IV SA/Wa 2320/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant ref. staż. Agnieszka Jastrzębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. O. i W. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2016r. Nr [...], orzekająca o umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] sierpnia 1952r. Nr [...] w sprawie zarządzenia likwidacji stowarzyszenia p.n. "Towarzystwo [...]" (dalej: T[...]). W uzasadnieniu organ wskazał, że 21 marca 2012 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych wpłynął wniosek M. O. i W. J. o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, wskazanej w sentencji decyzji. W toku postępowania zarówno organ nie potwierdził, ani też Wnioskodawcy nie udowodnili jednak w sposób bezsporny, iż posiadają interes prawny, by uzyskać przymiot strony postępowania. Organ wskazał, że zgodnie z wypracowanym stanowiskiem orzeczniczym sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 18 marca 1995 r., I SA 2035/93 ONSA 1996/2/75) stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji (rozwiązaniu) stowarzyszenia mogą być tylko osoby fizyczne - byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia. Prawo do bycia członkiem było ich niezbywalnym prawem osobistym, zatem na tej podstawie mogą oni żądać weryfikacji decyzji dotyczącej bytu stowarzyszenia (sfery organizacyjnej). Kluczowe w sprawie było więc stwierdzenie Pełnomocnika Wnioskodawców zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] kwietnia 2016 r., iż sami Wnioskodawcy "nie dysponują żadną dokumentacją, która mogłaby potwierdzić fakt, iż byli oni członkami stowarzyszenia". Ponadto, by potwierdzić legitymację Wnioskujących do posiadania statusu strony ww. postępowania organ pismem z dnia 16 kwietnia 2012 r. zwrócił się do pełnomocnika Wnioskujących o nadesłanie dokumentów mogących: potwierdzić, że pani M. O. i pan W. J. byli członkami T[...]. W odpowiedzi pełnomocnik Wnioskujących przywołała jedynie załączoną do pierwotnego wniosku kopię (tylko częściowo wypełnionej) deklaracji członkowskiej pani M. B. (obecnie O.). Przywołana deklaracja członkowska (kopia dokumentu datowanego na 8 lipca 1949 r. w aktach sprawy) zawierała jednak jedynie podpis zainteresowanej, a brakowało zarówno danych członków wprowadzających, jak i podpisów członków Zarządu T[...], których wymóg wynikał z treści § 5 ówczesnego statutu Stowarzyszenia ("o przyjęciu nowych członków decyduje Zarząd na zasadzie pisemnej deklaracji kandydata, opatrzonej podpisami 2-ch członków rzeczywistych Towarzystwa"), zatem po analizie nie została ona uznana za posiadającą moc dowodową w sprawie. Zwrócił się także z prośbą o nadesłanie posiadanej dokumentacji ww. Stowarzyszenia do: Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Archiwum Akt Nowych w W. a także do Archiwum Państwowego W. z siedzibą w W. Żadne dokumenty archiwalne nie potwierdziły faktu członkostwa Wnioskujących w przedmiotowym Stowarzyszeniu przed jego likwidacją, która nastąpiła na mocy kwestionowanej decyzji z 1952 r., ani też po niej. Dodatkowo, dokonano weryfikacji informacji o historii Stowarzyszenia w internecie. Na podstawie analizy następujących stron internetowych ustalono, iż Wnioskodawcy byli na pewnym etapie związani z [...] K. L. "[...]", ale nie potwierdza to w żaden sposób tezy, iż byli oni członkami Stowarzyszenia "Towarzystwo [...]", które je finansowało. Organ wskazał, że powyższych źródeł wynika jedynie, iż pan W. J. był w 1945 roku mianowany intendentem kolonii [...] w S., a pani M. B. prowadziła od 1948 r. dla K. L. "[...]" sprawy księgowe [...], a następnie księgowość [...] i obecnego Towarzystwa "[...]" (przez większość czasu społecznie). W konsekwencji organ uznał, że w sprawie konieczne było umorzenie postępowania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wnieśli M. O. i W. J., zarzucając jej brak uwzględnienia słusznego interesu stron. Jako taki interes w przedmiotowej skardze wskazano późniejszą możliwość odzyskania majątku stowarzyszenia pn. "Towarzystwo [...]" dla innego podmiotu - Towarzystwa "[...]" (dokładnie: "Przywrócić [...]" Towarzystwo [...], nr KRS: [...], założone w 1993 roku), które kontynuuje obecnie tradycje pierwotnego T[...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy skarżący domagali się stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] sierpnia 1952r. Nr [...] w sprawie zarządzenia likwidacji stowarzyszenia p.n. "Towarzystwo [...]" (dalej: T[...]). Decyzja ta wydana została w oparciu o rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 27 października 1932 r. Prawo o stowarzyszeniach /Dz. U. R.P.Nr 94, poz. 808/. Na gruncie tego rozporządzenia wypracowane zostało zaś jednolite stanowisko interpretacyjne, bazujące na orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia mogą być tylko osoby fizyczne - byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia. Roszczenie o restytucję administracyjnoprawną rozwiązanego stowarzyszenia jest bowiem uprawnieniem osobistym jego członków i jest pochodną ich prawa do udziału w pracach stowarzyszenia. Zatem tylko byli członkowie Stowarzyszenia (Towarzystwa) mają interes prawny w żądaniu weryfikacji decyzji dotyczącej bytu tego podmiotu, ponieważ to ich praw dotyczyła ta decyzja. Ich następcy prawni takiego uprawnienia już nie posiadają. Rozpoznający niniejszą sprawę skład w całości aprobuje pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 1995 r., I SA 2035/93, ONSA 1996/2/75, że jedynie byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia są legitymowani do żądania weryfikacji decyzji dotyczącej bytu stowarzyszenia (strefa organizacyjna), nie są oni jednak - jako osoby fizyczne - legitymowani do takiego żądania dotyczącego sfery majątkowej. Weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w części orzekającej o majątku tego stowarzyszenia może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia. Jak wynika zaś z akt sprawy, po wszczęciu postępowania w sprawie, pomimo podjęcia przez organ czynności zmierzających do ustalenia, czy skarżący byli członkami zlikwidowanego Stowarzyszenia, nie udało się pozyskać dokumentów, które w sposób jednoznaczny potwierdzały by powyższą okoliczność (np. lista członków, dokument z podpisem stron z adnotacją "członek" itp.). Zgromadzone dokumenty wskazują jedynie, iż skarżący byli z nim związani, nie potwierdzają jednak ich faktycznego członkostwa. Tym samym słusznie Minister wskazał, że wobec niewykazania przez skarżących legitymacji do posiadania statusu strony w niniejszym postępowaniu wszczęte postępowanie należało umorzyć. Na marginesie należy wskazać, iż wbrew zarzutom podniesionym w skardze, okoliczność, iż istniejące obecnie Towarzystwo "[...]", które uważa się za kontynuatora stowarzyszenia rozwiązanego w 1952 r., zainteresowane jest odzyskaniem majątku T[...], nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Fakt zarejestrowania nowego stowarzyszenia czyni z niego nową osobę prawną, której interes prawny nie może sięgać wstecz, do okresu sprzed dnia rejestracji. Stroną postępowania (art. 28 k.p.a.) w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia jak wskazano powyżej mogą być tylko osoby fizyczne – członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia, oni bowiem tylko mogą mieć interes prawny w reaktywowaniu działalności organizacyjnej (sąd pomija tu sytuację, gdy zlikwidowane stowarzyszenie kontynuowało nielegalną działalność mimo likwidacji lub członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia sami podjęli czynności prawne w celu odtworzenia organizacji). Trzeba również wyraźnie rozgraniczyć sferę organizacyjną od sfery majątkowej, mimo że decyzje o likwidacji stowarzyszenia z reguły przesądzały także o zadysponowaniu majątkiem likwidowanego stowarzyszenia na zasadzie art. 27 powyższego rozporządzenia. Jednakże choć byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia są legitymowani do żądania weryfikacji decyzji dotyczącej bytu stowarzyszenia (sfera organizacyjna), nie są oni – jako osoby fizyczne – legitymowani do takiego samego żądania dotyczącego sfery majątkowej. O ile bowiem stosunek członkostwa dotyczy praw osobistych, o tyle stosunki majątkowe dotyczą praw organizacji jako osoby prawnej i tylko osoba prawna może o nich decydować przez swe organy. Oznacza to, że weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w części orzekającej o majątku tego stowarzyszenia (art. 27 powyższego rozporządzenia) może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia, powstałych po reaktywowaniu jego działalności w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji tego stowarzyszenia. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku uwzględnienia słusznego interesu stron, należy wskazać, że warunkiem przyznania skarżącym interesu prawnego do bycia stroną w niniejszym postępowaniu, było wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że byli oni członkami zlikwidowanego w 1952 Stowarzyszenia. Interesu togo nie można domniemywa, dlatego też Sąd , jak wskazano powyżej podzielił stanowisko Ministra, że w sprawie brak jest dokumentów potwierdzających członkostwo skarżących. Co istotne również skarżący nie przedłożyli dowodów w tym zakresie. W tym miejscu wskazać należy, że NSA w wyroku z 10 października 2007r., sygn. akt I GSK 172/07, CBOSA, zwrócił uwagę, iż nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. (...) Z treści przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa nakładających wspomniane obowiązki nie można w szczególności wyprowadzić wniosku, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony, w sytuacji gdy ta ostatnia - mimo istnienia obowiązku – środków takich nie przedstawią lub gdy twierdzenia strony są ogólnikowe bądź lakoniczne. W tym kontekście zarzuty wywiedzione przez stronę w tym zakresie należy zatem uznać za bezzasadne. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.