IV SA/Wa 2297/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 2 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. R. T. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W dołączonym do skargi piśmie z dnia 24 lipca 2018 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Stwierdził, że uchybienie terminu było spowodowane wprowadzeniem go w błąd przez pracownika organu administracji, dlatego nie widzi powodu, aby miał ponosić koszty postępowania. R. T. uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy, składając go w dniu 17 września 2018 r. na urzędowym formularzu (PPF). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że uzyskuje dochód z działalności rolniczej, użytkując nieruchomość rolną o powierzchni 2,5 ha, której wartość określił na około 60.000 zł. Wskazał ponadto, że posiada samochód [...] z 2006 r. oraz uszkodzony samochód [...] z 2015 r. Oświadczył, że posiada zasoby pieniężne w wysokości 500 zł. Podał, że ponosi wydatki na abonament telefoniczny (35 zł miesięcznie) oraz podatek rolny (84 zł kwartalnie). Skarżący nie wykazał innych osób, które pozostawałyby z nim w gospodarstwie domowym. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy przy tym zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Trzeba ponadto podkreślić, że brzmienie art. 246 § 1 ppsa wskazuje, iż jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też wyrażone przez R. T. w piśmie z dnia 24 lipca 2018 r. przekonanie o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia 15 maja 2018 r. pozostaje bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez R. T. możliwości płatnicze i stan majątkowy uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...] do wykazanych przez skarżącego możliwości płatniczych i stanu majątkowego. Wysokość wpisu od skargi wynosi w przedmiotowej sprawie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość innych, ewentualnie należnych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, także nie przekroczy jednorazowo 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Skarżący wykazał, że posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 2,5 ha, która jest użytkowana rolniczo. Z jednej więc strony nieruchomość ta stanowi źródło dochodu R. T., z drugiej zaś prowadzenie przez niego działalności rolniczej pozwala w znacznym stopniu ograniczyć wydatki na wyżywienie. Co więcej, Radosław Trębicki podał w przedmiotowym wniosku, że posiada dwa samochody, a także zasoby pieniężne w wysokości pięciokrotnie przekraczającej wysokość wpisu od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 lipca 2018 r. W sytuacji zatem, gdy skarżący posiada majątek, który stanowi źródło jego dochodu, a zarazem pozwala częściowo ograniczyć koszty utrzymania, a ponadto dysponuje zasobami pieniężnymi, które - jakkolwiek niewielkie - znacznie przekraczają wysokość opłat sądowych należnych w przedmiotowej sprawie, to nie ma podstaw do stwierdzenia, że wygospodarowanie 100 zł na wpis od skargi lub – ewentualnie w przyszłości – takich samych kwot na inne opłaty sądowe spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania R. T. Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wykazano powyżej, ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych R. T. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie – przy wysokości opłat sądowych, które jednorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł - zachodzi taka sytuacja. Posiadany przez skarżącego majątek, który stanowi zarazem źródło jego dochodu oraz zgromadzone środki pieniężne, pozwalają – bez uszczerbku koniecznego utrzymania - ponieść pełne koszty postępowania. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.