IV SA/Wa 2253/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2011 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2010 r. nr [...]- Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] października 2010 r. po rozpatrzeniu wniosku Z. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2010 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] sierpnia 1962 r. znak [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: Młyn [...] w N. pow. [...] woj. [...]. W uzasadnieniu podano, iż powołane powyżej orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1962 r. jako podstawę prawną wydania powołuje art. 2, art. 17 pkt 2 lit. A oraz art. 18 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym ( Dz. U. Nr 11, poz. 37). Organ nadzoru podniósł, że pomimo powołania w treści decyzji art. 2 ww. ustawy, to zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dowodzi, iż faktyczną podstawą wydania tego orzeczenia mógł być wyłącznie art. 17 pkt 2 lit. A. Aby określone przedsiębiorstwo mogło być uznane za podpadające pod art. 17 pkt 2 lit. A konieczne jest wystąpienie łącznie następujących przesłanek: utrata władania przez osoby uprawnione w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. oraz faktyczne władanie przez państwowe jednostki organizacyjne nawet bez tytułu prawnego. Przesłanka władania bez tytułu prawnego wynika ze sformułowania " chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 lub pkt 1 niniejszego artykułu". Organ stwierdził, iż analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym m.in.: protokołu z dnia [...] maja 1951 r. z wprowadzenia w posiadanie i komisyjnego przejęcia pod przymusowy zarząd państwowy przedsiębiorstwa [...] -Młyn w N.; pisma Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "[...]" w N. z dnia [...] czerwca 1951 r., informujące Centralę Rolniczą Spółdzielni "[...]" w R. o przejęciu młyna w K. za zgodą Centrali w W. wyrażonej w piśmie z dnia [...] lipca 1951 r. Nr [...] oraz na jego polecenie z dnia [...].IV.51r. nr [...]; wniosku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] maja 1958 r. przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. skierowanego do Ministerstwa Przemysłu Spożywczego i Skupu; pismo Prezydium WRN w R. z dnia [...] lipca 1958 r. informujące L. K. o przejęciu na własność Państwa młyna w K. pozostającego w faktycznym władaniu Rejonowego Przedsiębiorstwa Państwowego w M. bez tytułu prawnego od dnia [...] maja 1951 r.; oświadczenia L. K. z dnia [...] października 1992 r., że młyn faktycznie został przejęty w dniu [...] sierpnia 1950 r. kiedy został aresztowany i wywieziony do M. oraz jego licznych pism i odwołań, pozwoliła przyjąć, że przedmiotowe przedsiębiorstwo młyńskie spełniało przesłanki wynikające z art. 17 pkt 2 lit. A ww. ustawy. W ocenie organu L. K. utracił władanie przedmiotowym przedsiębiorstwem młyńskim w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r., gdyż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. pozostawało w faktycznym władaniu państwowej jednostki organizacyjnej bez tytułu prawnego, początkowo Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "[...]" w N., następnie Rejonowego Przedsiębiorstwa Młynów Przedsiębiorstwa Państwowego w M.. W świetle tego orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] sierpnia 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa : Młyn [...] w N. pow. [...] woj. [...], nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a zatem brak było podstaw do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W skardze na powyższą decyzję Z. K. podniósł, że jest następcą prawnym L. K., który był właścicielem młyna i tartaku wybudowanych przed II wojną światową. Zabór mienia, który zdaniem skarżącego, nie podlegał pod żadną z ustaw nacjonalizacyjnych z racji wielkości, miał charakter restrykcyjny wobec rodziny K. za udział w wojnie sowiecko-polskiej w 1920 r. L. K. właściciel przedsiębiorstwa został uwięziony w dniu [...] sierpnia 1950 r. W chwili ustanowienia przymusowego zarządu młyn był czynny, świadczył usługi dla ludności i nie zagrażało ustanie jego działalności, przedsiębiorstwo było zbyt małe by podlegać jakiekolwiek ustawie nacjonalizacyjnej, brak było zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego ustanawiającego przymusowy zarząd państwowy na tym przedsiębiorstwem ( zał,3,4,5,6,7,8). Skarżący wniósł o unieważnienie zarządzenia Nr [...] z dnia [...] lipca 1951 r. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] sierpnia 1962r. znak [...], jak we wniosku UW w R. z dnia [...] listopada 1992 r. – [...] (zał. 3). W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z [...] maja 2010 r. zostały wydane w nadzwyczajnym trybie - stwierdzenia nieważności. W postępowaniu tym organ bada, czy kontrolowana decyzja jest obarczona wadami określonymi w art. 156 § 1 kpa Postępowanie nieważnościowe, które zakończyło się wydaniem powyższych decyzji, zostało przeprowadzone pod kątem istnienia wad określonych w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza brak przepisu prawa uprawniającego organ administracji do wydania decyzji administracyjnej w zakresie danej sprawy. Z kolei rażące naruszenia prawa polega na tym, że istnieje podstawa prawna do wydania decyzji, lecz rozstrzygnięcie zawarte w tej decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których decyzja została wydana, lub które uprawniały organ do wydania decyzji. Rażące naruszenie prawa musi przy tym tkwić w samej decyzji od chwili jej wydania, a więc treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym istniejącym w dniu jej wydania. W ocenie Sądu, obie decyzje Ministra Gospodarki zostały bez dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy na dzień wydania kontrolowanego w trybie nadzoru orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] września 1962 r., czym naruszono przepisy postępowania, w tym art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Otóż, jak wynika z treści orzeczenia z dnia [...] września 1962 r. Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości jako podstawę przejęcia z dniem [...] marca 1958 r. na własność Państwa przedsiębiorstwa: Młyn [...] w N. pow. [...] woj. [...], będącego do dnia 8 marca 1958 r. pod zarządem państwowym wykonywanym przez [...] Zakłady Spożywcze Przemysłu Terenowego w T., wskazał art. 2 oraz art. 17 pkt 2 lit. a i art. 18 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Organ nadzoru uznał, iż zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny dowodzi, iż przejęcie tego przedsiębiorstwa nastąpiło wyłącznie w oparciu o art. 17 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. To stanowisko Ministra Gospodarki w świetle przedstawionych Sądowi akt administracyjnych należało uznać za przedwczesne. Otóż organ nadzoru w uzasadnieniu obu wydanych decyzji nie wykazał, że do przejęcia omawianego przedsiębiorstwa nie mogło dojść na podstawie art. 2 ustawy z 1958 roku. Organ w ogóle nie poddał ocenie treści protokołu z dnia 17 maja 1951 r. spisanego w Biurze Prezydium Gminnej Rady Narodowej w K. z prowadzenia w posiadanie i komisyjnego przejęcia pod przymusowy zarząd Państwowy Przedsiębiorstwa [...] - Młyn w N., w którym podano, że " na podstawie zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego Dep. Artykułów i Rolnych i Spożywczych z dnia [...] marca 1951 r. Nr [...] ustanowiony został przymusowy Zarząd Państwowy nad Przedsiębiorstwem [...] Młyn w N., Odpis Zarządzenia dołącza się do niniejszego protokołu jako załącznik Nr [...]". Jak wynika z akt sprawy organ nie poczynił żadnych starań zmierzających do pozyskania wymienionego w tymże protokole, zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] marca 1951 r. Tymczasem, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że przejęcie przedmiotowego młyna nie nastąpiło w oparciu o art. 2 ustawy z 1958 roku, lecz na podstawie art. 17 pkt 2 lit. a tej ustawy niezbędne było odszukanie wskazanego powyżej zarządzenia z dnia [...] marca 1951 r. w celu ustalenia jego treści. Wymaga podkreślenia, iż informacja o ustanowieniu przymusowego zarządu nad tym Młynem znajduje się też w protokole zdawczo - odbiorczym z dnia [...] września 1951 r. z przekazania Młyna Rejonowemu Przedsiębiorstwu Młynów Gosp. Nr 2 przy PZGS w P. przez Powiatowy Związek Gminnych Spółdz. [...], w N.. Nie można również pominąć pisma Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni w N. z dnia [...] czerwca 1951 r. skierowanego do Centrali Rolniczej Spółdzielni "[...]" Dział Produkcji i Usług w R., w treści którego wynika, że Centrala Rolnicza w W. była w posiadaniu odpisu decyzji Ministra Handlu Wewnętrznego o ustanowieniu przymusowego zarządu nad Młynem, a tylko Prezydium PRN w N. jej nie otrzymało. W piśmie tym również podano, iż młyn w Kamieniu został przejęty za zgodą Centrali Rolniczej w W. wyrażonej w piśmie Nr [...] oraz na polecenie Centralnej Rolniczej Spółdzielni "[...]" w R. z dnia [...] kwietnia 1951 r. Nr [...]. Z akt sprawy nie wynika, aby organ nadzoru poczynił jakiekolwiek starania, aby pozyskać chociażby pismo Centrali Rolniczej w W. wyrażającego zgodę na przejęcie Młyna, z którego może przecież wynikać, czy zarząd przymusowy przez Ministra Handlu Wewnętrznego był, czy nie był ustanowiony. Wskazać również należy, że w aktach sprawy znajduje się wniosek z dnia [...] marca 1961 r. [...] Zakładów Spożywczych Przemysłu Terenowego w T. o wydanie orzeczenia o przejściu Zakładu na własność Państwa skierowany do Komitetu Drobnej Wytwórczości, w którego treści podano, że " Młyn ten w dniu wejścia w życie cytowanej ustawy pozostawał pod przymusowym zarządem Państwa ustanowionym zarządzeniem Ministra Handlu Wewnętrznego Dep. Art Rolnych i Spożywczych z dnia [...].lll.1951r, Nr, [...]". W ocenie Sądu analiza treści wymienionych powyżej dokumentów nie dawała organowi nadzoru podstaw do wyprowadzenia jednoznacznego wniosku, że przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa nastąpiło w oparciu o przesłanki określone w art. 17 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku. Przyjęcie takiego wniosku byłoby możliwe dopiero po dokonaniu ustaleń i wyjaśnieniu w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, że Minister Handlu Wewnętrznego w dniu 9 marca 1951 roku nie wydał zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu na przedsiębiorstwem [...] Młyn w N.. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.