IV SA/Wa 2397/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa, sędzia del. SO Aleksandra Westra (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia strefy ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt: oddala skargę Uzasadnienie Fundacja [...] (dalej: Fundacja) zwróciła się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] (dalej: RDOŚ, organ I instancji) z datowanym na [...] września 2016 r. wnioskiem w sprawie utworzenia strefy ochronnej dla orlika krzykliwego – Aquila pomarina – w Nadleśnictwie [...], leśnictwo [...]. We wniosku poinformowano, że [...] sierpnia 2016 r. zlokalizowane zostało gniazdo orlika krzykliwego. Ponadto [...] września 2016 r. została przeprowadzona wizja terenowa z udziałem przedstawicieli Nadleśnictwa [...], a w protokole z tej wizji (załączonym do wniosku) zapisano, iż pod drzewem ze wskazanym gniazdem orlika krzykliwego stwierdzono niewielką ilość odchodów. Zdaniem Fundacji, okoliczności te wskazywały, że miejsce to było miejscem lęgowym. RDOŚ postanowieniem z [...] września 2016 r. wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie utworzenia strefy ochronnej, dopuszczając także Fundację do udziału w postępowaniu. Jednocześnie organ I instancji zwrócił się do Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] o wyrażenie opinii w przedmiotowej sprawie, jak również o przekazanie danych pozwalających na utworzenie strefy dla ww. gatunku. W odpowiedzi w piśmie z [...] października 2016 r. Nadleśniczy przedłożył swoje stanowisko, wedle którego tworzenie strefy jest niezasadne i przedwczesne. W piśmie przytoczono, iż rozpoznanie terenowe dokonane [...] września 2016 r. nie wykazało obecności orlika krzykliwego, a jedynie gniazdo na drzewie oraz niewielką ilość odchodów pod drzewem wskazywanym jako miejsce gniazdowania. W ocenie Nadleśnictwa rozpoznanie w terenie poza terminem wyprowadzenia lęgów, przy braku jednoznacznych oznak bytowania, nie daje pełnego obrazu czy jest to miejsce gniazdowania przedmiotowego gatunku. Wobec powyższego RDOŚ zwrócił się [...] grudnia 2016 r. do Fundacji o przekazanie dodatkowej dokumentacji potwierdzającej zasiedlenie wskazanego gniazda przez orlika krzykliwego w minionym sezonie lęgowym. W odpowiedzi na wezwanie Prezes Zarządu Fundacji pismem z [...] stycznia 2017 r. przekazał dokumentację fotograficzną, film wideo oraz notatkę ornitologa, który odnalazł przedmiotowe gniazdo. W załączonej notatce wskazano, iż [...] sierpnia 2016 r. zaobserwowano orlika krzykliwego lecącego nisko ze zdobyczą do pobliskiego lasu. Po pierwszym przeszukaniu tego rejonu nie znaleziono gniazda tego osobnika. Po około 3 godzinach usłyszano odgłos orlika krzykliwego i kierując się w jego stronę znaleziono gniazdo z młodym i nielotnym jeszcze orlikiem krzykliwym. Gniazdo zbudowane było w dolnej części korony jodły. Jednocześnie w piśmie Fundacji wskazano, iż Nadleśnictwo [...] samodzielnie ustaliło datę wizji terenowej poza okresem najpowszechniejszego występowania gatunku, co mogło mieć wpływ na wyciągnięte wnioski o braku bytowania orlika. W związku z pozyskanymi informacjami RDOŚ zwrócił się ponownie do Nadleśnictwa, o przekazanie danych pozwalających na wyznaczenie strefy ochronnej dla orlika krzykliwego, informując o uzyskanych od Fundacji informacjach. W odpowiedzi Nadleśnictwo podkreśliło ponownie, iż rozpoznanie terenowe wykonane poza terminem ([...] września 2016 r.) wyprowadzenia lęgu, przy braku jednoznacznych oznak bytowania, nie daje pewności, czy jest to miejsce gniazdowania orlika krzykliwego. Podniesiono, że Fundacja nie przekazała Nadleśnictwu posiadanych materiałów w postaci zdjęć oraz filmu ani informując [...] sierpnia 2016 r. o odnalezieniu gniazda, ani podczas wizji terenowej przeprowadzonej [...] września 2016 r. Ponadto zaznaczono, że Fundacja informację o samym odnalezieniu gniazda przekazała po przeszło 3 tygodniach od jego dokonania. W świetle powyższego zarzut opieszałości Nadleśnictwa w przeprowadzeniu obserwacji dotyczących bytowania orlika na wskazanym terenie jest niezasadny. Podtrzymano jednocześnie stanowisko, wedle którego ustalanie strefy ochronnej jest niezasadne i konieczne są dalsze obserwacje wskazanego gniazda dla ustalenia, czy faktycznie jest ono miejscem lęgowym. RDOŚ decyzją z [...] marca 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: k.p.a.), art. 60 ust. 3 pkt 2 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2016 r., poz. 2134 z późn. zm.; dalej: u.o.p.), w związku z § 1 pkt 1 lit. d i § 10 pkt 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016, poz. 2183) ustalił na czas nieokreślony strefę ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt objętych ochroną gatunkową na terenie Nadleśnictwa [...], leśnictwo [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zebrane w sprawie materiały dowodowe wskazują, że przedmiotowy obszar jest co najmniej terenem bytowania orlika krzykliwego – odnaleziono gniazdo, pod drzewem, na którym się znajdowało, znaleziono ptasie odchody, ponadto zarejestrowany film oraz zdjęcia potwierdzają, że orlik faktycznie na tym obszarze, w tym gnieździe przebywał. Jednocześnie Nadleśnictwo nie kwestionowało autentyczności powyżej wskazanych materiałów. Ustalone okoliczności były dla RDOŚ wystarczające dla ustalenia strefy ochronnej, której granice zostały wskazane w załączniku do decyzji, zgodnie z wnioskiem z [...] września 2016 r. Jednocześnie za niezasadny uznano wniosek Nadleśnictwa o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej połączonej z wizją w terenie. Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Nadleśnictwo [...], zarzucając RDOŚ naruszenie przepisów art. 7, art. 77 art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie dowodów i nie przeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, niedostateczne ustalenie stanu faktycznego sprawy i przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do co najmniej przedwczesnego uznania, że konieczne jest ustalenie strefy ochronnej dla miejsca rozrodu orlika krzykliwego w sytuacji, gdy nie można jednoznacznie stwierdzić, że orlik na danym obszarze regularnie bytuje. Zdaniem Nadleśnictwa, RDOŚ bezkrytycznie przyjął występowanie orlika na wskazanym obszarze pomimo, że współrzędne pokazane na filmie są niewyraźne i nie można ich odczytać. Ponadto podniesiono zarzut naruszenia art. 60 ust. 1 i 2 u.o.p. poprzez wyznaczenie strefy ochrony bez pewnego ustalenia, że faktycznie jest to miejsce rozrodu. Dodatkowo Nadleśnictwo zaznaczyło, że granice strefy ochronnej zostały wyznaczone arbitralnie, bez wskazania uzasadnienia dla ich maksymalnego zasięgu, a ponadto bez uwzględnienia uwarunkowań geograficznych oraz faktu, że w wyznaczonej strefie znajduje się regularnie użytkowana przez lokalną ludność oraz służby droga publiczna. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska decyzją nr [...] z [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję RDOŚ. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 60 ust. 3 pkt. 2 w zw. z art. 49 pkt. 1 lit e ustawy o ochronie przyrody w zw. z § 5 rozporządzenia ws. ochrony gatunkowej. W uzasadnieniu decyzji GDOŚ podzielił stanowisko organu I instancji, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci filmu oraz zdjęć wskazywał na występowanie orlika krzykliwego wraz z młodymi na przedmiotowym obszarze w okresie uznawanym za okres lęgowy gatunku. Jednocześnie zaznaczono, że pomimo zarzutów, samo Nadleśnictwo nie neguje, że gniazdo istotnie zostało zlokalizowane. Podano, że sam fakt istnienia gniazda (ukazanego na nagraniu) w danej lokalizacji potwierdzono w toku oględzin w obecności przedstawicieli Nadleśnictwa. Powołano, że oględziny odbyły się w okresie w którym młode orliki mogły już wyruszyć na zimowisko. Ponadto GDOŚ wskazał, że na nagraniu z [...] sierpnia 2016 r. na drzewie, na którym znajdowało się gniazdo, zaobserwowano biały puch na gnieździe i na gałęziach drzewa wokół gniazda oraz dużą ilość odchodów wokół drzewa, wskazujące na okoliczność wyklucia się piskląt, na nagraniu tym widoczny jest młody orlik siedzący na gnieździe. Wskazano, że zgodnie z fenologią głównych etapów okresu lęgowego orlika krzykliwego, w sierpniu w zajętym rewirze orlika, obserwacja młodych ptaków tego gatunku w gnieździe jest jak najbardziej charakterystyczna. Zdaniem GDOŚ, mając na uwadze nagranie na filmie, potwierdzenie istnienia gniazda w toku oględzin, termin odnalezienia gniazda, nagrania filmu i zaobserwowania młodego orlika w powiązaniu z okresami granicznymi głównych etapów lęgowych tego gatunku, uznać należy, że przedstawiony materiał dowodowy jest wiarygodny i dowodzi obecności młodego orlika krzykliwego w przedmiotowym gnieździe w sierpniu 2016 r. Powołano również treść notatki sporządzonej przez ornitologa P. C., opisującą okoliczności odnalezienia gniazda wraz z młodym i nielotnym jeszcze orlikiem. W odniesieniu do nagrania filmu organ podał, że zaobserwowanie białego puchu w obrębie gniazda, zgodnie z klasyfikacją statusu lęgowego opracowanym na potrzeb monitoringu przedmiotowego gatunku, zalicza się do kategorii "gniazdo z pisklętami" nawet jeżeli nie zaobserwowano młodych ptaków. W przedmiotowej sprawie natomiast na nagraniu widoczny jest nie tylko biały puch ale i młody orlik na gnieździe, co stanowi dowód na pewne gniazdowanie, a powyższe w powiązaniu z zaobserwowaniem również dorosłego orlika w sezonie i siedlisku lęgowym, przejawiającego zachowania terytorialne jednoznacznie dowodzi, że stwierdzone w toku oględzin gniazdo było miejscem lęgu orlika krzykliwego w sezonie lęgowym 2016. W związku z powyższym organ uznał zasadność utworzenia strefy ochrony. Wskazano, że jej wyznaczenie ma służyć zapewnieniu ptakom spokoju w okresie lęgowym i niezmienności drzewostanu w okolicy, co zwiększa przywiązanie ptaków do stałych miejsc gniazdowania. Podano, że strefa ochrony całorocznej chroni preferowanie przez orlika siedlisko lęgowe, natomiast strefa ochrony okresowej ogranicza niepokojenie ptaków w okresie lęgów. Organ wskazał, że za koniecznością ustanowienia strefy ochrony przemawia bliskość zabudowy albowiem zwyczajowo orliki krzykliwe unikają sąsiedztwa terenów zurbanizowanych, a gniazdowanie, tak jak ma to miejsce w przedmiotowym wypadku, zwiększa ryzyko straty lęgu. Fakt, że orlik jest w Polsce gatunkiem bardzo nielicznym oraz bliskość terenów zabudowanych (wieś [...]), a co z tym związane podwyższone ryzyko penetracji terenu przez ludzi, w pełni uzasadnia konieczność objęcia przedmiotowego gniazda ochroną strefową z maksymalnymi dopuszczalnymi wielkościami stref. Odnosząc się do zarzutów dotyczących wyznaczenia granic strefy ochronnej, organ II instancji zaznaczył, że okoliczność założenia gniazda w niedalekiej odległości od siedlisk ludzkich tym bardziej uzasadnia wyznaczenie strefy, a czynniki takie jak charakterystyczne punkty w terenie, ukształtowanie powierzchni terenu, umożliwiające łatwiejszą identyfikację strefy w terenie, mając charakter drugorzędny, nie powinny przesądzać o przebiegu granic strefy albowiem priorytetem jest zapewnienie właściwej ochrony orlika. Ponadto za niezasadne uznano twierdzenie, że z samego faktu zarządzania terenem objętym strefą ochrony przez Nadleśnictwo, dbające o zrównoważoną gospodarkę leśną według celów i zasad powszechnej ochrony lasów, działalności zmierzającej do trwałego zachowania bogactwa przyrodniczego, biologicznego, działalności bez szkody dla ochrony środowiska, przyrody, bez szkody dla ekosystemów, zachowania różnorodności przyrodniczej, walorów krajobrazowych, nie wynika, że strefy ustanawiać nie należy. Strefa ochronna dedykowana jest nie tylko zarządcy terenu, ale także innym użytkownikom lasu np. myśliwym, bird-watcherom, czy fotografom, chroniąc dany gatunek przez płoszeniem. Decyzja GDOŚ stała się przedmiotem skargi Nadleśnictwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniesiono o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją RDOŚ oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia: art. 7, 10 k.p.a. poprzez naruszenie zasad praworządności i brak wyjaśnienia stanu prawnego i faktycznego związanego z wykonywaniem zadań z zakresu trwale zrównoważonej gospodarki leśnej, które rzekomo mają stwarzać zagrożenie dla gatunków i wymagają podejmowania działań ratowniczych; art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak zebrania dowodów i przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego; przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w szczególności przy ocenie dowodu przedstawionego przez Fundację w postaci zdjęć i filmu i bezkrytyczne jego przyjęcie, w szczególności zdjęć "orlika krzykliwego", bez ustalenia gdzie i kiedy zostały wykonane; przyjęcie filmu bez możliwości odczytu na GPS lokalizacji; zarzucono brak przeprowadzenia innych dowodów w przedmiotowej sprawie, w szczególności rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami, celem wykazania, czy w miejscu wskazanym we wniosku tj. w Leśnictwie [...] oddz. [...], drzewo jodła pospolita gniazdo przyjęte jako miejsce rozrodu jest zasiedlone przez orlika krzykliwego; art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., art. 60 ust. 1 i 2 u.o.p. art. 6 ust. 1 pkt 1 i 1a, art. 7 i art. 8 ustawy o lasach, w związku z Załącznikiem nr 4 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, poprzez wyznaczenie maksymalnej wielkości strefy w promieniu do 100 m bez przyjęcia i uwzględnienia, że zarządca terenu Nadleśnictwo [...] prowadzi trwale zrównoważoną gospodarkę leśną, a więc czynną formę ochrony, według celów i zasad powszechnej ochrony lasów, działalności zmierzającej do trwałego zachowania bogactwa przyrodniczego, biologicznego, działalności bez szkody dla ochrony środowiska, przyrody, bez szkody dla ekosystemów, zachowania różnorodności przyrodniczej, walorów krajobrazowych, przy jednoczesnym braku wykazania w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, że jakieś przewidywane zmiany w środowisku zagrażają lub mogą zagrażać orlikowi krzykliwemu, lub istnieje konieczność podjęcia działań w celu eliminowania przyczyn powstawania; art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. w związku z Załącznikiem nr 4 pkt 13 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt poprzez wyznaczenie maksymalnej wielkości strefy w promieniu do 100 m odwołując się do wyznaczenia granic jako części oddziałów podziału powierzchniowego w leśnictwie (podział dla celów gospodarki leśnej) bez uwzględnienia charakterystycznych miejsc i naturalnych granic w terenie oraz istniejącego podziału powierzchniowego, odwołując się do wyznaczenia granic z przebiegiem drogi o charakterze "publicznym" z której muszą korzystać usługodawcy świadczący usługi leśne na rzecz Nadleśnictwa i osoby użytkujące grunty rolne położone wśród lasów także poprzez przejazd pojazdami silnikowymi; poprzez oznaczenie, że w zasięgu strefy wycięto wąski pas wydzielenia biegnący wzdłuż drogi (w kierunku północno zachodnim); przyjęcie, że na terenie zarządzanym przez Skarżącego, przy prowadzeniu trwale zrównoważonej gospodarki leśnej, istnieje co najmniej tożsame zagrożenie dla chronionego gatunku jak w strefie zamieszkałej, zabudowanej wsi; zarzucono, że nieprecyzyjne i w sposób niezrozumiały określono granice strefy, w sytuacji gdy jej granice nie mogą budzić wątpliwości co do przebiegu, tym bardziej, że organ włączył w jej granice drogę; art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji przyczyn dla których organ nie podzielił zarzutów Skarżącego w zakresie naruszenia przez organ I instancji art. 60 ust. 1, ust.2, ust. 3 pkt. 2 u.o.p.; art. 60 ust. 1, ust.2, ust. 3 pkt. 2 u.o.p. w związku z § 1 pkt 1 lit d i § 10 pkt 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt poprzez ustalenie na czas nieokreślony strefy ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania orlika krzykliwego, w okolicznościach, gdy we wskazanych w decyzji lokalizacjach orlik krzykliwy nie występuje stale, lokalizacje nie są miejscami rozrodu orlika krzykliwego; przyjęcie, że ewentualne jednorazowe pojawienie się orlika w przelocie i odpoczynku na jodle jest już miejscem rozrodu, regularnego przebywania i miejscem rozrodu; brak ustalenia i stwierdzenia, jakie istniejące lub przewidywane zmiany w środowisku związane z prowadzeniem trwale zróżnicowanej gospodarki leśnej, prowadzenia czynnej formy ochrony przyrody zagrażają lub mogą zagrażać orlikowi i powodują konieczność podjęcia działania w celu zapewnienia trwałego zachowania gatunku, eliminowania przyczyn powstawania zagrożeń oraz poprawy stanu ochrony jego siedliska; brak ustalenia, czy istnieje obowiązek podejmowania działań w celu ratowania zagrożonych wyginięciem gatunków zwierząt objętych ochroną gatunkową, poprzez nie rozważenia innej formy ochrony. W odpowiedzi na skargę GDOŚ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja ani decyzja ją poprzedzająca nie narusza prawa. Podstawą prawną wydania decyzji stanowił art. 60 ust. 3 pkt. 2 w zw. z art. 49 pkt. 1 lit e ustawy o ochronie przyrody (Dz. U. 2016.2134 t.j.) w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. 2016.2183). Zgodnie z art. 60 ust. 2 pkt. 3 ustawy Regionalny dyrektor ochrony środowiska może ustalać i likwidować, w drodze decyzji administracyjnej strefy ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt objętych ochroną gatunkową, o których mowa w art. 49 pkt. 1 lit. e. Zgodnie z tym artykułem Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa, określi w drodze rozporządzenia gatunki m.in. zwierząt wymagających ustalenia stref ochrony ostoi, miejsc rozrodu lub regularnego przebywania. Do takich gatunków zaliczony jest między innymi orlik krzykliwy Aquila pomarina. Zgodnie z treścią zawartą w załączniku nr 4 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r., strefy ochronne składają się ze stref ochrony całorocznej i ze stref ochrony okresowej o ustalonych promieniach od ostoi, miejsc rozrodu lub regularnego przebywania poszczególnych gatunków dziko występujących zwierząt, dla których wymagane jest ustalenie takich stref. W przypadku orlika krzykliwego zwyczajnego strefa ochrony całorocznej obejmuje obszar wewnątrz okręgu o promieniu do 100 m, a strefa ochrony okresowej obejmuje obszar wewnątrz okręgu o promieniu do 500 m od stwierdzonego miejsca rozrodu i regularnego przebywania (gniazda) osobników wyżej wymienionego gatunku ptaka. Wskazuje się, że zgodnie z art. 60 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody decyzje wydane na podstawie tego artykułu mają charakter uznaniowy; w pierwszej kolejności należy ustalić występowanie gatunku, a kolejno występowanie ostoi tego gatunku w postaci stanowiska, miejsca rozrodu i regularnego przebywania. W przypadku potwierdzenia tych faktów regionalny dyrektor w zasadzie powinien wyznaczyć strefę ochrony. Jedynie tylko szczególne względy mogą przemawiać przeciwko wyznaczeniu strefy ochrony. Jeżeliby one wystąpiły, to powinny znajdować odzwierciedlenie w ustaleniach w postępowaniu administracyjnym oraz w uzasadnieniu wydanej decyzji (Komentarz do art. 60 ustawy o ochronie przyrody Krzysztof Gruszecki, Lex). W przedmiotowej sprawie organy zasadnie uznały, że nastąpiły wszystkie przesłanki uzasadniające ustalenie strefy ochronnej orlika. Sąd w całości podziela ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ odwoławczy i uznaje je za własne. Ustalenie te zostały wskazane we wstępnej części uzasadnienia. Nie ulega wątpliwości, że dowody zgromadzone w sprawie w toku postępowania administracyjnego wskazują, że ustalono miejsce lęgu i przebywania orlika krzykliwego w sezonie 2016. Wskazują na to dowody w postaci: notatki ornitologa, zdjęć, wizji terenowej z [...].09.12016 r., nagranie na filmie. Nadleśnictwo nie kwestionowało odnalezienia gniazda na jodle, autentyczności innych dowodów. Analiza wszystkich dowodów, w szczególności nagrania filmu, na którym widoczny jest młody orlik oraz biały puch na gnieździe i na gałęziach poniżej gniazda, w powiązaniu ze wszystkimi innymi dowodami oraz ustaleniami organu odwoławczego odnośnie etapów lęgowych tego gatunku, wskazuje na to, że miejsce to było miejscem rozrodu i przebywania orlika krzykliwego w sezonie 2016. Fakt, że w dniu wizji przeprowadzonej [...].09.2016 r. gniazdo było puste, nie podważa powyższych ustaleń wobec wskazania organu, że w tym czasie młode orliki mogły wyruszyć już na zimowisko. W czasie wizji potwierdzono lokalizację gniazda na drzewie oraz zaobserwowano odchody pod gniazdem. W ocenie Sądu organ zgromadził wyczerpujący materiał dowodowy i należycie go przeanalizował zgodnie z art. 77 k.p.a. Brak było podstaw, z uwagi na zgromadzony już materiał, do przeprowadzania rozprawy administracyjnej i dokonywania oględzin. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą praworządności, podjęto wszystkie niezbędne czynności w sprawie. Organy umożliwiły Stronie zajęcie stanowiska w sprawie, dwukrotnie organ pierwszej instancji wzywał Skarżącego do wskazania proponowanej strefy ochrony, czego Skarżący nie uczynił. Nie doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. w tym zakresie. Brak jest podstaw do uznania, że został naruszony interes społeczny i słuszny interes obywateli określony w art. 7 k.p.a. Stan sprawy został dokładnie wyjaśniony. Przeprowadzona ocena materiału dowodowego nie jest oceną dowolną, została ona dokonana na bazie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jest ona zgodna z logiką i wiedzą życiową, nie doszło zatem do naruszenia art. 80 k.p.a. Wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego Strona nie kwestionowała autentyczności zgromadzonych dowodów, nie kwestionowała lokalizacji jodły z gniazdem, oraz nie podawano, że zdjęcia i film zostały zrobione w innym czasie i miejscu. Jedynie kwestionowano, że przedmiotowe gniazdo było miejscem bytowania i lęgu orlika krzykliwego w sezonie 2016. Sąd podziela ocenę dokonaną przez organ, że zgromadzone w sprawie dowody są wiarygodne, i ich całokształt pozwala na ustalenie jednoznacznego stanu faktycznego w sprawie. Wbrew zarzutom skargi organ w uzasadnieniu decyzji szczegółowo odniósł się do kwestii konieczności ustalenia strefy ochrony wskazując, że orlik krzykliwy jest gatunkiem bardzo nielicznym w Polsce, i zwyczajowo unika sąsiedztwa terenów zurbanizowanych. W uzasadnieniu decyzji podano okoliczności przemawiające za wyznaczeniem strefy w kontekście zapewnienia spokoju w sezonie lęgowym, jak również poza nim, tak aby zapewniając niezmienność struktury drzewostanu zapewnić przywiązanie do stałych miejsc gniazdowania. Podano również okoliczności przemawiające za ustaleniem maksymalnej strefy z uwagi na bliskość terenów zabudowanych oraz specyfikę gatunku w aspekcie preferencji co do lokalizacji zakładanych gniazd. Odniesiono się również do kwestii nieuwzględnienia m.in. miejsc charakterystycznych w terenie, naturalnych granic, istniejącego podziału powierzchniowego, wskazując jednoznacznie, że priorytetem jest zapewnienie właściwej ochrony orlika w terenie. Podano, że inne czynniki np. umożliwiające łatwiejszą identyfikację strefy w terenie, mają charakter drugorzędny i nie powinny przesądzać o przebiegu granicy strefy. Sąd w pełni podziela wywody organu w tym zakresie. Również organ, wbrew twierdzeniom skargi, analizował kwestę wyznaczenia strefy w aspekcie prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej przez Nadleśnictwo. Wskazano w uzasadnieniu decyzji, że wyznaczenie strefy ochronnej dedykowane jest nie tylko zarządcy terenu, ale także wszystkim innym użytkownikom lasu np. myśliwym, bird-watcherom, czy fotografom, a celem jest ochrona gatunku przed płoszeniem. Zgodzić się w tym miejscu należy ze stwierdzeniem organu, że w sytuacji gdy prawie wszystkie strefy ochrony znajdują się na terenie lasów państwowych, to przyjęcie argumentów Strony, prowadziłoby do wniosku, że wyznaczanie takich stref na terenach lasów, gdzie prowadzona jest zgodnie z przepisami ustawy o lasach zrównoważona gospodarka leśna, byłoby bezzasadne jako zbyteczne. Niezasadne są zarzuty skargi wskazujące na niezrozumiały sposób określenia granicy strefy. Jak wyżej wskazano, organ uzasadnił konieczność ustalenia wyznaczonej strefy. Strefa ta została wyznaczona w promieniu do 100 metrów od gniazda (miejsca rozrodu i przebywania) – strefa całoroczna, a w zakresie strefy okresowej, zgodnie z wnioskiem Fundacji, modyfikując wydzielenie jednostki [...], gdzie wycięto wąski pas wydzielenia biegnący wzdłuż drogi (w kierunku północno zachodnim). Lokalizacja gniazda została określona współrzędnymi GPS, a integralną cześć decyzji stanowi załącznik graniczny z naniesionymi strefami, co pozwala na jej wyznaczenie w terenie niezależnie od aktualnych oznaczeń podziału powierzchniowego oddziałów leśnych, współrzędne GPS są bowiem niezmienne i stałe. W toku postępowania dwukrotnie organ zwracał się do Strony o przekazanie materiałów pozwalających na utworzenie strefy ochrony (miejsca występowania gatunku wg podziału powierzchniowego zgodnie z aktualnym planem urządzenia lasu, wykazu wydzieleń leśnych, załącznika graficznego w postaci mapy z zaznaczoną propozycją przebiegu strefy okresowej i całorocznej), ale pomimo wezwań Strona nie złożyła dokumentów. Tym samym niezrozumiałe jest, w ocenie Sądu, podnoszenie zarzutów odnośnie nieprawidłowości czy niedogodności związanych z ustaleniem strefy, skoro w toku postępowania prowadzonego przez organy administracyjne Strona nie chciała przedłożyć żadnych wniosków i dokumentów ułatwiających utworzenie strefy. Dotyczy to w szczególności zarzutów dotyczących drogi publicznej. Również niezasadny jest zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Decyzja organu odwoławczego zwiera wszystkie wymagane prawem elementy, jak również odnosi się do zarzutów odwołania. W szczególności organ wskazał na zasadność ustanowienia strefy na podstawie art. 60 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, ustalając, że gniazdo nie jest tylko miejscem przebywania orlika krzykliwego lecz również miejscem wylęgu. Brak jest tym samym podstaw do uznania zasadności zarzutów z pkt. 1 skargi. Również niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności ust. 3 art. 60 uop i przepisów rozporządzenia powołanych w skardze. Jak wcześniej wskazano organ właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe i prawidłowo dokonał ustalenia stanu faktycznego w sprawie uznając, że gniazdo nie jest tylko miejscem przebywania orlika krzykliwego lecz również miejscem wylęgu. Tak więc zostały wyczerpane przesłanki art. 60 ust. 3 uzasadniające ustalenie strefy ochrony, a w uzasadnieniu decyzji szczegółowo powołano okoliczności przemawiające za utworzeniem takiej strefy. Wskazać należy, że Strona w złożonej skardze, ani w toku całego postępowania administracyjnego, nie wskazała na żadne okoliczności uzasadniające odstąpienie od ustanowienie strefy ochrony. Również w skardze nie wskazała innej formy ochrony gatunku. W tym miejscu zauważyć również należy, że ust. 1 art. 60 uop, na który powołuje się strona w skardze, dotyczy działań w celu ratowania zagrożonych wyginięciem gatunków m.in. zwierząt. Przyjmuje się, że każdy gatunek zagrożony wyginięciem będzie objęty ochroną gatunkową, ale już nie odwrotnie (Komentarz Krzysztofa Gruszeckiego do art. 60 ustawy o ochronie przyrody, Lex). Do ochrony gatunkowej ma zastosowanie ust. 2 i 3 art. 60 uop, z tym że ust. 2 nakłada obowiązki w sytuacji stwierdzenia lub przewidywania zmian w środowisku zagrażających lub mogących zagrażać roślinom, zwierzętom lub grzybom objętym ochroną gatunkową. W tej sytuacji organy ochrony przyrody są zobowiązane po zasięgnięciu opinii właściwej regionalnej rady ochrony przyrody oraz zarządcy lub właściciela terenu podjąć działania w celu zapewnienia trwałego zachowania gatunku, jego siedliska lub ostoi, eliminowania przyczyn powstawania zagrożeń oraz poprawy stanu ochrony jego siedliska lub ostoi. Natomiast odrębnym instrumentem prawnym, który jest stosowany w celu ochrony m.in. zwierząt, jest strefa ochrony mająca stanowić swego rodzaju bufor bezpieczeństwa zapewniający właściwe warunki na terenie występowania gatunków chronionych – art. 60 ust. 3 upo. Następuje to w drodze decyzji administracyjnej (Komentarz Krzysztofa Gruszeckiego do art. 60 ustawy o ochronie przyrody, Lex). Tak więc środek ochrony przewidziany w ust. 3 art. 60 uop jest szczególnym środkiem ochrony, stosowanym niezależnie od innych środków wskazanych w ust. 1 i 2 art. 60 uop i niezależnie od przesłanek wskazanych w ust. 1 i 2. Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi naruszenia art. 60 ust. 1 i 2 uop, albowiem przepisy te nie mają zastosowania w sprawie. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego jak również przepisów prawa materialnego, a Sąd działając z urzędu, nie dostrzegł uchybień uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji, bądź ich uchylenia i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.