IV SA/Wa 2263/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy, odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec braku przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany postanawia: 1. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. Pismem z dnia 30 sierpnia 2012 r. A. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w sprawie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec braku przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 79 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. ustanowił D. C. – pracownika Stowarzyszenia [...] w W. kuratorem skarżącego. Sąd ustalił bowiem, że skarżący nie przebywa pod adresem wskazanym w skardze (Ośrodek dla Cudzoziemców w L.) a jego miejsce pobytu nie jest znane. W piśmie z dnia 5 września 2013 r. kurator skarżącego oświadczył, że nie dysponuje informacjami o stanie majątkowym, dochodowym i rodzinnym skarżącego. W dniu 13 września 2013 r. wpłynął do Sądu formularz wniosku PPF, w którym kurator stwierdził jedynie, że skarżący pozostaje w procedurze uchodźczej i nie posiada środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Zgodnie natomiast z art. 252 § 1 tej ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z okoliczności faktycznych sprawy, istotnych dla rozpoznania niniejszego wniosku wynika, że skarżący w chwili złożenia skargi (a w niej wniosku o przyznanie prawa pomocy) przebywał w Ośrodku dla Cudzoziemców w L. Obecnie miejsce jego pobytu nie jest znane. W tej sytuacji Sąd postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r. działając na podstawie art. 79 § 1 p.p.s.a. ustanowił przedstawiciela (kuratora) dla skarżącego - nieobecnej strony postępowania. Kurator ustanowiony w niniejszej sprawie ma obowiązek podejmowania w imieniu i na rzecz skarżącego wszelkich czynności procesowych, niezbędnych dla ochrony jego praw i interesów w całym toku postępowania (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz. red. R. Hauser, M. Wierzbowski. Warszawa 2011 r., str. 393, z powołaniem na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1997 r. sygn. akt II CKU 82/97. Prok. i Pr. 1998, Nr 2, str. 36). Jednakże oczywistym jest, że nie dysponuje on informacjami dotyczącymi stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego skarżącego. Przepis art. 239 p.p.s.a., stanowi że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub sąd opiekuńczy dla danej sprawy (pkt 3) oraz strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa (pkt. 4). Z przepisu tego wynika więc, że ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych nie można traktować jako udzielonego stronie prawa pomocy. Czym innym jest bowiem zwolnienie od kosztów sądowych wynikające z ustawy, czym innym zaś z postanowienia sądu o przyznaniu tego prawa. Ustawowe zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych wynikające z art. 239 pkt 3 p.p.s.a. nie zwalnia strony od obowiązku ponoszenia pozostałych kosztów postępowania wskazanych w art. 205 ustawy procesowej, ani też nie obejmuje przyznania stronie ex lege zastępstwa prawnego z urzędu. Przepis art. 262 tej ustawy stanowi jednakże, że przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Na podstawie tego przepisu strona ustawowo zwolniona od kosztów sądowych ma więc możliwość otrzymania, w drodze postanowienia sądu, prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Rozstrzygając wniosek w tym zakresie referendarz (sąd) stosuje zasady określone w przepisach zawartych w Dziale V, Rozdział 3, Oddział 2 p.p.s.a. (por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 944/04, publikowane w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych pod adresem: www.cebois.nsa.gov.pl.) Zatem w niniejszej sprawie należy ocenić, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa adwokackiego bez uszczerbku na poziomie utrzymania koniecznego (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Referendarz podkreśla, że w realiach niniejszej sprawy, literalna wykładnia tego przepisu jest niewystarczająca. Instytucja przyznania prawa pomocy ma bowiem na celu ochronę konstytucyjnie chronionego prawa do sądu. Z kolei konieczną przesłanką ustanowienia kuratora, o którym mowa w art. 78 p.p.s.a. jest ustalenie przez Sąd orzekający, że miejsce pobytu strony jest nieznane. Skoro natomiast miejsca pobytu takiej osoby nie sposób ustalić w oparciu o dostępne Sądowi rejestry i ewidencje, to z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że osoba taka nie dysponuje ewidencjonowanym majątkiem ani rejestrowanymi dochodami. Biorąc przy tym pod uwagę funkcję instytucji prawa pomocy oraz fakt, że art. 246 § 1 p.p.s.a. nie zobowiązuje wnoszącego o przyznanie tego prawa do udowodnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie, a wystarczające jest ich uprawdopodobnienie, należy uznać, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 239 pkt 3 p.p.s.a. i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.