IV SA/Wa 2391/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. J. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten złożyła w sprawie o sygn. IV SA/Wa 2391/14 z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014r. w przedmiocie wymeldowania skarżącej i jej męża (Z. J.) z pobytu stałego. Z. J. również zaskarżył do Sądu powołaną decyzję Wojewody [...]. Sprawa z jego skargi prowadzona jest pod sygn. akt IV SA/Wa 2392/14. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach A. J. podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem. Małżonkowie utrzymują się z emerytur w kwotach 1.609 zł i 1.820 zł. Wedle przedstawionego przez skarżącą zestawienia miesięcznych wydatków: koszty opłat czynszowych i eksploatacyjnych za mieszkanie wynoszą 800 zł, opłata za garaż 100 zł, wyżywienie dla dwóch osób 1.800 zł, leki dla niej 400 zł, dla męża 100 zł, środki czystości i higieny osobistej 100 zł, ubranie i obuwie 50 zł, telefon 100 zł. Pismem z dnia 2 stycznia 2015 r. wezwano skarżącą do złożenia dokumentów źródłowych potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest: a) wyciągów z rachunków bankowych; b) dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury skarżącej i jej męża; c) udokumentowania, za pomocą kopii faktur i rachunków, wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie (m.in. utrzymanie mieszkania, zakup żywności, odzieży, środków czystości, leków oraz inne potrzeby). Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie nadesłała do Sądu m.in. zestawienie operacji na rachunku bankowym w okresie od 6 października 2014 do 28 stycznia 2015 r. (zestawienie operacji na rachunku bankowym męża złożono do akt sprawy sygn. IV SA/Wa 2392/14). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r. odmówił A. J. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia doręczono stronie w dniu 24 lutego 2015 r. W dniu 3 marca 2015 r. skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Stwierdziła, że w postanowieniu referendarza sądowego błędnie przyjęto, że dysponuje ona środkami na poniesienie kosztów sądowych. Wskazała, że dochody i koszty w gospodarstwie domowym prowadzonym przez nią wspólnie z mężem wzajemnie się równoważą. Skonstatowała, że nie są oni w stanie wygospodarować środków na poniesienie opłaty sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku, a jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Z art. 246 § 1 ppsa wynika również, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w stosunku do osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć pozbawione środków do życia, bądź dysponujące bardzo ograniczonymi środkami, pozwalającymi wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez A. J. stan rodziny, dochodowy i majątkowy uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i męża nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargami A. J. i Z. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r. Wpis od skargi na powołaną decyzję należny od każdego ze skarżących wynosi po 100 zł. W świetle art. 233 ppsa jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Także wysokość innych opłat sądowych, ewentualnie należnych w toku postępowania przed Sądem, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie, czy wpis od skargi kasacyjnej, jednorazowo nie przekroczy wskazanej powyżej kwoty. Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Przy tak kształtującej się wielkości opłat sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r., nie ma podstaw do przyjęcia, że możliwości płatnicze Państwa J., nie pozwalają im na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym otrzymaniu. Otóż, obydwoje skarżący uzyskują regularny dochód ze świadczeń emerytalnych. Z nadesłanych zestawień operacji na rachunkach bankowych wynika, że podane przez wnioskujących kwoty otrzymywanych świadczeń są wielkościami netto. Łączna kwota miesięcznych wpływów do budżetu domowego Państwa J. wynosi zatem 3.430,57 zł. Wprawdzie z przedstawionego przez stronę zestawienia wydatków w istocie wynika, że w całości pochłaniają one dochód małżonków, jednakże po pierwsze, analiza zestawień operacji na rachunkach bankowych A. J. i Z. J. wskazuje, że w ramach środków pozostających do ich dyspozycji na rachunkach bankowych, są oni w stanie wygospodarować w sumie 200 zł na wpisy od skarg, czy też kwoty niezbędne do poniesienia innych opłat sadowych, ewentualnie należnych na dalszych etapach postępowania, a po drugie, nie wszystkie z wymienionych przez skarżącą źródeł obciążeń budżetu domowego można uznać za wydatki o koniecznym charakterze, co stanowi dodatkowe potwierdzenie możliwości partycypowania przez stronę w kosztach postępowania przed Sądem. Należy przy tym zaznaczyć, że chociaż nadesłane zestawienia obejmują okres do 28 stycznia 2015 r., to w złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego storna nie wskazała na to, aby od czasu ich złożenia nastąpiła zmiana w zakresie jej sytuacji majątkowej. Dlatego dokumenty nadesłane w odpowiedzi na wezwania z dnia 2 stycznia 2015 r. należało uznać za odzwierciedlające aktualne i rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskującej. Z nadesłanych zestawień operacji na rachunkach bankowych wynika, że zarówno A. J., jak i Z. J. korzystają z limitów kredytowych w rachunkach bieżących. W przypadku skarżącej jest to limit 2.000,00 zł, a w przypadku skarżącego 1.000,00 zł. Ponadto z rachunku bankowego skarżącej dokonywane są spłaty rachunku karty kredytowej (9 października 2014 r. dwukrotnie, 9 stycznia 2015 r. dwukrotnie). W żadnym z okresów ujętych w nadesłanych zestawieniach operacji bankowych saldo rachunków nie osiągnęło maksymalnej kwoty przyznanych limitów kredytowych. W przypadku skarżącej, najniższe salo sięgnęło -1.890,75 zł (2 grudnia 2014 r.). Było zatem wyższe od dopuszczalnego limitu kredytowego o ponad 109 zł. Ponadto, poza okresem od 28 grudnia 2014 r. do 28 stycznia 2015 r., w którym obciążenia rachunku przekroczyły wpływy o 52,98 zł, na wszystkich nadesłanych zestawieniach suma wpłat była wyższa niż suma obciążeń. Co więcej, jak wskazano, z rachunku bankowego skarżącej dokonywane są spłaty karty kredytowej. Fakt korzystania z karty kredytowej umożliwia jej natomiast dokonywanie operacji nie mających pokrycia w środkach posiadanych w momencie dokonywania płatności. Chociaż więc skarżąca systematycznie pokrywa koszty spłaty karty kredytowej ze środków dostępnych na rachunku bankowym, to najpierw, korzystając z przyznanego limitu, może nią kredytować wydatki gospodarstwa domowego, jak chociażby koszty wyżywienia, czy leków. Na rachunku bankowym skarżącego najniższe saldo wyniosło natomiast -827,98 zł (2 grudnia 2014 r.). Było zatem wyższe od dopuszczalnego limitu o ponad 172 zł. Także na tym rachunku, poza okresem od 28 grudnia 2014 r. do 28 stycznia 2015 r., w którym obciążenia rachunku przekroczyły wpływy o 173,05 zł, na wszystkich nadesłanych zestawieniach suma wpłat była wyższa niż suma obciążeń. Odnosząc się z kolei do oświadczenia skarżącej w zakresie wydatków gospodarstwa domowego, należy przypomnieć, że tylko wydatki o niezbędnym charakterze mogą być uznane za miarodajne dla oceny możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, co jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, który właśnie uszczerbkiem koniecznego utrzymania ogranicza obowiązek poniesienia kosztów postępowania. Jak tymczasem wynika z przedstawionego przez skarżącą zestawienia, wśród wydatków gospodarstwa domowego uwzględnia ona m.in. opłatę za garaż w wysokości 100 zł, równej kwocie wpisu od skargi. Opłata ta nie może być uznana za wydatek konieczny, do których zalicza się przede wszystkim koszty zakupu żywności, opłaty za mieszkanie, czy koszty zakupu ubrania, a zatem wydatki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Biorąc zatem pod uwagę: 1) wysokość opłat należnych od skarżących w postępowaniu wszczętym ich skargami na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r.; 2) wysokość dochodu regularnie uzyskiwanego przez Państwa J. ze świadczeń emerytalnych; 3) ich możliwości płatnicze wynikające z analizy nadesłanych rachunków bankowych oraz porównania wysokości wpływów na rachunki bankowe z ich obciążeniami, z uwzględnieniem możliwości dokonywania zarówno w rachunkach bankowych, jak i w rachunku karty kredytowej, rozliczeń w ramach systematycznie spłacanych limitów kredytowych; a także 4) relację wysokości osiąganych dochodów i środków dostępnych na rachunkach bankowych do wykazywanej przez skarżących kwoty wydatków, które można uznać za konieczne - należy stwierdzić, że skarżący są w stanie wygospodarować łącznie 200 zł niezbędne na uiszczenie wpisów od skarg, a w przyszłości także środki potrzebne do uiszczenia innych, ewentualnie należnych opłat sądowych. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Skarżąca nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi taka sytuacja. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.