IV SA/Wa 2226/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. T. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewody [...] postanowieniem z [...] lipca 2012 r. – zaskarżonym skargą przez A. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – uchylił postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. z [...] maja 2012 r. o odmowie wydania A. K. z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego aktu urodzenia nr [...] sporządzonego w Miejskim Urzędzie Stanu Cywilnego w P. (Rosja) i umarzył postępowanie pierwszej instancji. Stan sprawy przedstawia się następująco: A. K. w piśmie z 22 maja 2012r. wniósł o zwrot zdeponowanego w Urzędzie Gminy w B. aktu jego urodzenia, który jest oryginałem sporządzonym oraz wydanym poza granicami Polski i potrzebnym wnioskodawcy w innych postepowaniach i procedurach prawnych. Przyczyna deponowania tego aktu w ww Urzędzie ustała, albowiem zaprzestał ubiegać się o obywatelstwo polskie. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w B. postanowieniem z [...] maja 2012 r. odmówił A. K. wydania z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego odpisu jego aktu urodzenia nr [...] sporządzonego w Miejskim Urzędzie Stanu Cywilnego w P. (Rosja) w dniu [...] kwietnia 1971r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż na wniosek A. K. złożony 4 listopada 2004 r. - w trybie art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 r. prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1264, ze zm.) – w Urzędzie Stanu Cywilnego w B. został sporządzony w księdze urodzeń 2004 r. akt urodzenia Nr [...]. Do sporządzenia aktu stanu cywilnego w tym trybie istniała konieczność spełnienia określonych przesłanek. W szczególności niezbędne było dostarczenie przez wnioskodawcę dokumentu stanowiącego odpis aktu stanu cywilnego, który wraz z jego urzędowym tłumaczeniem miał stanowić podstawę do wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego. Do polskich ksiąg można wpisać tylko odpis takiego aktu, który w świetle przepisów prawa danego państwa obcego jest aktem stanu cywilnego dokonanym przez organ państwowy lub inny, upoważniony do prowadzenia tej rejestracji przez prawo danego państwa. A. K. dopełnił wszystkich wymaganych prawem formalności, w związku z powyższym decyzją Kierownika USC w B. Nr [...] z [...] listopada 2004 r. został sporządzony akt urodzenia Nr [...]. Po sporządzeniu aktu urodzenia odpis aktu transkrybowanego i jego tłumaczenie złożono do akt zbiorowych zgodnie z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884, ze zm.). Zgodnie z § 15 ust. 4 cytowanego rozporządzenia wykonawczego dokumenty złożone do akt zbiorowych nie podlegają zwrotowi. Organ poinformował o tym wnioskodawcę i o możliwość zgodnej z § 15 ust. 5 tego rozporządzenia, tj. wydania z akt zbiorowych potwierdzonej kserokopii dokumentów znajdujących się w tych aktach. Z możliwości tej strona nie skorzystała i złożyła ów wniosek o wydanie odpisu aktu urodzenia znajdującego się w aktach zbiorowych do aktu urodzenia Nr [...]. Wniosek swój umotywowała tym, że transkrypcji aktu dokonała w związku z ubieganiem się o obywatelstwo polskie, a przyczyna ta ustała, ponieważ obywatelstwa nie otrzymała. Akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu bez względu na to, czy osoba, której akt dotyczy, jest obywatelem polskim czy cudzoziemcem. W tym wypadku akt został sporządzony na pisemny wniosek Pana A. K. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie bada przyczyny czy też celowości złożenia wniosku a jedynie warunki jakie musi spełnić wnioskodawca w celu transkrypcji aktu stanu cywilnego, a dokumenty złożone do akt zbiorowych nie podlegają zwrotowi. Dlatego też argument strony, że polski akt nie jest mu do niczego potrzebny i w związku z tym prosi o zwrot oryginalnego dokumentu nie może być uznany. W świetle obowiązujących przepisów prawa brak podstaw do wydania dokumentu znajdującego się w aktach zbiorowych. A. K. w celu uzyskania odpisu swojego aktu urodzenia powinien zwrócić się do odpowiednich władz we własnym kraju. A. K. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lipca 2012 r. – podjętym na skutek rozpoznania ww środka zaskarżenia – uchylił postanowienie z [...] maja 2012 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego określa, w jakich przypadkach kierownik urzędu stanu cywilnego załatwia sprawę poprzez wydanie rozstrzygnięcia w postaci aktu administracyjnego. Decyzja podejmowana jest w sprawach sprostowania i uzupełnienia aktu stanu cywilnego (art. 28 i art. 36 powołanej ustawy), odtworzenia i ustalenia treści aktów stanu cywilnego oraz transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego (art. 34, art. 35 i art. 73 ustawy), a także w przypadku odmowy dokonania tych czynności. Kierownik urzędu stanu cywilnego w drodze decyzji odmawia również dokonania innych czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, nie wymienionych i nie przewidzianych w ustawie o aktach stanu cywilnego, ale mogących mieć wpływ na stan cywilny osoby, np. dotyczących odmowy transkrybowania obcego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg czy odmowy sporządzenia aktu stanu cywilnego. Natomiast postanowienia organ administracji wydaje w razie wystąpienia o zgodę na wyniesienie ksiąg i akt stanu cywilnego poza lokal urzędu z ważnych przyczyn lub w razie wystąpienia niebezpieczeństwa zagrażającego tym księgom i aktom, w przypadku udostępnienia ksiąg przedstawicielom organów państwowych i instytucjom naukowym celem przeglądania, w przypadku zniszczenia lub zaginięcia księgi stanu cywilnego lub jej części, dla której przed dniem wejścia w życie ustawy był sporządzony odpis, a które zastępuje się wówczas odpowiednio odpisem. W rozpatrywanej sprawie odmowa zwrotu z akt zbiorowych oryginału aktu urodzenia A. K. nr [...] nie mogła nastąpić w formie postanowienia, na które służy zażalenie, ani tym bardziej w formie decyzji administracyjnej. Zwrot bądź odmowa zwrotu oryginału przedmiotowego aktu urodzenia złożonego do akt zbiorowych nie stanowi czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego i nie wpływa na stan cywilny osoby, a tylko w takich sprawach kierownik urzędu stanu cywilnego przeprowadza postępowanie administracyjne zakończone wydaniem aktu administracyjnego. Wojewoda wskazał, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w B. błędnie pouczył stronę o prawie wniesienia środka zaskarżenia na podjęte rozstrzygnięcie. Skoro A. K. wystąpił z pisemnym wnioskiem o wydanie z akt zbiorowych jego oryginalnego aktu urodzenia, organ pierwszej instancji winien ustosunkować się do niego w drodze zwykłego pisma. W sytuacji zaś, gdy organ administracji publicznej orzekł w sprawie, która nie mogła stanowić przedmiotu postępowania administracyjnego należało uchylić wydane postanowienie i umorzyć postępowanie pierwszej instancji. A. K. w skardze wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia z [...] lipca 2012r. Zarzucił naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego oraz fakt zawłaszczenia oryginału jego aktu urodzenia; 2) postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 K.p.a. przez niedziałanie na podstawie przepisów prawa, art. 7 K.p.a. przez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej i nieuwzględnienie słusznego interesu strony, art. 8 K.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób, który nie pogłębia zaufania do organów administracji, art 12 § 1 K.p.a. przez naruszenie zasady szybkości postępowania, art. 77 K.p.a. przez naruszenie zasady oficjalności postępowania dowodowego, art. 80 K.p.a. przez dowolną ocenę dowodów, art. 107 § 3 K.p.a. przez niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł; a nadto przepisów K.p.a. w toku "postępowań" przed wydaniem ww postanowienia administracyjnego, mianowicie art. 9, art 10 § 1, art. 11, art. 15, art. 81. Zdaniem skarżącego postanowienie z [...] lipca 2012r. ma charakter bezprawny, jest oparte na nieprawdziwej informacji i błędnych ustaleniach. Skarżący nigdy nie składał w Urzędzie Stanu Cywilnego odpisów własnego aktu urodzenia. Przy sporządzeniu polskiego aktu urodzenia Urząd Stanu Cywilnego korzystał z oryginału aktu urodzenia, wydanego jego rodzicom, który posiadał od zawsze. Urząd Stanu Cywilnego korzystając z niewiedzy skarżącego, przetrzymuje ten oryginał, traktując go jako złożony przez niego odpis aktu lub dokument złożony w postępowaniu. Skarżący nie wiedział o przepisie prawa, obecnie używanym jako narzędzie przetrzymywania obcych dla polskich urzędów dokumentów. Nigdy nie został pouczony o przyjęciu i stałym przetrzymaniu aktu jego urodzenia. W przypadku pouczenia w 2004 r. o konsekwencjach pokazania tego aktu nigdy nie oddałby oryginału dokumentu. Nie jest obywatelem Polski, na terenie gminy B. nie mieszka i nie jestem zameldowany. W związku z ustaniem przyczyny deponowania jego aktu urodzenia jako własności w Urzędzie Gminy B. wniósł o jego zwrot. Zaś niepodjęcie wszelkich kroków do załatwienia sprawy po myśli strony stanowi naruszenie art. 7 K.p.a. Podniesiony fakt nieodniesienia się do ustaleń poczynionych w poprzednim postępowaniu, pomimo podkreślenia tej okoliczności przez skarżącego w trakcie postępowania, stanowi naruszenie art. 77 K.p.a. Organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 K.p.a. szczególną moc dowodową. Wskutek dokonania nieprawidłowej interpretacji przepisów, stwierdzając że nie mają one do skarżącego zastosowania, Wojewoda przedstawił bezprawne uzasadnienie, które doprowadza do niesłusznej odmowy zwrotu deponowanego przez organ oryginału. Wojewoda [...] – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Odpowiadając na zarzuty skargi, organ wskazał, że postępowanie z dokumentami tworzącymi akta zbiorowe z zakresu rejestracji stanu cywilnego reguluje ww rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. Zgodnie z § 15 ust 4 ww rozporządzenia, dokumenty złożone do akt zbiorowych nie podlegają zwrotowi. Akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego w myśl art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego tworzą zaś dokumenty i oświadczenia złożone w czasie lub po sporządzeniu aktów urodzenia, małżeństwa oraz zgonu, a także dokumenty przekazane urzędom stanu cywilnego przez sądy i inne organy państwowe. Innymi słowy aktami zbiorowymi są dokumenty, na podstawie których sporządzono i zmieniono akty stanu cywilnego bądź dokumenty, które wpłynęły na ich treść. Przy transkrypcji obcego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego akta zbiorowe tworzą zagraniczny akt stanu cywilnego lub jego odpis wraz z tłumaczeniem dokonanym przez tłumacza przysięgłego lub polskiego konsula. A. K. spełnił wszystkie wymagane prawem warunki do umiejscowienia jego aktu urodzenia w polskich księgach stanu cywilnego, czego efektem była decyzja Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. z [...] listopada 2004 r., nr [...], w przedmiocie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu urodzenia skarżącego nr [...] sporządzonego w Miejskim Urzędzie Stanu Cywilnego w P. (Rosja). Organ podkreślił, że bez znaczenia przy rozpatrywaniu zasadności wniosku o transkrypcję obcego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego są intencje osoby, jakimi kieruje się składając przedmiotowy wniosek. Nieuzasadnione są również zarzuty o naruszeniu szeregu przepisów regulujących procedurę administracyjną, ponieważ w niniejszej sprawie nie toczyło się postępowanie dowodowe. Z kolei odmowa wydania oryginału aktu urodzenia skarżącego nie jest podyktowana uznaniowością organów administracji publicznej, ale sformułowanym wprost przez ustawodawcę zakazem. Uczynienie zadość żądaniu A. K. stanowiłoby naruszenie nie tylko ww przepisów ustawowych i wykonawczych, ale także zasady ogólnej państwa prawnego i wypływających z niej zasad praworządności i legalności działania organów administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej: P.p.s.a. (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienie w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że postanowienie Wojewody [...] z [...] lipca 2012 r. nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Wydając zaskarżone postanowienie organ odwoławczy słusznie odniósł się do regulacji zawartych w ustawie z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1264) i rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884, ze zm.). Dalej prawidłowo wyjaśnił stronie w jakich przypadkach wymienione źródła prawa dopuszczają działanie organu przez wydanie decyzji czy postanowienia. Niemniej wśród tych przypadków nie wymienia się uprawnienia organu do załatwienia wniosku strony w przedmiocie zwrotu z akt zbiorowych danego aktu stanu cywilnego nie tylko w formie postanowienia, ale i decyzji administracyjnej. W tym miejscu należy bowiem zgodzić się z organem odwoławczym, że zwrot bądź odmowa zwrotu np. aktu urodzenia złożonego do akt zbiorowych nie stanowi czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego i nie wpływa na stan cywilny osoby, a tylko w takich sprawach kierownik urzędu stanu cywilnego przeprowadza postępowanie administracyjne, które kończy się wydaniem aktu administracyjnego. Zatem, załatwienie przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. wniosku skarżącego opisanego w stanie sprawy w drodze postanowienia o odmowie wydania z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego aktu urodzenia, musiało skutkować podjęciem przez organ odwoławczy - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. (w zw. z art. 144 K.p.a.) – postanowienia o uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji, ze wskazaniem, że odpowiedź na podanie skarżącego winna nastąpić zwykłym pismem. W tak przedstawiającym się stanie sprawy Sąd nie stwierdził naruszenia przywołanych w skardze przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wynik sprawy nie mogła również wpłynąć argumentacja skarżącego co do braku pouczenia (braku wiedzy) - w postępowaniu, w którym dokonano transkrypcji złożonego przez niego aktu urodzenia do polskich ksiąg stanu cywilnego - o niemożności późniejszego zwrotu składanego ówcześnie przez skarżącego aktu stanu cywilnego, jako niezwiązana z jej przedmiotem. Natomiast, gdyby wówczas skarżący nie złożył aktu stanu cywilnego (jego odpisu) wystawionego w języku obcym, to kierownik urzędu stanu cywilnego nie mógłby dokonać czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego (art. 73 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego i § 9 ww rozporządzenia). Z kolei, odpowiadając na skargę, organ prawidłowo wskazał skarżącemu, że akt urodzenia sporządzony za granicą, którego zwrotu domagał się skarżący został złożony w związku z dokonywaniem jego transkrypcji, tzn. wpisu do polskich ksiąg stanu cywilnego (art. 73 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego i § 9 ww rozporządzenia). Dokument ten, po dokonaniu na jego podstawie wpisu w księgach stanu cywilnego, został włączony do akt zbiorowych dotyczących rejestracji stanu cywilnego. Zaś dokumenty złożone do takich akt zbiorowych nie podlegają zwrotowi, ale na wniosek osoby, która wykaże interes prawny, kierownik urzędu stanu cywilnego wydaje z akt zbiorowych np. potwierdzoną kserokopię dokumentów znajdujących się w tych aktach (§ 15 ww rozporządzenia). Wobec zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd – na mocy art. 151 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.