IV SA/Wa 2302/05

Dnia 25 kwietnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2006 roku sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005 roku, 2) zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego Z. S. kwotę 400 złotych (słownie: czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Aktem własności ziemi z dnia [...] grudnia 1978 r., Nr [...] Naczelnik Miasta w N. stwierdził, iż G. S. stała się z mocy prawa na podstawie art. i. 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1971 r., Nr 27, poz. 250) właścicielką między innymi działki gruntu nr [...] o powierzchni [...] położonej w N. Decyzją z dnia [...] grudnia 1991 r., Wojewoda [...] stwierdził nieważność powyższego aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1978 r.. Nr [...], w części dotyczącej działki oznaczonej nr [...], i postanowił przekazać sprawę do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w N. W wyniku rozpoznania odwołania od tej decyzji Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] stycznia 1994 r., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1978 r., Nr [...]. Skargę na tę decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. S. Wyrokiem z dnia 10 sierpnia 1995 r. Sygn. akt II S.A. 567/94 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę Z. S. Wskazując, iż zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r., Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.), po 1 stycznia 1992r. akty własności ziemi wydane na podstawie ustawy uwłaszczeniowej z 1971r. nie podlegają kontroli w trybie postępowania administracyjnego co do ich zgodności z prawem, a toczące się postępowanie ulega umorzeniu. W związku z powyższym organ odwoławczy nie mógł po 1 stycznia 1992r. rozpatrzyć przedmiotowej sprawy co do meritum, natomiast zobowiązany był wydać decyzję o umorzeniu postępowania, co też uczynił. W dniu 7 grudnia 2004 r. Z. S. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] stycznia 1994r. argumentując, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa i bez odpowiedniej podstawy prawnej. Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r., Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] stycznia 1994 r. uchylającej decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1991 r., stwierdzającą nieważność aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1978 r., Nr [...] i umarzająca postępowanie w sprawie. Pismem z dnia 10 kwietnia 2005 r. Z. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Decyzją z dnia [...] września 2005r. Nr [...]Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r., Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.) oraz art. 157 § 1 i art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu wniosku Z. S. uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] stycznia 1994. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa wskazał, iż jego decyzja z dnia [...] lutego 2005 r. umarzająca postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] stycznia 1994r. wydana została na podstawie art. 105 § 1 Kpa. w związku z art. 63 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zastosowanie w/w art. 63 w tym przypadku było niewłaściwe, gdyż decyzją z dnia [...] stycznia 1994 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej umorzył już na podstawie ww. przepisu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1978 r., Nr [...]. W toczącym się obecnie postępowaniu przedmiotem oceny nie jest już decyzja wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Nie może zatem być mowy o umorzeniu postępowania w oparciu oart. 63 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Przedmiotem obecnego postępowania jest ocena, w świetle art. 156 § 1 Kpa, czy uprzednie rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi było prawidłowe. W związku z tym, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005r, wydana została niezgodnie z obowiązującymi przepisami postępowania administracyjnego należało ją uchylić. Odnosząc się natomiast do wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] stycznia 1994 r. organ stwierdził, iż zgodnie z przywołanym przez stronę art. 156 §1 pkt 2 Kpa. przesłanką stwierdzenia przez organ administracji publicznej nieważności decyzji, jest wydanie jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] grudnia 1994r, uchylająca decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1991 r. stwierdzającą nieważność aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1978 r. i umarzającą postępowanie w przedmiotowej sprawie, wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 z późn. zm.) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowanie administracyjne toczące się w ww. sprawach podlega umorzeniu. W związku z powyższym Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wydając decyzję z dnia [...] stycznia 1994 r. zobowiązany był umorzyć postępowanie administracyjne w sprawie aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1978 r., Nr [...]. Okoliczność, iż powyższa decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 1995 r. sygn. akt II S.A. 567/94, w którym sąd orzekł, iż akty własności ziemi wydane na podstawie ustawy uwłaszczeniowej z 1971 r. nie podlegają kontroli w trybie postępowania administracyjnego. Skargę na przedmiotową decyzję wniósł Z. S., żądając jej uchylenia jako niezgodnej z art. 1 ust 1 i 2, art., 5 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych oraz art. 77 i 78 Konstytucji i art. 58 § 1 Kodeksu Cywilnego. W uzasadnieniu skargi opisał stan faktyczny i prawny sprawy oraz wskazał, iż dnia 1 stycznia 1992 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 10 7poz. 464). W7edług art. 63 ust 2 cyt. ustawy, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany decyzji." Stosownie zaś do art. 63 ust 3 ustawy "postępowanie administracyjne toczące się w sprawach, o których mowa w ust. 2, podlega umorzeniu." Tymczasem jak podnosi skarżący, A. M. - druga strona postępowania - skorzystał ze złożenia w styczniu 1992 r. odwołania od decyzji Wojewody [...] do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Minister zaś zamiast odrzucić to odwołanie (zgodnie z już obowiązującą ustawą) wydał decyzję z dnia [...] stycznia 1994 r, którą umorzył trwające postępowanie w pierwszej instancji, oraz uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 199' r. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Minister podał art. 63 ustawy o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zastosowanie tej podstawy prawnej stanowi zaś w ocenie skarżącego rażące naruszenie prawa, gdyż art. 63 cyt. ustawy dotyczy wyłącznie decyzji ostatecznych, wobec których domagano się wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub zmiany, zaś jak wskazuje skarżący decyzja Wojewody [...], którą uchylił Minister nie była ani ostateczna, ani toczące się przed tym Ministrem postępowanie nie było wszczęte wskutek wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, uchylenia, czy zmiany decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał argumentację i stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazano. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2005r., orzekająca o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] stycznia 1994r. uchylającej decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 200 lr. na mocy której stwierdzono nieważność aktu własności ziemi z dnia [...] grudnia 1978r. w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...], położonej w N. i umarzająca postępowanie w przedmiotowej sprawie. Orzekający w sprawie organ merytorycznie rozstrzygnął wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] stycznia 1994r., wywodząc, iż decyzja ta nie narusza prawa, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności zgodnie z art. 156 § i pkt 2 kpa. Podstawowe znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma jednak okoliczność, której organ nie rozważył, iż kwestia zgodności z prawem nadzorowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] stycznia 1994r., była już przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 10 sierpnia 1995 r, Sygn. akt II S.A. 567/94 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę Z. S.. wskazując, iż zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r., Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.), po 1 stycznia 1992r. akty własności ziemi wydane na podstawie ustawy uwłaszczeniowej z 1971r. nie podlegają kontroli w trybie postępowania administracyjnego, co do ich zgodności z prawem, a toczące się postępowanie ulega umorzeniu. W związku z powyższym Sąd wskazał, iż organ odwoławczy nie mógł po 1 stycznia 1992r. rozpatrzyć przedmiotowej sprawy co do meritum, natomiast zobowiązany był wydać decyzję o umorzeniu postępowania, co też uczynił. Zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sadu Administracyjnego, wydanym przed 1 stycznia 2004r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, iż oddalenie przez NSA skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracji publicznej drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego (por. Borkowski J., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo Beck, Warszawa 2005, s. 719). W wyroku WSA z dnia 10 listopada 2004r. Sygn. akt IV SA 1894/03 (LEX nr 164517), oraz w postanowieniu NSA z dnia 19 lutego 2001 r. sygn. akt II SAB 278/00-287/00 (niepublikowanym) Sądy uznały, iż próby stwierdzenia nieważności decyzji rozpoznanej już wcześniej przez Sąd (wyrok oddalający skargę na niezgodność tej decyzji z prawem) jest w istocie niedopuszczalną ingerencją w prawomocne orzeczenie Sądu. W ocenie Sądu w obecnym składzie pogląd ten zasługuje w pełni na aprobatę. Stronie, jeżeli uznała, iż powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego rażąco narusza! prawo lub interes Rzeczpospolitej Polskiej służyło prawo złożenia wniosku do właściwego organu o wniesienie rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego. Wobec powyższego należy uznać, iż orzekający w mniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, będąc już związany powyższym prawomocnym, wyrokiem NSA, winien by! odmówić wszczęcia postępowania nieważnościwego. Tymczasem Minister rozpoznał przedmiotowa sprawę merytorycznie, co jak wskazano powyżej stanowi niedopuszczalną ingerencję organu w prawomocne orzeczenie Sądu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi