IV SA/Wa 2234/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kaja Angerman po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. K. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2018 roku odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2018roku E. K. (zwana dalej skarżącą) w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania zawarła wniosek o zwolnienie z kosztów. W uzasadnieniu wniosku podała, iż w gospodarstwie domowym pozostaje z mężem (S. K.), jednym pełnoletnim i dwoma małoletnimi synami oraz trzema małoletnimi córkami. Jako posiadany majątek strona wykazała dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 3 ha. Podała ponadto, że mąż posiada dom o powierzchni 54 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 4,98 ha. Nie wykazała jakichkolwiek zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Jako źródła utrzymania rodziny wymieniła: osiągany przez siebie dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 540 zł miesięcznie oraz dochód z pracy osiągany przez S. K. w wysokości 1.458 zł miesięcznie, a także świadczenia wychowawcze (Rodzina 500+) w łącznej wysokości 2.500 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że dochód jest w całości wydatkowany na podatki, opłaty za gaz, energię elektryczną, kanalizację, wodę, telefon, środki higieny osobistej i odzież. Referendarz sądowy pismem z dnia 31 października 2017 r. wezwał skarżącą do złożenia w terminie 21 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, potwierdzających stan majątkowy i dochody, mianowicie: a. wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią, a także przez jej męża (S. K.) rachunków bankowych; b. zaświadczenia pracodawcy potwierdzającego aktualną wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez S. K.; c. oświadczenia, jaki dochód miesięcznie osiąga S. K. z nieruchomości rolnej o powierzchni 4,98 ha, którą skarżąca wskazała w rubryce nr 8 formularza wniosku; d. zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego: – czy, a jeżeli tak, to jakie i w jakiej wysokości S. K. lub E. K., otrzymali płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz – numer rachunku bankowego (lub numery rachunków bankowych) podanych przez S. K. i E. K. do ewidencji producentów; e. kopii decyzji właściwego organu administracji określającej (lub określających) wysokość zobowiązań S. K. i E. K. z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2017 rok; f. kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, a także g. oświadczenia wskazującego wszelkie inne okoliczności świadczące o tym, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza skarżąca złożyła kopię informacji płatnika o dochodach osiągniętych przez S. K. w 2016 r. na podstawie stosunku pracy (20.531,28 zł) oraz kopię decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącej na rok 2017 r. z tytułu podatku rolnego, podatku od nieruchomości i podatku leśnego (112 zł).Ponadto oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego oraz nie są jej znane dochody męża (S. K.) z nieruchomości rolnej o powierzchni 4,98 ha, a także że rachunkami potwierdzającymi niezbędne wydatki gospodarstwa domowego dysponuje mąż. Wskazała, że dopłaty z ARiMR są dopłatami do produkcji rolnej, a nie do kosztów sądowych. Zaznaczyła, że wpłata 100 zł spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania jej rodziny, a zwłaszcza w utrzymania sześciorga dzieci, w tym czterech uczących się. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 stycznia 2017 r odmówił E. K. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż skarżąca: - nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych męża, - zaświadczenia z biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, - nie przedstawiła informacji pozwalających ustalić rzeczywistą i aktualną wysokość dochodu osiąganego przez męża, w tym dochodu osiąganego przez niego z nieruchomości rolnej o powierzchni 4,98 ha, - nie złożyła do akt sprawy zaświadczenia pracodawcy o aktualnej wysokości wynagrodzenia S. K., natomiast w odpowiedzi na wezwanie do wskazania wysokości dochodu osiąganego przez niego z nieruchomości rolnej, stwierdziła, że dochód ten nie jest jej znany, - nie przedstawiła również żadnych dokumentów, takich jak rachunki, dowody wpłat, czy potwierdzenia przelewów, które podobnie, jak wyciągi z rachunków bakowych, pozwoliłby na określenie wysokości niezbędnych wydatków ośmioosobowej rodzinny, a w dalszej kolejności na ustalenie relacji środków utrzymania do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. W związku z nienadesłaniem żądanych dokumentów referendarz sądowy stwierdził, iż odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza, że ustalono, iż wykazany przez skarżącą stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana została niewykonaniem nałożonego na stronę obowiązku uzupełnienia oświadczenia z dnia 27 września 2017 r., co spowodowało, że nie da się ustalić, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, nie jest ona w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 100 zł oraz innych kosztów postępowania wszczętego skargą na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej (skarżącym), albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jedynym kryterium, jakim kieruje się referendarz sądowy rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są bowiem możliwości finansowe wnioskującego. Z tego powodu strona skarżąca musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym podmiot, chcący skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie referendarza sądowego, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez referendarza sądowego danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To zaś w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło. Dokonując analizy wniosku skarżącej, oświadczenia i dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza, sąd w pełni podzielił stanowisko referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2018 r. w kwestii braku przedstawienia przez E. K. jej sytuacji finansowej. W zakresie wniosku skarżącej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sadowych, wskazać należy, iż to na składającej wniosek spoczywa ciężar przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i brak przedłożenia przez stronę skarżącą dokumentacji źródłowej sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, gdyż E. K. nie wykazała w sposób dostateczny swojej sytuacji finansowej, przez co uniemożliwiła ocenę czy znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sytuacja finansowa skarżącej nie została również przedstawiona w sprzeciwie z dnia 21 lutego 2018 r. Brak dokumentacji źródłowej w rozpatrywanej sprawie wyklucza kompleksową analizę sytuacji finansowej skarżącej i jej gospodarstwa domowego. Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek skarżącej, słusznie przyjmując, że podane informacje jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.