozszerzyć żądania na inne podstawy wskazane w art. 145 K.p.a." Bez żadnej przeszkody przesłanka wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. może być zbadana w odrębnym postępowaniu administracyjnym, o ile J. K. złoży w tym zakresie stosowny wniosek. J. K. w skardze, uzupełnionej pismem procesowym z [...] stycznia 2015 r., na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] września 2014 r., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wszystkich decyzji, które decyzja ta utrzymuje mocy. Zwrócił się także o uznanie, że oddanie w czasie II Wojny Światowej dziecka narodowości [...] polskiej rodzinie w celu uratowania jego życia, a tym samym zostanie dziecka narodowości [...] w warunkach ciągłego terroru, zagrożenia utratą życia, konieczności ukrywania się w różnych miejscach i warunkach fizycznego psychicznego wyniszczenia, nie może być oceniane inaczej, jak działanie w celu poddania eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. W uzasadnieniu skargi skarżący zaznaczył, iż nie zgadza się ze stanowiskiem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, że pismo Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] stycznia 2014 r. nie może być uznane za nową okoliczność lub nowy dowód w sprawie. Według skarżącego pismo to jest nowym dowodem w sprawie tyle tylko, że sporządzonym po dacie wydania decyzji ostatecznej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Skarżący podkreślił, że wśród wszystkich wyroków sądów administracyjnych w sprawach decyzji wydanych na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, tylko wyrok z 18 kwietnia 1996 r. o sygn. akt VSA 1690/95 dotyczył represji dziecka [...]. Przy rozpatrywaniu wniosków pochodzących od osób, które jako dzieci pochodzenia [...] były poddane represjom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, winna być stosowana wykładnia zawarta w wyroku z 18 kwietnia 1996 r. Wyroki sądowe, w których podkreślana jest konieczność udowodnienia przesłanki fizycznego odłączenia dzieci od rodziców dla spełnienia wymogów przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, zapadły w odniesieniu do dzieci, które nie były pochodzenia [...]. Dalej skarżący zarzucił, że w decyzjach Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej powielane jest niezgodne ze stanem faktycznym stwierdzenie, że jakoby ukrywanie dzieci [...] stanowiło gwarancję uniknięcia eksterminacji. Wobec ukrywanych dzieci [...] oraz osób, które je ukrywały obowiązywały bezwzględne wyroki śmierci. Dokonywano obław na ukrywane dzieci [...], korzystając w tym celu z konfidentów. Skarżący przyznał także, że nie skorzystał z prawa zaskarżenia decyzji wydanych w postępowaniu zwyczajnym do sądu administracyjnego. Zaufał bowiem organowi, który przedmiotową odmowę uzasadnił wyrokami sądów administracyjnych. . Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując tym samym stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] września 2014 r. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ja wyeliminowania z obrotu prawnego. Wznowienie postępowanie jest jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania wznowieniowego była decyzja Prezesa Instytutu Narodowej z [...] czerwca 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję z [...] kwietnia 2013 r., którą odmówiono skarżącemu potwierdzenia, że został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Podstawami wznowieniowymi rozważanymi w sprawie, stosownie do wniosku skarżącego z [...] czerwca 2014 r. i postanowienia z [...] czerwca 2014 r., były przesłanki z pkt 5 i 7 § 1 art. 145 K.p.a. W myśl art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie z zacytowanym przepisem, wznawia się postępowanie na przedmiotowej podstawie wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: - po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy są nowe, - po drugie, istniały w dniu wydania decyzji, - po trzecie, nie były znane organowi, który wydał decyzję. Skarżący wnioskując o wznowienie postępowania na przytoczonej podstawie prawnej powołał się właśnie na zaistnienie w sprawie nowych okoliczności i dowodów dotyczących interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. W aspekcie tym załączył do wniosku o wznowienie pismo Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego prof. Romana Hausera z [...] stycznia 2014 r. Pismo to stanowiło odpowiedź na pismo Stowarzyszenia [...] poruszającego kwestię rozbieżności w orzecznictwie dotyczącym wykładni art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. W piśmie tym Prezes odniósł się do wyroku z 18 kwietnia 1996 r., sygn. akt V SA 1690/95, o którym była mowa w piśmie Stowarzyszenia i wskazał, że w "wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił pogląd, zgodnie z którym "pozostanie osieroconego 8 - letniego dziecka narodowości [...] w warunkach ciągłego terroru, zagrożenia utratą życia, konieczności ukrywania się w różnych miejscach i w warunkach fizycznego i psychicznego wyniszczenia nie może być oceniane inaczej jak działaniem w celu poddania eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach". Stanowisko przedstawione w wyroku należy uznać za odosobnione, w pozostałych bowiem wyrokach sądów administracyjnych poddanych analizie, wydanych po 2005 r., sądy jednolicie orzekały, że warunkiem sine qua non uznania okoliczności zaistniałych w sprawie za represję określoną w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, jest odebranie dziecka rodzicom w celu eksterminacji. [...]. Fakt, że wymienione sprawy nie dotyczyły dzieci pochodzenia [...] może mieć jednak istotne znaczenie. Taki wniosek można wywieść z treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 1996 r." Rację miał organ stwierdzając, że przywołane pismo Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 1996 r. (sygn. akt V SA 1690/95), nie mogły być uznane za istotne dla sprawy dowody czy okoliczności faktyczne, pozwalające na stwierdzenie, że mamy do czynienia z przesłanką wznowieniową z pkt 5 § 1 art. 145 K.p.a. Po pierwsze stanowisko Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszące się do interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, jak i wykładania tej normy zaprezentowana w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, czyli dokumenty które to sam skarżący określił we wniosku wznowieniowym, jako dotyczące interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, nie mogły być uznane za istotne dla sprawy dowody w rozumieniu art. 75 K.p.a. czy okoliczności faktyczne rozumiane jako zdarzenie niezależne od treści przepisów prawa, a tym bardziej wykładni prawa. W tym miejscu należy przywołać stanowisko prezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym wykładnia przepisu prawnego, dokonana przez sąd nie może być rozważana w kategoriach okoliczności faktycznej czy dowodu. Tak okoliczności faktyczne, jak i dowody, są odpowiednio zdarzeniami, środkami niezależnymi od treści przepisów prawa, w tym i wykładni prawa (pod. wyrok NSA z 16.05.1997r., sygn. akt III SA 1549/95, publ. Lex nr 29921; wyrok NSA z 4.09.2007 r., sygn. akt I FSK 1120/06, publ. cbois.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Łodzi z 25.03.2009 r., sygn. akt I SA/Łd 1484/08, publ. Lex nr 535695). Po drugie pismo Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone w dniu [...] stycznia 2014 r., czyli nie istniało w dniu [...] czerwca 2013 r. kiedy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał ostateczną decyzję o odmowie potwierdzenia, że skarżący został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Po trzecie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 1996 r. był znany Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej, który wydał decyzję z [...] czerwca 2013 r., albowiem skarżący – jak słusznie zauważ organ - powoływał się na to orzeczenie już we wniosku z [...] stycznia 2013 r. Z kolei, stosownie do art. 145 § 1 pkt 7 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd, odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2). Zgodnie zaś z brzmieniem art. 100 § 2 K.p.a., jeżeli zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 mogłoby spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważną szkodę dla interesu społecznego, organ administracji publicznej załatwi sprawę, rozstrzygając zagadnienie wstępne we własnym zakresie. W normie art. 145 § 1 pkt 7 K.p.a. chodzi więc o decyzję, której wydanie zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, a z uwagi na to, że zawieszenie postępowania - w sprawie głównej - mogłoby spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważną szkodę dla interesu społecznego, organ rozstrzygnął zagadnienie wstępne we własnym zakresie. "Przez zagadnienie wstępne, do którego ustawodawca odwołał się w art. 145 § 1 pkt 7 K.p.a., należy rozumieć taką kwestię prawną, która sama w sobie może być przedmiotem odrębnego postępowania. Nadto, postępowania prowadzonego przez inny organ lub sąd. Wydanie zaś orzeczenia merytorycznego w sprawie winno być ściśle uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia tego zagadnienia wstępnego. Wznowienie zachodzi jednak, gdy te rozstrzygnięcia są odmienne. Muszą więc zawierać istotne różnice i wpływać na treść decyzji. Stąd wznowienie na tej podstawie wymaga po pierwsze ustalenia, jaki był wpływ rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego na treść decyzji, po drugie porównania treści rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przyjętego przy rozstrzygnięciu sprawy z rozstrzygnięciem tego zagadnienia przez właściwy organ" (tak wyrok NSA z 19.04.2012 r., sygn. akt I OSK 1521/11, publ. Lex nr 1409715). Zdaniem Sądu organ rozważając zaistnienie przedmiotowej przesłanki prawidłowo zauważył, że w sprawie nie mieliśmy do czynienia z zagadnieniem wstępnym, w tym i z sytuacją określoną w art. 100 § 2 K.p.a. Postępowanie zakończone decyzją z [...] czerwca 2013 r. nie było zależne od rozstrzygnięcia jakiegokolwiek zagadnienia wstępnego, które obecnie zostałoby rozstrzygnięte odmiennie od oceny przyjętej przy wydawaniu wymienionej decyzji, a i organ ówcześnie rozpoznający sprawę nie tylko nie rozstrzygał żadnego zagadnienia wstępnego we własnym zakresie, ale i nie był do takiego rozstrzygnięcia zobowiązany. Sąd również podzielił pogląd organu, znajdujący oparcie w regulacjach wynikających z art. 145 § 1, art. 147, art. 148 § 1 i art. 149 § 2 K.p.a., że organ rozpatrując sprawę związany był wskazanymi przez skarżącego we wniosku podstawami wznowieniowymi, w konsekwencji przyjętymi do przeprowadzenia postępowania wznowieniowego wszczętego postanowieniem z [...] czerwca 2014 r., w granicach przez ten akt wyznaczonych (pod. wyrok NSA z 12.10.2012 r., sygn. akt II OSK 1925/12, publ. cobis.nsa.gov.pl; wyrok NSA z 18.08.2011 r., sygn. akt II OSK 487/11, publ. cobis.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Warszawie z 11.09.2008 r., sygn. akt I SA/Wa 864/08, publ. Lex nr 454075; wyrok WSA w Warszawie z 22.06.2012 r., sygn. akt II SA/Wa 233/12, publ. cobis.nsa.gov.pl). W świetle przedstawionego stanu sprawy, treści przytoczonych przepisów i poczynionych rozważań należało stwierdzić, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej prawidłowo odmówił skarżącemu uchylenia dotychczasowej decyzji z [...] czerwca 2013 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] kwietnia 2013 r. - stwierdzając brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i pkt 7 K.p.a., co w konsekwencji oznacza zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. I to stwierdzenie braku podstaw do uchylenia wyżej wymienionej decyzji uniemożliwiło organowi ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie potwierdzenia, że skarżący został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowiania, czyli wydanie w tym postępowaniu nowej decyzji merytoryczne, co do istoty sprawy. Oznacza to, że całość wywodów skargi i uzupełniającego skargę pisma procesowego dotycząca przedmiotu postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] czerwca 2013 r. musiała pozostać poza rozważaniami i kontrolą Sądu. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło