IV SA/Wa 2391/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, , po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. i Z. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skarg A. J. i Z. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: 1) ustanowić dla skarżących A. J. i Z. J. adwokata, 2) odmówić przyznania skarżącym A. J. i Z. J. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z 15 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2391/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi A. J. i Z. J. (dalej zwani "skarżącymi’) na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Skarżący po doręczeniu im uzasadnienia zapadłego wyroku pismami z 5 grudnia 2015 r., uzupełnionymi 29 grudnia 2015 r., wystąpili z wnioskami o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata celem złożenia skargi kasacyjnej. Z uzasadnienia wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadząc wspólne gospodarstwo domowe utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3491 zł netto, które w całości przeznaczają na bieżące potrzeby. Skarżący do miesięcznych kosztów utrzymania zaliczyli opłaty za: czynsz i eksplantację, garaż, wyżywienie, leki, środki czystości i higieny osobistej, ubranie, telefon oraz kredyt. Z oświadczenia o stanie majątku i dochodach wynika, że skarżący nie zgromadzili żadnych oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 15 stycznia 2016 r. skarżący nadesłali dokumenty źródłowe, dotyczące ich stanu majątkowego i możliwości płatniczych tj. wyciągi z rachunków bankowych skarżących wraz z otwartą linią kredytową, zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia skarżących. Postanowieniem z dnia 18 marca 2016 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżących adwokata jednocześnie odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący złożyli sprzeciw wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w punkcie drugim i zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący wskazali, że obecnie nie dysponują wolnymi środkami umożliwiającymi im ponoszenie kosztów sądowych. Z tych względów wnieśli o ponowne przeanalizowanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "P.p.s.a.") – mającym zastosowanie do postępowań sądowych wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r. – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś stosownie do pkt 2 § 1 - w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w celu złożenia skargi kasacyjnej. Z przedstawionych przez skarżących dokumentów wynika, że posiadają oni stały miesięczny dochód w postaci emerytury w wysokości (odpowiednio) 1.609,64 zł netto i 1.820,93 zł netto. Ponadto z nadesłanych wyciągów rachunków bankowych wynika, że oboje skarżących korzysta z limitów kredytowych w wysokości 2.000 zł przyznanych im do rachunków bieżących, a w żadnym z okresów ujętych w nadesłanych zestawieniach operacji bankowych saldo rachunków nie osiągnęło kwoty przyznanych limitów. Skarżąca korzysta również z karty kredytowej, która umożliwia jej dokonywanie transakcji nie mających pokrycia w środkach posiadanych w momencie dokonywania płatności. W ten sposób skarżąca, mimo że pokrywa koszty spłaty karty kredytowej ze środków dostępnych na rachunku bankowy, może kredytować wydatki gospodarstwa domowego w postaci wyżywienia czy leków. Odnosząc się do kosztów ponoszonych przez skarżących stwierdzić należy, że z przedstawionego zestawienia wydatków wynika, iż koszty utrzymania w całości pochłaniają uzyskiwane dochody, jednakże nie wszystkie wydatki można uznać za konieczne (np. opłata za garaż). W ocenie Sądu, wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków pozwala stwierdzić, że w ramach uzyskiwanych dochodów skarżący posiadają możliwość wygospodarowania środków w wysokości 200 zł na uiszczenie wpisu sądowego od ewentualnych skarg kasacyjnych, natomiast nie są w stanie pokryć kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje osobom, które w istocie rzeczy nie mają możliwości dokonać ww. zmian i oszczędności, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. Należy bowiem zauważyć, że skarżący posiadają stały dochód oraz uruchomioną linię kredytową, która pozwoliła im na uiszczenie wpisów sądowych od skarg w łącznej wysokości 200 zł oraz poniesienie kosztów opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem Sądu, sytuacja materialna skarżących, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też ponoszonych wydatków, umożliwi im uiszczenie ewentualnego wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżących. Natomiast koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekraczają możliwości finansowe skarżących. Należy podkreślić, że treść przepisów P.p.s.a., pozwala na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodnią, że nie są i nie będą w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone przez skarżących oświadczenia, nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazali, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast ustalona sytuacja rodzinna i finansowa uzasadnia przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujący ustanowienie adwokata. W tej sytuacji pokrycie przez skarżących wymaganych kosztów postępowania, składających się na obecnym etapie postępowania z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł, nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.