IV SA/Wa 222/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa, , po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu Z. T. od postanowienia 20 maja 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi Z. T. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Z. T. złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ponieważ oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, referendarz sądowy wezwał go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody wnioskującego oraz jego żony, to jest: a. wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych; b. dokumentów potwierdzających otrzymywanie dodatków rodzinnych i ich wysokość; c. oświadczenia, dlaczego żona skarżącego nie pracuje; d. zaświadczenia w sprawie płatności bezpośrednich i innych świadczeń wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; e. kopii umów kredytów (wraz z harmonogramami spłat), których miesięczne koszty spłaty wynoszą wedle oświadczenia około 700 zł; f. oświadczenia w sprawie posiadania pojazdu mechanicznego; g. kopii dokumentów wskazujących wysokość opłat związanych z eksploatacją domu oraz innych niezbędnych wydatków. Skarżącego poinformowano, że żądane dokumenty i oświadczenia są niezbędne do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Opisane wezwanie doręczono skarżącemu 29 kwietnia 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 43 akt sprawy – odbiór przesyłki pokwitowała żona skarżącego: A. T.). Pomimo upływu wyznaczonego terminu (upłynął 13 maja 2016 r.) Z. T. nie nadesłał żądanych dokumentów. W dniu 4 maja 2016 r. złożył natomiast do akt sprawy kolejny wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spośród informacji objętych wezwaniem z 27 kwietnia 2016 r., uzupełnił oświadczenie tyko o informacje o posiadaniu samochodu osobowego o wartości około 15.000 zł. Zmodyfikował natomiast zakres wniosku. W rubryce nr 4.1 formularza pozostawił nieprzekreślone zarówno żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast w rubryce nr 4.2 całą treść pozostawił nieprzekreśloną, podkreślając żądanie ustanowienia radcy prawnego. Ponadto skarżący w dniu 13 kwietnia 2016 r. uiścił wpis od skargi w wysokości 1.500 zł. Postanowieniem z 20 maja 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że konstrukcja art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") zakłada obowiązek współpracy wnioskującego z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych. Tymczasem skarżący, nie składając do akt sprawy żadnego z żądanych w wezwaniu dokumentów źródłowych, w istocie zaniechał tej współpracy. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący podniósł, że przekonany był, iż referendarz sądowy da wiarę jego oświadczeniom. Podkreślił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ma na utrzymaniu czworo dzieci, w tym jedno z wrodzoną wadą serca a żona nie pracuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również wpis w kwocie 1500 zł, który skarżący uiścił 13 kwietnia 2016 r., jak i okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 20 maja 2016 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Skarżący bowiem, zdaniem Sądu, nie wyjaśnił w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. We wniosku wskazał jedynie, że jego sytuacja finansowa jest trudna, ma na utrzymaniu czworo dzieci, w tym jedno z wadą serca oraz niepracującą żonę. Wskazał, że otrzymuje dochody w wysokości około 7.000 zł, zaś ponosi koszty utrzymania w wysokości około 4.000 zł. Ponadto skarżący posiada samochód marki [...]. Już same te szczątkowe informacje dawały podstawy aby przypuszczać, że skarżący jest w stanie ponieść pełnie koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że referendarz sądowy stwierdziwszy, że oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające wezwał skarżącego do złożenia w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Wezwanie referendarza miało na celu zarówno potwierdzenie możliwości zarobkowych skarżącego jak i ponoszonych przez niego kosztów. Dokonanie bowiem wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej skarżącego wymaga zestawienia wydatków z uzyskiwanymi dochodami. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie listy tych wydatków, którym należy przypisać konkretne źródło ich finansowania. Zdaniem Sądu, skoro przepis art. 246 p.p.s.a. przenosi na skarżącego obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy, a skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, pomoc nie może zostać udzielona. Sąd ma bowiem do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jego stanu finansowego i możliwości płatniczych. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.