IV SA/Wa 2263/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.),, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2007 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę, 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. R. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę stanowiącą 22 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] października 2006 roku nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania T. B. od decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] kwietnia 2006 roku, o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. nr [...], w sprawie zatwierdzenia projektu wymiany gruntów położonych na terenie wsi N. gm. B. oraz wsi B. gm. T., w części dotyczącej pgr nr nr [...] i [...] położonych na terenie wsi N., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ podał, że po 48 latach od zakończenia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu wymiany gruntów położonych na terenie wsi N. gm. B. i wsi B. gm. T., T. B. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] grudnia 1957 roku W ocenie wnioskodawcy, powołane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż jego ojciec - J. B. nie otrzymał pełnego należnego ekwiwalentu gruntowego. Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 roku odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] grudnia 1957 roku uznając, że postępowanie wymienne zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, tj. dekretem z dnia 16 sierpnia 1949 roku o wymianie gruntów (Dz. U. Nr 48, poz. 367). Podniesiono także, że wnioskodawca w protokole nr [...] spisanym w dniu [...] lutego 1976 roku, na okoliczność uregulowania własności gospodarstwa w trybie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, potwierdzającym stan samoistnego posiadania przez niego nieruchomości na dzień 4 listopada 1971 roku, złożył oświadczenie, że działkę nr [...] (poprzednio nr [...]) przydzieloną w wyniku wymiany gruntów w 1957 roku, położoną na terenie wsi B., użytkował od 1960 roku W wyniku tego oświadczenia otrzymał na tę działkę tytuł własności. Powyższe oznacza, w ocenie organu, że T. B. zaakceptował wyniki wymiany gruntów przeprowadzonej w 1957 roku. Sygn. akt IV SA/Wa 2263/06 T. B. nie zgadzając się z treścią powyższej decyzji, wniósł od niej odwołanie, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Rozpatrując odwołanie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż z akt sprawy wynika, że postępowanie wymienne z 1957 roku zostało przeprowadzone w związku z rozwiązaniem spółdzielni produkcyjnej w B., w celu wydzielenia członkom spółdzielni produkcyjnej utworzonej w 1950 roku gruntów, których stan prawny uregulowany został w drodze wymiany gruntów przeprowadzonej w 1955 roku W związku z tym, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1957 roku uchyliło za zgodą stron projekt wymiany gruntów na terenie wsi N. zatwierdzony orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] listopada 1955 roku w celu zapewnienia spółdzielni produkcyjnej w B. jej praw do inwestycji dokonanych na gruntach wkładowych członków jej spółdzielni w tym - trwałych zmian w sposobie wykorzystania gruntów. Wymianą objęto m. in. pgr. nr nr [...] i [...], o łącznej powierzchni 0.1450 ha należące do J. B. - ojca T. B., w zamian przydzielono mu pgr. nr [...] położoną na terenie sąsiedniej wsi B., o łącznej powierzchni 0.16 ha. J. B. podczas okazania projektu wymiany gruntów zażądał "wymiany w ośrodku gospodarczym". Organ prowadzący postępowanie odwoławcze postulatu tego nie uwzględnił, gdyż w danym miejscu nie było dostępnych gruntów Państwowego Funduszu Ziemi. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 1960 roku Sąd Rejonowy w R. założył dla parceli nr [...] księgę wieczystą nr Kw [...], gdzie w dziale II tej księgi wpisano prawo własności na rzecz J. B. Następnie parcela gruntowa nr [...] została oznaczona w operacie ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...]. Naczelnik Miasta i Gminy T. aktem własności ziemi z dnia [...] października 1976 roku wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) stwierdził, że T. B. stał się z mocy prawa właścicielem działki nr [...] o pow. 0.14 ha. Od powołanego aktu własności ziemi nie zostało złożone odwołanie. Organ podniósł także, że o zaakceptowaniu wyników wymiany gruntów dokonanej w 1957 roku świadczy protokół nr [...] (z postępowania w sprawie uwłaszczeń gospodarstw rolnych), który zawiera Sygn. akt IV SA/Wa 2263/06 oświadczenie T. B., iż działkę nr [...] (poprzednio [...]) użytkuje od 1960 roku. W podsumowaniu uzasadnienia decyzji Minister stwierdził, iż decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] grudnia 1957 roku była słuszna, gdyż nie naruszono w tej sprawie przepisów dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 roku o wymianie gruntów. Prawidłowo również organ I instancji uznał za nie mające znaczenia twierdzenia zainteresowanego, że nieprzerwanie użytkuje swoje przedwymienne działki położone na terenie wsi N. Jak wynika z akt sprawy działki te stały się własnością Kółka Rolniczego w N. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] października 2002 roku, sygn. akt [...], stwierdzającego nabycie przez Kółko Rolnicze w N. przez zasiedzenie praw własności działki nr [...], o pow. 0.89 ha, w skład której weszły m. in. przedwymienne działki nr nr [...] i [...], należące do poprzednika prawnego T. B. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. B., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że decyzje organów obu instancji wydane w przedmiotowej sprawie rażąco naruszają prawo. Podniósł, że przydzielona w wyniku wymiany gruntów działka ma niski standard użytkowy, znacznie zaniżony (ponad dwukrotnie) areał, a zatem wymiany dokonano wbrew obowiązkowi przydzielania równorzędnych nieruchomości. W postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a ustalenie że wymiana gruntów została przeprowadzona prawidłowo było dowolne i jednostronne. Skarżący podniósł, że został pokrzywdzony dokonaną wymianą gruntów, gdyż nie przyznano mu ekwiwalentnego gruntu, otrzymał podmokłą łąkę w odległej o 9 - 10 km wsi B., której nigdy nie objął w posiadanie. W ocenie skarżącego w wyniku nierównorzędnej wymiany gruntów w sposób ewidentny zostały naruszone przepisy dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 roku o wymianie gruntów. Skarżący zakwestionował także prawidłowość wydania aktu własności ziemi z dnia [...] października 1976 roku, na który powołano się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżący stwierdził, że działki nr [...] o pow. 0,14 ha nigdy nie objął w posiadanie, a protokół nr [...] z dnia [...] lutego 1976 roku spisany w trakcie postępowania uwłaszczeniowego zawiera, jego zdaniem, fałszywą treść. Ponadto Sygn. akt IV SA/Wa 2263/06 stwierdził, że nie podpisał oświadczenia zawartego w przedmiotowym protokole co do posiadania działki nr [...], gdyż nigdy nie zgodził się na oferowany mu w wyniku wymiany grunt. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga T. B. nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Zdaniem Sądu brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. W ocenie skarżącego orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] grudnia 1957 roku zostało wydane z rażącym naruszenie prawa, a zatem zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności tego rozstrzygnięcia. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych. Istotą stwierdzenia nieważności decyzji jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia tej nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Oznacza to, że decyzja której stwierdzono nieważność, wydana została niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej wydania. Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] grudnia 1957 roku, kwestionowane przez skarżącego w postępowaniu nieważnościowym, zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 roku o wymianie gruntów (Dz. U. Nr 48, poz. 367). Art. 2 ust. 1 powołanego dekretu stanowił, iż każdy, kto posiada grunty na obszarze poddanym wymianie, otrzymuje z tego obszaru inne grunty o równej wartości w zamian za grunty dotychczas posiadane. W razie trudności wydzielenia gruntów o równej wartości przydziela się w drodze wymiany grunty o wartości wyższej lub niższej, z tym jednak, że różnica wartości nie może przekraczać 5 % wartości gruntów dotychczas posiadanych (art. 2 ust. 2 dekretu). Przystępując do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody Podkarpackiego odmawiającej stwierdzenia nieważności powołanego wyżej orzeczenia z dnia [...] grudnia 1957 roku, należy mieć na względzie, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli, stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia Sygn. akt IV SA/Wa 2263/06 wymaga, czy uzasadnione są zarzuty skarżącego, że w wyniku wymiany jego ojciec otrzymał działkę ponad dwukrotnie mniejszą, o znacznie gorszej klasie gruntów, a zatem, czy doszło do rażącego naruszenia powołanego wyżej art. 2 dekretu o wymianie gruntów, który wprowadzał wymóg przyznawania przydzielania nieruchomości o takiej samej lub zbliżonej (różnica do 5 %) wartości. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (m. in. Arkusz posiadłości gruntowej, postanowienie Sądu Powiatowego w R. z dnia [...] grudnia 1960 roku w przedmiocie wpisu prawa własności) nie potwierdza zarzutów skarżącego. Ojciec skarżącego - J. B. był właścicielem działek o nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0.1459 ha. W wyniku wymiany z 1957 roku w zamian za wyżej wymienione grunty przydzielono J. B. działkę nr [...] położoną na terenie sąsiedniej wsi B., o łącznej powierzchni 0.16 ha. Oznacza to, że wbrew twierdzeniom skarżącego, przydzielona jego ojcu nieruchomość była nawet nieznacznie większa, a nie ponad dwukrotnie mniejsza. Trudno zresztą stwierdzić, na jakiej podstawie skarżący oparł swoje twierdzenia co do zaniżonego areału otrzymanych w wyniku wymiany gruntów, gdyż ten zarzut nie jest przez skarżącego uzasadniony i poparty konkretnymi wywodami. Ponadto ze znajdujących się w aktach administracyjnych wypisów z rejestrów gruntów wynika, że działka przydzielona w wyniku wymiany gruntów - obecnie oznaczona nr. [...] oznaczona została klasą gleboznawczą Ł II. Zatem zarzut skarżącego, że w zamian za "działkę ponad dwukrotnie większą o charakterze rolniczym gruntu II i III klasy, o znacznie wyższych walorach użytkowych" jego ojciec otrzymał nieruchomość nieekwiwalentną, nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Podsumowując, stwierdzić należy, że zarzuty T. B. co do przydzielenia nieruchomości niższej wartości w wyniku wymiany gruntów mają charakter nieuzasadnionej polemiki z prawidłowymi ustaleniami organów orzekających w postępowaniu nieważnościowym, mającymi poparcie dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że podstawą odmowy stwierdzenia nieważności przez Wojewodę Podkarpackiego przedmiotowego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] grudnia 1957 roku, były przepisy: art. 156 § 1 pkt 2 kpa, art. 157 § 1 i § 2 kpa, art. 158 § 1 kpa, art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o scaleniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 2003 roku, Sygn. akt IV SA/Wa 2263/06 nr 178, poz. 1749 ze zm.) oraz art. 2, 11 i 13 ustawy z dnia 16 sierpnia 1949 roku o wymianie gruntów (Dz. U. Nr 48, poz. 367). W tej sytuacji zarzuty naruszenia przez organy przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), są całkowicie nieuzasadnione i nie mogą mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia projektu wymiany gruntów. Co prawda organy obu instancji powołały się w treści uzasadnienia swych decyzji na przepisy ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych oraz opisały - w ocenie Sądu bez potrzeby - postępowanie uwłaszczeniowe dotyczące działki nr [...] (poprzednio [...]), jednakże nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Bowiem podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiło prawidłowe ustalenie, poparte zgromadzonym w aktach sprawy materiałem dowodowym, iż nie zachodzi przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, tj. ustalono, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. wydając orzeczenie z dnia [...] grudnia 1957 roku, nie naruszyło przepisów dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 roku o wymianie gruntów. Twierdzenia skarżącego, że w trakcie postępowania uwłaszczeniowego przeprowadzonego w 1976 roku nie zaakceptował, czy też zakwestionował przydzielenia jego ojcu nieruchomości w wyniku wymiany gruntów przeprowadzonej w 1957 roku, jak również zarzut, iż protokół postępowania uwłaszczeniowego zawiera fałszywą treść nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Również argumentacja skarżącego co do nieprzerwanego posiadania działek przedwymiennych a także kwestionowanie nabycia tych działek przez Kółko Rolnicze przez zasiedzenie, pozostaje poza zakresem kontroli sądu administracyjnego. Właściwymi sądami do rozstrzygania tego typu kwestii są sądy powszechne. W świetle powyższych rozważań, zaskarżona decyzja zdaniem Sądu nie narusza prawa i brak jest podstaw do jej uchylenia. Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.