IV SA/Wa 2342/20
WyrokWSA w Warszawie2021-06-10
Skład orzekający: sędzia WSA Jarosław Łuczaj, sędzia WSA Monika Barszcz, sędzia WSA Marzena Milewska - Karczewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ ochrony zabytków może odmówić uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, jeśli inwestycja ma być zlokalizowana poza obszarem wpisanym do rejestru zabytków, ale w jego otoczeniu i może negatywnie wpłynąć na jego wartości historyczno-krajobrazowe?Ratio decidendi
Organ ochrony zabytków ma prawo odmówić uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, nawet jeśli inwestycja ma być zlokalizowana poza bezpośrednim obszarem wpisanym do rejestru zabytków, jeśli uzna, że może ona negatywnie wpłynąć na wartości historyczno-krajobrazowe tego obszaru. Wpis do rejestru zabytków układu urbanistycznego ma na celu zachowanie historycznej kompozycji przestrzennej, a wprowadzanie obcych elementów, zwłaszcza o znacznej wysokości i nowoczesnej formie, może zubożyć te wartości.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi spółki na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymujące w mocy postanowienie Starosty o odmowie uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego – budowy stacji bazowej telefonii komórkowej. Starosta odmówił uzgodnienia, uznając, że projektowana 60-metrowa wieża, mimo lokalizacji poza bezpośrednim obszarem wpisanym do rejestru zabytków, negatywnie wpłynie na krajobraz kulturowy i sylwetkę miasta, ze względu na bliskość zabytkowego zespołu poklasztornego. Spółka argumentowała, że inwestycja znajduje się poza obszarem chronionym i organy błędnie oceniły jej wpływ.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Łuczaj Sędziowie: sędzia WSA Monika Barszcz (spr.) sędzia WSA Marzena Milewska - Karczewska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2020 r., nr: [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego oddala skargę.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r., [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister", organ II instancji") utrzymał w mocy postanowienie Starosty [...] (dalej: "Starosta", "organ I instancji"), nr [...] z dnia [...]maja 2020 r. o odmowie uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] maja 2020 r. do Starostwa Powiatowego w [...] wpłynął wniosek Burmistrza Gminy [...] w sprawie uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego odnośnie budowy stacji bazowej telefonii komórkowej operatora [...] na dz. nr [...] obręb: [...], w mieście [...], gm. [...].
Jednocześnie z wnioskiem złożony został projekt decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego z mapą sytuacyjną planowanej inwestycji oraz analizą funkcji i cech zabudowy i zagospodarowania terenu oraz analizą urbanistyczną i formalno-prawną. Zgodnie z zapisami projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego planowana jest budowa stacji bazowej telefonii komórkowej składającej się z: wieży wolnostojącej, instalacji radiokomunikacyjnej składającej się z trzech anten sektorowych i dwóch anten radiowych, urządzeń sterujących posadowionych u podstawy wieży; wysokość planowanej inwestycji tj. projektowanej stacji bazowej telefonii komórkowej wynosić będzie do 60 m n.p.t. (wraz z fundamentem wieży oraz odgromnikiem). Zgodnie z załącznikiem graficznym przedmiotowego projektu decyzji inwestycja zlokalizowana zostanie w zachodniej części działki nr za obręb [...].
Przedmiotowa działka usytuowana jest na obszarze, który z uwagi na reprezentowane przez niego historyczne wartości przestrzenno-architektoniczne, decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] marca 1991 r. wpisany został do rejestru zabytków województwa [...] pod numerem [...]. Skutkiem ww. decyzji obszar ten podlega ochronie prawnej na mocy art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 282, dalej: "uoz"), w związku z powyższym zgodnie z art. 53 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2020 r., poz. 293, dalej: "upzp") decyzje o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego wydaje się po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do obszarów i obiektów objętych ochroną konserwatorską. Na podstawie § 1 pkt 1 i § 4 Porozumienia z dnia 22 kwietnia 2011 r. pomiędzy Wojewodą [...], a Powiatem [...] w sprawie prowadzenia spraw z zakresu właściwości [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] przez Powiat [...] (Dz. Urz. Woj. [...] z dn. [...] maja 2011 r., Nr poz. [...], dalej: "Porozumienie") sprawy związanie z uzgadnianiem decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego w obszarach zabytkowych należą do właściwości Starosty [...].
Początki [...] związane są z zakonem [...], które w latach 1212 -1214 otrzymały akt fundacyjny od Mściwoja I, w którym wymienione były cztery wsie. Na obszarze tych czterech, wczesnośredniowiecznych miejscowości ukształtowało się obecne miasto. [...] położone jest w dolinie rzeki [...] i na wysoczyźnie, na której w okresie powojennym powstało osiedle domów jednorodzinnych.
Przedmiotowa działka położona jest w centrum miasta, na wyniesieniu, które od strony południowej kończy się stromą skarpą, porośniętą starodrzewem ciągnie się w kierunku zachodnim i tam również kończy się stromą skarpą, wypłaszacza się w kierunku wschodnim, a w kierunku północnym teren zaczyna lekko się wznosić. Miejsce to jest dobrze widoczne od strony zabytkowego zespołu poklasztornego dawnego zakonu [...], na który składa się kościół p.w. [...] z II połowy XIII w., zabudowania poklasztorne z XIV/XV w. i z XVII w. oraz mur cmentarny z XVII w., wpisany do rejestru zabytków decyzją [...] z dnia [...] grudnia 1961 r. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] pod nr [...] (nowy nr [...]). U podnóża skarpy zlokalizowana jest wolnostojąca zabudowa o wysokości 2-3 kondygnacji (budynek urzędu gminy budynek poczty oraz budynek usługowy, w dalszej perspektywie wzdłuż ulicy [...] znajdują się budynki usługowe i mieszkalne powstałe w II poł. XIX w. i na początku XX w.). Od strony północnej biegnie wąwóz, w którym usytuowano linię kolejową, dalej na północ na lekko wznoszącym się terenie w kierunku północnym znajduje się osiedle domów jednorodzinnych z lat 60-tych XX w., uzupełnione późniejszą zabudową mieszkalną i usługową o wysokości 2-3 kondygnacji. Od strony wschodniej usytuowane są czterokondygnacyjne budynki szkoły. Od strony zachodniej - teren porośnięty starodrzewem.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r. Starosta odmówił uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego odnośnie budowy stacji bazowej telefonii komórkowej operatora [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na dz. nr [...] obręb [...] w mieście [...], gm. [...].
Jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia Starosta wskazał art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 7 pkt 1 uoz oraz art. 53 ust. 4 pkt 2 upzp.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że zgodnie z załącznikiem graficznym do decyzji o wpisie do rejestru zespołu osadniczo-krajobrazowego d. wsi [...] przedmiotowy teren położony jest w strefie ochrony krajobrazu. Strefa ta ma za zadanie ochronę ekspozycji biernej zabytkowego zespołu, nie powinno się zabudowywać przedpola obiektami niekorzystnie wpływającymi na sylwetkę miasta oraz obniżającymi walory ekspozycyjne zabytku.
Projektowana wieża stacji bazowej ze względu na lokalizację na wyniesieniu oraz ze względu na swoją wysokość (w decyzji celu publicznego dopuszczono wysokość do 60 m nad poziom terenu) będzie widoczna niemal z każdej części miasta: szczególnie zaś od strony zabytkowego zespołu poklasztornego, który położony jest na południowy wschód od wskazanego miejsca, w dolinie rzeki Raduni, znacznie niżej niż przedmiotowa działka. Starosta zaznaczył, że zespół poklasztorny stanowi jedną z najcenniejszych pod względem historycznym, kulturowym i krajobrazowym części zabytkowego zespołu osadniczo-krajobrazowego miasta [...]. Ponadto wieża stacji bazowej ze względu na swój nowoczesny charakter, agresywny wygląd konstrukcji kratownicowej wpłynie negatywnie na zachowanie wartości przestrzennej i krajobrazowej tej części miasta [...]. Ze względu na swoją znaczną wysokość widoczna będzie nie tylko od strony zespołu poklasztornego, ale i dalszych części zabytkowego miasta.
Zdaniem organu I instancji budowa wieży o wysokości 60 m na eksponowanym wzgórzu wpłynie negatywnie na wygląd zabytkowego zespołu przestrzennego, wprowadzi obcy element w sylwetkę miasta, a w tym konkretnym przypadku będzie też stanowić niewskazaną dominantę przestrzenną i spowoduje znaczną ingerencję w wartości zabytku, jakim jest dawny zespół osadniczo-krajobrazowy dawnej wsi [...] z zabytkowym zespołem klasztornym z II poł. XIII w.
Zażalenie od postanowienia organu I instancji wniosła [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "skarżąca", "strona", "Spółka") wskazując na oznaczenie granic zabytku zawarte na stronie www.mapy.zabytek.gov.pl/nid wnioskując, że teren inwestycji znajduje się poza obszarem wpisanym do rejestru zabytków. W ocenie strony, jest to domena Internetowa Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która potwierdza, że organ I instancji nie miał właściwości rzeczowej do uzgadniania przedmiotowego projektu decyzji, a zatem jego postanowienie zasługuje na uchylenie, a przedmiotowy projekt decyzji na uzgodnienie.
W wyniku postępowania zażaleniowego, postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Minister przede wszystkim podzielił ustalenia organu I instancji w zakresie statusu miasta [...] oraz jego wartości historyczno - krajobrazowej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 53 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, projekt decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego uzgadnia się z wojewódzkim konserwatorem zabytków - w odniesieniu do obszarów i obiektów objętych ochroną oraz ujętych w gminnej ewidencji zabytków.
Minister wskazał, że właściwość rzeczowa organu ochrony zabytków w tej sprawie wynika z faktu, iż planowana inwestycja, zgodnie z lokalizacją wskazaną na załączniku graficznym do uzgadnianego projektu decyzji, ma zostać usytuowana na terenie zespołu osadniczo - krajobrazowego dawnej wsi [...], wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] marca 1991 r., znak [...], pod numerem [...]. Organ II instancji zaznaczył, że treść decyzji nie opisuje szczegółowo granic zabytkowego obszaru położonego w dolinie rzeki R. u wejścia do niej S., zaś załącznik graficzny do decyzji wyznaczający przebieg granic kolejnych jednostek kompozycyjnych chronionego obszaru, doprowadza te jednostki do granicy mapy. Wobec powyższego, zdaniem Ministra obszarem bez wątpienia wpisanym do rejestru zabytków tą decyzją jest obszar ukazany na załączniku graficznym, do jego tworzących prostokątny obrys granicach zewnętrznych, co oznacza, że w rejonie planowanej inwestycji granica zabytkowego zespołu osadniczo-krajobrazowego przebiega - zgodnie z danymi metrycznymi dostępnymi za pośrednictwem domeny: mapy.geoportal.gov.pl: w odległości około 240 metrów na zachód od zachodnio-północnego narożnika działki nr [...] oraz około 670 metrów na północ od północno-wschodniego narożnika tej działki. Na południe i na wschód od działki nr [...]odległości do granicy terenu wpisanego do rejestru zabytków wynoszą odpowiednio ponad 660 i ponad 500 metrów. W ocenie Ministra, z powyższego wynika, że działka nr [...]znajduje się w pobliżu środka chronionego poprzez wpis do rejestru zabytków zespołu osadniczo-krajobrazowego, w biegnącej po obu stronach linii kolejowej "strefie "K" ochrony krajobrazu".
Minister zaznaczył, że przedłożony do uzgodnienia projekt decyzji ustala lokalizację inwestycji celu publicznego o znaczeniu lokalnym, polegającą na budowie stacji bazowej telefonii komórkowej operatora [...]. Wysokość planowanej inwestycji ustalono na 60 m n.p.t. Ma ona przyjąć formę wieży wolnostojącej z instalacją radiokomunikacyjną składającą się z trzech anten sektorowych i dwóch anten radioliniowych oraz urządzeń sterujących posadowionych u podstawy wieży.
Minister wskazał, że art. 4 pkt 2, 3 i 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są do zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków; udaremniania, niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; uwzględniania zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska. Minister podkreślił, że związanie dyspozycją tego przepisu organy ochrony zabytków nie mogą wyrazić akceptacji dla treści uzgadnianego projektu decyzji, gdyż projekt ten przewiduje powstanie w samym centrum chronionego poprzez wpis do rejestru zabytków obszaru sztucznej, degradującej krajobraz kulturowy dawnej wsi [...], dominanty. Dominanta ta w postaci stalowego masztu wysokości 60 metrów nie ma, ani pod względem formy, ani wysokości, precedensu w zabytkowym krajobrazie kulturowym i jest obcą temu krajobrazowi, agresywną formą przestrzenną. W ocenie Ministra z tego względu zaskarżone postanowienie jest trafne merytorycznie i nie narusza przepisów prawa.
Odnosząc się do treści zażalenia, organ II instancji wskazał, że portal www.mapy.zabytek.gov.pl nie jest domeną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, lecz Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Dane tam zawarte mają charakter informacyjny i w przypadku analizowanym nie odzwierciedlają treści decyzji administracyjnej Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] marca 1991 r., o wpisaniu do rejestru zabytków zespołu osadniczo-krajobrazowego dawnej wsi [...].
Skargę na postanowienie Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Spółka, zarzucając naruszenie:
1) art. 4 pkt. 2, 3 i 6 uoz w zw. z art. 53 ust. 4 pkt 2 upzp poprzez błędne przyjęcie, że budowa inwestycji skarżącej na przedmiotowej nieruchomości, poza obszarem chronionym, w otoczeniu innych budowli i budynków nie związanych z zabytkowym krajobrazem kulturowym, będzie negatywnie wpływać na istniejący obiekt chroniony, co skutkowałoby podstawą do odmowy uzgodnienia inwestycji;
2) art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020, poz. 256, dalej "k.p.a."), poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, w wyniku wydawania odmiennych decyzji administracyjnych, w podobnych stanach faktycznych, bez bliższego uzasadnienia zmiany stanowiska organu administracji publicznej.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowienia organu I i II instancji oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona podała, że jak wskazał organ w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z załącznikami do decyzji, działka nr [...], na której planowana jest inwestycja leży poza obszarem chronionym. W tej sytuacji odmowa uzgodnienia oznacza, że organ podejmuje decyzje w zakresie, w jakim nie jest już władny do wypowiadania się. Jeśli przedmiot jest poza obszarem chronionym, to na podstawie jakiego przepisu, lub zasady można ustalić odległość, w której taki obiekt mógłby powstać. W uzasadnieniu postanowienia wskazano również, że wieś [...], ma niejednorodny charakter zabudowy.
W uzasadnieniu organ skupia się tylko na obiektach zabytkowych całkowicie pomijając fakt, że na terenie gminy [...] obiekty o wartościach historycznych sąsiadują ze współczesnymi budynkami o charakterze publicznym. W bezpośrednim sąsiedztwie obiektów zabytkowych znajdują się również inne obiekty o charakterze użyteczności publicznej jak: Urząd Gminy, budynki Ochotniczej Straży Pożarnej, pawilony handlowe, czy duża stacja paliw. Jedynym obiektem wskazanym przez organ, a wpływającym na obiekty historyczne jest linia kolejowa.
Strona zgadza się, że charakter ochrony konserwatorskiej ma charakter uznaniowy, jednakże na gruncie orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz poglądów doktryny tego typu rozstrzygnięcie wymaga szczególnej staranności organu w podejściu do materiału dowodowego i jego oceny.
Skarżąca podniosła, że Minister odwołując się do art. 4 uoz nie sformułował celów, o których mowa w tym przepisie. Organ ogólnikowo stwierdził, że realizacja inwestycji doprowadziłaby do powstania dominanty, która pod względem formy i charakteru nie ma precedensu w zabytkowym krajobrazie kulturowym, co całkowicie nie odpowiada sytuacji istniejącej na terenie gminy [...]. Strona podniosła, że w sąsiedztwie obiektów zabytkowych znajdują się również inne budowlane i budynki, które również nie pasują charakterem i formą do obiektów zabytkowych. Na pewno nie jest nim duża stacja paliw. W ocenie skarżącej oba organy bez uzasadnienia pozwalają na powstawanie jednych obiektów użyteczności, natomiast pomijają możliwość powstawania innych.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu zgodnie z którym zamierzenie inwestycyjne, przewidziane projektem decyzji o ustaleniu lokalizacji przedmiotowej inwestycji celu publicznego, nie może zostać uzgodnione z uwagi na konieczność zachowania dotychczasowej substancji historyczno-krajobrazowej całego zespołu urbanistycznego, cechującego się wartościami zabytkowymi. W interesie społecznym leży bowiem, na co kładły szczególny nacisk organy, ochrona obszaru o wartościach zabytkowych uwzględniająca tak jego substancję jak i niedopuszczenie do zniszczenia historycznego wyrazu dawnego zespołu osadniczo-krajobrazowego dawnej wsi [...] z zabytkowym zespołem klasztornym z II poł. XIII w.
W pierwszej kolejności należy wskazać, co wynika z orzecznictwa i doktryny, iż organ administracyjny, w danym przypadku - organ ochrony konserwatorskiej, rozstrzyga uznaniowo w postępowaniu uzgodnieniowym. Co oczywiście nie oznacza dowolności. Uprawnienie organu administracji do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia bowiem tego organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym. Organ administracyjny jest zobowiązany zatem do wyjaśnienia czym kierował się podejmując określone rozstrzygnięcie, jakie okoliczności skłoniły go do wydania danej decyzji, w sprawie niniejszej - postanowienia. Zdaniem Sądu powyższemu obowiązkowi organy obu instancji, bez wątpienia sprostały.
Zgodnie z art. 4 ust 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, określenie sposobu zagospodarowania i warunków zabudowy ustala się w drodze decyzji o warunkach zabudowy, którą stosownie do art. 53 ust. 4 pkt 2 i art. 60 ust. 1 tej ustawy, wojewódzki konserwator zabytków uzgadnia w odniesieniu do obszarów i obiektów objętych formami ochrony zabytków, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Do form ochrony konserwatorskiej należy m.in. wpis do rejestru zabytków.
Przedmiotowa działka gruntowa, na której ma być posadowiona inwestycyjna wieża, oznaczona geodezyjnie nr [...]obręb [...], zlokalizowana jest w obszarze dawnego zespół osadniczo-krajobrazowego dawnej wsi [...] z zabytkowym zespołem klasztornym z II poł. XIII w., który ze względu na reprezentowane historyczne wartości przestrzenno-architektoniczne, figuruje w rejestrze zabytków województwa [...] pod nr [...].
Zgodnie z załącznikiem graficznym do decyzji o wpisie do rejestru zespołu osadniczo-krajobrazowego dawnej wsi [...] działka nr [...]położona jest w strefie ochrony krajobrazu. Jak słusznie wskazał organ - strefa ta ma za zadanie ochronę ekspozycji biernej zabytkowego zespołu i nie powinno się zabudowywać przedpola obiektami niekorzystnie wpływającymi na sylwetkę miasta oraz obniżającymi walory ekspozycyjne zabytku.
Zatem, uzasadnionym jest stanowisko, iż lokowanie urządzeń technicznych we wskazanej w decyzji lokalizacyjnej formie w historycznej przestrzeni jest sprzeczne z zasadami ochrony krajobrazu kulturowego, tym samym projekt planowanej inwestycji uznać należy za niedopuszczalny.
Trzeba mieć na uwadze, iż projektowana stacja jako obiekt czysto techniczny o pokaźnych rozmiarach (60 metrów) stanowi element całkowicie obcy pod względem formy, konstrukcji i funkcji wobec zabytkowego zespołu poklasztornego oraz całego zespołu osadniczo-krajobrazowego. Wpis do rejestru zabytków układu urbanistycznego ma na celu zachowanie najcenniejszych elementów historycznego rozplanowania oraz kompozycji przestrzennej zespołu. Oznacza to między innymi zachowanie w niezmienionym kształcie rozplanowania placów i ulic, ich przebiegu szerokości i przekroju a także zachowanie gabarytów zabudowy i zasadniczych proporcji wysokościowych kształtujących zespół. Zabytkowy układ urbanistyczny tworzy zarówno zespół budowli, jak i budowle posiadające indywidualne wartości zabytkowe, a także obiekty nowe, pozbawione wartości zabytkowych, ale mające znaczenie dla całego układu z uwagi na historyczną kompozycję przestrzenną. Stąd też zasadne jest stanowisko organu wskazujące, iż nie można wyrazić akceptacji dla treści uzgadnianego projektu decyzji, gdyż projekt ten przewiduje powstanie w samym centrum chronionego poprzez wpis do rejestru zabytków obszaru sztucznej, degradującej krajobraz kulturowy dawnej wsi [...], dominanty. Rację ma organ, że dominanta ta w postaci stalowego masztu wysokości 60 metrów nie ma, ani pod względem formy, ani wysokości, precedensu w zabytkowym krajobrazie kulturowym i jest obcą temu krajobrazowi, agresywną formą przestrzenną.
Podkreślić z całą mocą należy, iż ewentualne wprowadzenie w pobliżu środka chronionego zespołu osadniczo-krajobrazowego obiektu współczesnego, wpłynie znacznie na zubożenie zabytkowych wartości całego założenia przestrzennego.
Reasumując, zdaniem Sądu, zgodnie ze stanowiskiem organów, przedmiotowa inwestycja stoi w sprzeczności z zasadami ochrony zabytków, które m.in. mają na celu zachowanie substancji historycznej, zapewnienie warunków trwałego zachowania zabytków. Powyższe oznacza, że nie powinno się wprowadzać takich zmian, które mogłyby negatywnie wpłynąć na historyczny układ przestrzenny. W kontekście powyższego trzeba mieć na uwadze, iż zgodnie z treścią art. 4 pkt 2 i 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami organy administracji publicznej są wręcz zobowiązane do podejmowania wszelkich działań mających na celu zapobieżenie potencjalnym zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek wartości historycznych zabytków. Wprowadzenie proponowanych projektem decyzji lokalizacyjnej zmian z pewnością przyczyniłoby się do uszczuplenia walorów historyczno-architektonicznych i krajobrazowych powyższego układu przestrzennego zespołu osadniczo-krajobrazowego dawnej wsi [...].
W odniesieniu do argumentów skargi zauważyć należy, że organ nie wskazał w postanowieniu, iż działka nr [...], na której planowana jest inwestycja leży poza obszarem chronionym. Minister wskazał, że właściwość rzeczowa organu ochrony zabytków w tej sprawie wynika z faktu, iż planowana inwestycja, ma zostać usytuowana na terenie zespołu osadniczo - krajobrazowego dawnej wsi [...], wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] marca 1991 r. Z załącznika graficznego do tej decyzji wyznaczającego przebieg granic kolejnych jednostek kompozycyjnych chronionego obszaru wynika, że działka nr [...] znajduje się w pobliżu środka chronionego poprzez wpis do rejestru zabytków zespołu osadniczo-krajobrazowego, w "strefie "K" ochrony krajobrazu".
Redakcja skargi wskazuje na to, że strona pomija fakt, że ww. "strefa "K" ochrony krajobrazu", w której znajduje się działka nr [...] jest jedną ze stref ochrony koserwatorskiej. Zauważyć należy, że strefa ta obejmuje m.in. tereny otwarte, zawierające niezabytkowe elementy krajobrazowe, jeżeli stanowią interesujące estetycznie uzupełnienie sąsiadującego zespołu zabytkowego. Strefa "K " może więc znajdować się zarówno w mieście, jak i jego otoczeniu. Rewaloryzacja tych terenów polega m.in. na: restauracji i rekonstrukcji historycznych, krajobrazowych założeń urbanistycznych, tj. na konserwacji zachowanych elementów zabytkowych układu terenu, zieleni, cieków i zbiorników wodnych, na usunięciu elementów zniekształcających historyczne założenia oraz na odtworzeniu elementów zniszczonych; na konserwacji krajobrazu naturalnego związanego przestrzennie z historycznym założeniem urbanistycznym, na uwolnieniu jego obszaru od elementów dysharmonizujących (zob. Michał Witwicki, "Strefy ochrony konserwatorskiej: cechy obszarów chronionych, wyznaczanie granic ochrony, podstawowe wytyczne konserwatorskie", Ochrona Zabytków 38/3-4 (150-151), 151-156, 1985 r., https://bazhum.muzhp.pl/).
Skarga nie jest więc zasadna co do twierdzenia, że przedmiotowy teren nie podlega ochronie konserwatorskiej.
Wobec zarzutu skarżącej, że oba organy bez uzasadnienia pozwalają na powstawanie jednych obiektów użyteczności, natomiast pomijają możliwość powstawania innych, wskazać należy, że rację ma skarżąca, że na przedmiotowym obszarze, w bezpośrednim sąsiedztwie obiektów zabytkowych znajdują się również inne współczesne budynki o charakterze użyteczności publicznej. Zdaniem Sądu, porównując jednak te obiekty z planowaną inwestycją skarżącej, nie sposób powiedzieć że są to "podobne stany faktyczne". Wprawdzie obiekty te należą do kategorii obiektów użyteczności publicznej. Strona pomija jednak, że obiekty te, w stosunku do planowanej inwestycji skarżącej, różnią się w istocie co do swojej formy i przede wszystkim wymiarów.
Przypomnieć należy w tym miejscu, że według projektu decyzji ustalającej lokalizację inwestycji ma ona polegać na budowie stacji bazowej telefonii komórkowej o wysokości 60 m n.p.t. Ma to być wieża wolnostojąca z instalacją radiokomunikacyjną składającą się z trzech anten sektorowych i dwóch anten radioliniowych oraz urządzeń sterujących posadowionych u podstawy wieży. Jak wskazał Minister, w przedmiotowym, chronionym obszarze są proste budynki na planie prostokąta, z dachem dwuspadowym krytym dachówką lub papą, jednokondygnacyjne, czasem z mieszkalnym poddaszem. Ta skromna forma architektoniczna, wzbogacona jest wprawdzie o liczną zabudowę współczesną, nieprzekraczającą jednak wysokości 4 kondygnacji. Drobna w skali zabudowa, podporządkowana jest dominantom, którymi są świątynie oraz malowniczo otaczające układ przestrzenny miejscowości wzniesienia, towarzyszące dolinie [...].
Rację ma więc organ, że jest to teren biernej ekspozycji całego historycznego zespołu osadniczo - krajobrazowego i każdy powstający tu obiekt, o wysokości wynoszącej go ponad okoliczną zabudowę, staje się eksponowaną, ahistoryczną dominantą w granicach zabytkowego zespołu, a przy dużej wysokości obiekt taki będzie silnie eksponowany również w ww. widoku [...] z terenów go okalających.
Powyższe wskazuje, że wbrew twierdzeniom skargi organ odniósł się do celów określonych w art. 4 ustawy o ochronie zabytków.
W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie jest trafne merytorycznie i nie narusza przepisów prawa, w szczególności zawiera prawidłowe i szczegółowe uzasadnienie.
Z powyższych względów, Sąd uznając skargę za niezasadną, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Natomiast mając na uwadze treść art. 119 ust. 4 P.p.s.a. Sąd skargę rozpoznał w trybie uproszczonym.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło