IV SA/Wa 2324/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu postanawia: odrzucić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2324/17 oddalił skargę A. K. – wniesioną w jego imieniu przez profesjonalnego pełnomocnika adw. J. K. – na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu. Uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone z uwagi na niezgłoszenie takiego wniosku. Zatem wyrok uzyskał walor prawomocności od dnia 6 stycznia 2018 r. W dniu 19 stycznia 2018 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego) adw. A. B., umocowany do działania w sprawie w imieniu skarżącego na mocy pełnomocnictwa nadesłanego do akt sprawy w dniu 18 grudnia 2017 r. (k. 42), złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 6 grudnia 2017 r. wraz z wnioskiem o sporządzenie jego uzasadnienia. W uzasadnieniu powyższego wniosku pełnomocnik podał, że w dniu 15 grudnia 2017 r. zgłosił się do jego Kancelarii Adwokackiej skarżący celem uzyskania pomocy prawnej w przedmiotowej sprawie. Wówczas skarżący poinformował adwokata, że w dniu 6 grudnia 2017 r. Sąd oddalił jego skargę. W związku z czym skarżącemu udzielono informacji, że w dniu 13 grudnia 2017 r. upłynął termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżący wytłumaczył wówczas, że w postępowaniu sądowym jest reprezentowany przez pełnomocnika, który wystąpił z wnioskiem o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. W dniu 15 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącego dokonał wglądu w akta sprawy. Z analizy akt wynika, że dotychczasowy pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o wydanie odpisu wyroku. W piśmie tym nie został sformułowany wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Informacja o niezgłoszeniu takiego wniosku wynika także z uzasadnienia postanowienia z dnia 8 stycznia 2018 r. o oddaleniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, które to postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 15 stycznia 2018 r. Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem pełnomocnika, w dniu 15 stycznia 2018 r. rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W tym dniu bowiem, w ocenie pełnomocnika, ustała przyczyna uchybienia terminu, a mianowicie przeświadczenie skarżącego o tym, że jego dotychczasowy pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pełnomocnik skarżącego podniósł ponadto, że brak jest jakichkolwiek podstaw, by przypisać skarżącemu winę w zaniechaniu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżący nie włada językiem polskim, nie ma świadomości reguł obowiązujących w polskiej procedurze sądowej, w związku z czym nie byłby nawet w stanie samodzielnie sporządzić takiego wniosku. Mając świadomość swoich ograniczeń skarżący ustanowił pełnomocnika w osobie adwokata sądząc, że pełnomocnik podejmie wszelkie czynności zmierzające do zaskarżenia wyroku. Pełnomocnik podał również, że skarżącemu nie można przypisać winy w żadnej postaci, albowiem podjął on wszelkie możliwe w jego sytuacji działania mające na celu zabezpieczenie jego interesów procesowych. Podczas rozmowy w dniu 15 grudnia 2017 r. skarżący był przekonany, że wniosek o uzasadnienie wyroku został złożony i jego pełnomocnik oczekuje aktualnie na jego doręczenie. Pełnomocnik wyjaśnił, że sytuacja ta ma najprawdopodobniej związek z problemami z komunikacją ze skarżącym, który oprócz języka ojczystego, nie włada płynnie żadnym innym językiem, a podczas spotkania w dniu 15 grudnia 2017 r. korzystał z pomocy osoby biegle rozmawiającej w języku polskim i [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Zanim jednak sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej, zobowiązany jest uwzględnić treść przepisu art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.). Merytoryczne rozpoznanie wniosku zatem poprzedzone być musi zbadaniem dopuszczalności tego wniosku. Powinien on bowiem spełniać określone wymogi formalne, w przeciwnym razie – stosownie do art. 88 tej ustawy – spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek podlegać będzie odrzuceniu. Wymogi warunkujące dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu ujęto w art. 86 i art. 87 powołanej ustawy. Zgodnie z art. 87 § 1 omawianej ustawy wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W świetle powyższych unormowań podstawową kwestię dla oceny prawidłowości złożonego w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, stanowi okoliczność zachowania terminu do jego wniesienia. Z akt sprawy wynika, że skarżący od samego początku postępowania sądowoadministracyjnego jest reprezentowany przez profesjonalnych pełnomocników ustanowionych z wyboru, początkowo przez adw. J. K., która w imieniu skarżącego wniosła przedmiotową skargę i została zawiadomiona przez Sąd o terminie rozprawy wyznaczonym na dzień 6 grudnia 2017 r. – jednak na rozprawę nie stawiła się – w którym to dniu ogłoszono wyrok oddalający skargę w niniejszej sprawie. Następnie w jej miejsce skarżący ustanowił swoim pełnomocnikiem adw. A. B. Zatem adw. A. B. jest drugim pełnomocnikiem ustanowionym w sprawie. Przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku złożony został przez pełnomocnika w terminie (art. 87 § 1 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a jeżeli tak, to czy wniosek ten jest zasadny (art. 86 § 1 zdanie pierwsze tej ustawy), powinno być rozważone działanie nie tylko adw. A. B., ale wszystkich kolejnych pełnomocników skarżącego, a więc także adw. J. K. Do prawidłowego (terminowego) podejmowania czynności procesowych w imieniu skarżącego byli oni bowiem obowiązani od momentu ich ustanowienia, przez cały czas trwającego ich umocowania, a ich uchybienia powinny być traktowane tak, jak uchybienia samego skarżącego (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CZ 62/00, LEX nr 43423). Ze względów porównawczych warto również zwrócić uwagę, że bardzo zbliżone regulacje dotyczące omawianego zagadnienia uchybienia i przywrócenia terminu zawiera Kodeks postępowania cywilnego. Treść art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odpowiada treści art. 169 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Powoduje to, że przy rozstrzyganiu wniosku o przywrócenie terminu należy mieć na uwadze także orzecznictwo oraz wypowiedzi przedstawicieli doktryny z zakresu postępowania cywilnego. W świetle postanowień zawartych w art. 87 § 1 powołanej ustawy termin siedmiodniowy do złożenia wniosku o przywrócenie terminu biegnie od daty ustania przyczyny uchybienia terminu. W razie zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego, siedmiodniowy termin liczy się od daty, kiedy pełnomocnik ten dowiedział się o uchybieniu terminu i już mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej, a nie od dnia kiedy sama strona mogła już dokonać tej czynności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1971 r., sygn. akt I CZ 138/71, LEX nr 4742). Wniosek o przywrócenie terminu będzie wnioskiem spóźnionym w sytuacji, gdy został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu określonego w art. 87 § 1 powołanej ustawy, przy czym termin ten jest liczony od chwili ustania przyczyny uchybienia terminu, a nie od daty, w której strona postępowania sądowoadministracyjnego dowiedziała się o uchybieniu terminu [zob. R. Hauser (red.), M Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, s. 458]. Zatem siedmiodniowy termin, o którym mowa w powołanym art. 87 § 1 ustawy do złożenia wniosku o przywrócenie terminu biegnie od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, np. w przypadku choroby od jej zakończenia. Należy przy tym wyjaśnić, że odrzucając na podstawie art. 88 omawianej ustawy wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności, sąd nie musi określić dokładnej daty dziennej ustania przyczyny jego uchybienia. Ważne, aby ustalił, że przyczyna uchybienia terminu ustała wcześniej, niż na siedem dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Istnieją wszakże przypadki, że strona przez swoje zachowanie w określonym przedziale czasowym eksponowała zdolność podjęcia czynności zmierzających do złożenia wniosku, brak jest zaś możliwości wyznaczenia konkretnej daty, kiedy taki stan się rozpoczął [zob. R. Hauser (red.), M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 459 oraz powołane tam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt I OZ 769/10 dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl]. W świetle akt niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu nie został dochowany. Adwokat J. K. nie podjęła żadnych czynności procesowych w sprawie, nie stawiła się na rozprawę w dniu 6 grudnia 2017 r., nie zainteresowała się rozstrzygnięciem sprawy i nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, również nie zapoznawała się z aktami sprawy. Pełnomocnik zaniechał więc zawodowej staranności, wymaganej od niego ze względu na profesjonalny charakter jego działalności. Jak widać, korzystanie w procesie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika wiąże się dla strony nie tylko z określonymi korzyściami, ale i z pewnym ryzykiem. To ostatnie wydaje się być jednak akceptowalne, gdyż zdaje się być nieproporcjonalnie mniejsze niż korzyści. Zasadne, w świetle ustawowej regulacji, jak i zgodne z doświadczeniem życiowym, jest założenie, że strona, korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika, godzi się ponosić procesowe konsekwencje ewentualnych zaniedbań pełnomocnika. W tym miejscu podnieść należy, że wyznaczony dla strony pełnomocnik jest uprawniony do odmowy podjęcia czynności procesowej, jeżeli uzna, że jest ona z oczywistych względów bezzasadna, zaś sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z mocodawcą nie podlega kontroli sądu administracyjnego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że złożony wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony, co powoduje z mocy ustawy jego odrzucenie. Pełnomocnik powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych, zaś przy dochowaniu należytej staranności powinien, jako profesjonalista, dopilnować, aby czynność procesowa została dokonana terminowo. Adwokat A. B. we wniosku nie wskazał żadnych okoliczności usprawiedliwiających niepodjęcie czynności procesowych przez poprzedniego pełnomocnika adw. J. K. Fakt, że zmianie uległa osoba pełnomocnika, nie miał tu znaczenia, bowiem każdy pełnomocnik działa w imieniu swojego mocodawcy, a skutki jego działania obciążają mocodawcę – w niniejszej sprawie tym bardziej, że o wygaśnięciu pełnomocnictwa adw. J. K. z dniem 15 grudnia 2017 r. Sąd został zawiadomiony dopiero w dniu 26 marca 2018 r. (dowód, k. 74 akt sądowych), co na mocy art. 42 § 1 powołanej ustawy odnosi skutek prawny w stosunku do sądu dopiero od dnia zawiadomienia sądu o tym, jeśliby przyjąć, że wygaśnięcie pełnomocnictwa nastąpiło na skutek wypowiedzenia go przez mocodawcę, jednakże z treści powyższego pisma nie wynika przyczyna wygaśnięcia pełnomocnictwa. Zmiana pełnomocnika z jakiejkolwiek przyczyny nie powoduje jednak, że skutki jego działań ustaną. Skoro więc poprzedni pełnomocnik nie wniósł wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, ustanowiony następny pełnomocnik winien był uprawdopodobnić brak winy tego pełnomocnika w uchybieniu terminu. Ustanowienie w toku postępowania pełnomocnika powoduje bowiem, że dokonane w imieniu i na rzecz umocowanego czynności są skuteczne względem samej strony. Determinują jej zachowanie oraz zachowanie ustanowionych przez nią pełnomocników na dalszym etapie postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 460/14 i z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OZ 658/08 - dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustanowienie przez stronę kolejnego pełnomocnika pozostaje w istocie bez znaczenia dla sprawy. Zmiana pełnomocnika nie wiąże bowiem w żaden sposób Sądu i odnosić może skutek jedynie w stosunkach pomiędzy skarżącym i działającym w jego imieniu adwokatem. Skoro zatem ustanowiony z wyboru przez skarżącego pełnomocnik nie dochował terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 6 grudnia 2017 r., to złożenie wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia po dniu 13 grudnia 2017 r. przez kolejnego ustanowionego w sprawie pełnomocnika oznacza, że wniosek jest spóźniony, a jakiekolwiek zmiany w sposobie reprezentacji strony pozostają bez znaczenia dla takiej oceny. W niniejszej sprawie nic nie pozbawiało uprzednio ustanowionego pełnomocnika możliwości podjęcia obrony praw i interesów skarżącego, skoro obowiązkiem pełnomocnika było podejmowanie na rzecz strony czynności przy uwzględnieniu dotychczasowych zdarzeń procesowych. Ponadto pełnomocnik skarżącego podał we wniosku jako przyczynę uchybienia terminu okoliczność ograniczonej zdolności rozumienia polskich procedur prawnych, a przede wszystkim nieznajomość języka polskiego, która uniemożliwia mu w pełni zrozumieć skomplikowaną terminologię prawniczą. Przy takiej argumentacji strony wniosek również podlegał odrzuceniu, bowiem nie można przyjąć argumentacji, że termin należy liczyć od daty 15 stycznia 2018 r., w której pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, czy też, w której otrzymał postanowienie Sądu z dnia 8 stycznia 2018 r. o oddaleniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, z którego dowiedział się o niezłożeniu przez poprzedniego pełnomocnika skarżącego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu w niniejszej sprawie jest liczony od chwili ustania przyczyny uchybienia terminu przez pierwszego pełnomocnika, a nie od daty, w której strona postępowania sądowoadministracyjnego dowiedziała się o niezłożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przez pełnomocnika dotychczas go reprezentującego w sprawie. Jednocześnie wyjaśnić należy, że Sąd odrzucając jako spóźniony wniosek o przywrócenie terminu, nie ocenia przesłanek uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Ustosunkowując się natomiast do podniesionej nieznajomości języka polskiego przez skarżącego wyjaśnić należy, że nieznajomość języka polskiego nie może być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminu. Nieznajomość języka polskiego powinna skłonić stronę do skorzystania z pomocy tłumacza (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 165/01, LEX nr 51270). Z powyższych względów, na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.