IV SA/Wa 2220/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj po rozpoznaniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia referendarza sądowego z 22 września 2017 r. dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa postanawia 1. zmienić postanowienie z 22 września 2017 r. w ten sposób, że umorzyć postępowanie w zakresie ustanowienia pełnomocnika, 2. w pozostałym zakresie utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. M. W. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2017 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Oboje otrzymują świadczenia emerytalne, skarżący w wysokości 1412 zł, zaś jego żona w wysokości 1504 zł. Skarżący posiada dom o powierzchni ok. 100 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 1,42 ha (którą jest uprawiana) oraz dom mieszkalny, budynek gospodarczy i drewniany garaż. Jako stałe wydatki wymienił opłaty za prąd, leki, wywóz nieczystości, śmieci (bez wskazania konkretnych kwot). Z uwagi, iż złożone oświadczenie było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 8 września 2017 r. referendarz sądowy wezwał M. W. do nadesłania dodatkowych dokumentów świadczących o jego sytuacji majątkowej, w tym wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, zaświadczeń o ewentualnym pobieraniu płatności bezpośrednich i/lub innych świadczeń wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, potwierdzenia wysokości świadczeń emerytalnych, a także wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat związanych z eksploatacją domów i leczeniem. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nadesłał oświadczenie, w którym wskazał, że jest osobą starszą, schorowaną i nie jest w stanie samotnie się poruszać aby uzyskać żądane odpisy zeznań podatkowych, czy zaświadczeń o sytuacji osobistej. Ponadto podał, iż jest z żoną w separacji. Do oświadczenia załączył postanowienie w przedmiocie wyliczenia kosztów procesu z dnia 17 lutego 2017 r., 3 dowody wpłaty kwot za energię elektryczną oraz 4 dowody wpłaty podatku rolnego za rok 2017. Postanowieniem z 22 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że przedstawione przez skarżącego informacje były niepełne i nieprecyzyjne, co uniemożliwia dokonanie analizy sytuacji finansowej skarżącego i oceny jego możliwości płatniczych. Skarżący nie wykonał wezwania referendarza i nie nadesłał większości wskazanych w nim dokumentów, a te, które nadesłał, nie potwierdzały przedstawionych przez niego okoliczności lub nie pozwalały tego zrobić. Nie potwierdził w żaden sposób okoliczności orzeczenia separacji z żona, albowiem przysłane postanowienie dotyczyło jedynie zwrotu kosztów postępowania. W związku z powyższym, wobec braku możliwości dokonania oceny stanu faktycznego sprawy, orzeczono o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącego. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Oświadczył, że pobiera emeryturę w wysokości 1412 zł. Ponownie wskazał, że z żoną jest w separacji, mieszka ona w [...]. Oświadczył, że nie pobierał płatności z ARiMR ani z pomocy społecznej, zrezygnował także z wnioskowania o przyznanie adwokata z urzędu. Do sprzeciwu zostały załączone ponownie postanowienie Sądu Rejonowego [...] o zasądzeniu kosztów procesu, a także kartę leczenia szpitalnego datowaną na 31 sierpnia 2006 r. oraz nieczytelne ksero paragonu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Na wstępie Sąd zaznacza, że z uwagi na wycofanie przez skarżącego żądania ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu, zastosowano przepis art. 249a. p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Przechodząc do oceny postanowienia referendarza z 22 września 2017 r. w zakresie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, Sąd zauważa, że w kwestionowanym postanowieniu referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na niewystarczające dane i niedostatecznie udokumentowanie okoliczności, na jakie powoływał się Skarżący, uzasadniając swój wniosek. Niedostatki te wynikły z niepełnej odpowiedzi skarżącego na skierowane doń wezwanie referendarza sądowego. Wezwanie to miało na celu zebranie dokumentacji dla dokonania oceny sytuacji majątkowej skarżącego i stwierdzenia, czy w istocie spełnia on przesłanki przyznania zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania. Wobec niepełnego i wybiórczego udostępnienia informacji na temat swojego stanu majątkowego – do czego Wnioskodawca był zobowiązany ma mocy art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego – referendarz nie miał możliwości dokonania oceny faktycznej sytuacji skarżącego. Pomimo tego, również przy wniesionym sprzeciwie Skarżący nie przedstawił brakujących dokumentów i nie wyjaśnił w żaden sposób wątpliwości, które stanowiły podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W takim stanie rzeczy, zdaniem Sądu postanowienie referendarza sądowego nie zasługuje na uchylenie, albowiem odmowa przyznania prawa pomocy została prawidłowo uzasadniona. Skarżący uchyla się od złożenia pełnego oświadczenia dotyczącego jego stanu majątkowego, co czyni niemożliwym ocenę jego sytuacji i możliwości poniesienia kosztów postępowania. Sąd podkreśla, że to właśnie postawa skarżącego, który unika odpowiedzi na wezwania referendarza, jest przyczyną tej odmowy. Referendarz sądowy, a także Sąd, podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy opierać się może jedynie na materiałach przedstawionych przez wnioskującą stronę skarżącą, nie ma żadnych realnych możliwości, ani też obowiązku, samodzielnego ustalania stanu majątkowego strony. To na stronie postępowania sądowego spoczywa obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jeśli zarówno przed referendarzem, jak i przed Sądem, Skarżący uchyla się przed pełnym wykazaniem swojej sytuacji majątkowej, niemożliwe jest pozytywne rozpatrzenie wniosku. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.