IV SA/Wa 2406/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Protokolant st. ref. Natalia Berkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. T. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania M. T. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2022 r. orzekającej o nakazaniu Ww usunięcie z działki ewidencyjnej nr [...], położonej w obrębie [...] w gminie S., zgromadzonych odpadów w postaci "17 05 04 - Gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03", poprzez ich przetransportowanie przez uprawniony podmiot do miejsca przeznaczonego na ich składowanie lub magazynowanie, w nieprzekraczalnym terminie do 60 dni licząc od dnia kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna - utrzymało ww decyzję Wójta w mocy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wójt Gminy S. powyższą decyzją orzekł o nakazaniu M. T., jako właścicielowi ww działki, usunięcie z niej wskazanych odpadów podając w uzasadnieniu decyzji, iż w dniu 19 lipca 2021 r. do Urzędu Gminy wpłynęło pismo J. F. informujące o podnoszeniu terenu ww działki. Pismem z dnia 19 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy bezskutecznie wezwał skarżącego do złożenia w powyższej sprawie wyjaśnień (pismo - dwukrotnie awizowane - nie zostało odebrane). W wyniku kolejnego zgłoszenia z dnia 15 września 2021 r., skierowanego do Straży Gminnej, dotyczącego nawożenia na powyższą działkę ziemi i podwyższania ww terenu, patrol Straży Gminnej przeprowadził wywiad w terenie z osobą zgłaszającą i wskazującą miejsce lokalizacji odpadów. Pismem z dnia 21 września 2021 r. organ I instancji ponownie wezwał właściciela przedmiotowej nieruchomości – M. T. - do złożenia wyjaśnień, który w dniu 16 listopada 2021 r. złożył pisemnie wyjaśnienia co do okoliczności nawiezienia ziemi. W dniu 10 listopada 2021 r. odbyła się wizja w terenie w celu potwierdzenia zaistniałych na gruncie okoliczności. W konsekwencji poczynionych ustaleń Wójt nakazał M. T. usunięcie z terenu ww nieruchomości ziemi, stanowiącej odpad, a także o przesłanie dokumentów potwierdzających jej pochodzenie. Stosowny dokument, potwierdzający przyjęcie odpadu o kodzie "17 05 04 Gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03" w ilości 127 ton, objętości 80 m3, skarżący Wójtowi dostarczył. Z uwagi, iż skarżący nie podjął żadnych działań zmierzających do usunięcia ww ziemi, wobec niego w dniu 15 marca 2022 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie składowania odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym, z jednoczesnym wyznaczeniem terminu kolejnych oględzin na dzień [...] kwietnia 2022 r. Oględziny odbyły się bez udziału właściciela działki. W toku wizji ustalono, iż przedmiotowa nieruchomość została ogrodzona, odpady rozciągnięto po terenie działki, który został wyrównany. Działka została podniesiona o około 20 cm. Wójt wyjaśnił także, iż nieruchomość stanowi grunty orne co stanowi, iż nie jest na niej możliwe składowanie bądź magazynowanie odpadów. W odpowiedzi na pismo organu z dnia 25 kwietnia 2022 r. informujące skarżącego, w trybie art. 10 k.p.a., o możliwości zajęcia stanowiska i wypowiedzenia się w sprawie, M. T. poinformował, iż "nawiózł ziemię, nie odpady". Ostatecznie, mając na powyższe ustalenia na uwadze, Wójt Gminy S. kwestionowaną decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nakazał skarżącemu usunięcie z zdeponowanych na jego nieruchomości odpadów. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M. T. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie odwołanie żądając jej uchylenia. Wyjaśnił, iż nawiózł ziemię z pojedynczymi kamieniami, nie odpadami, które własnoręcznie przy nawożeniu wybrał. Podał, iż nie miał innego wyjścia, gdyż od lipca 2021 r. działka nieustannie, w ponad 50%, zalana była wodą. Sąsiednie działki od strony wschodniej leżą około 50 cm wyżej od przedmiotowej. Na północnej granicy jego działki znajduje się natomiast rów, stąd w jego ocenie logicznym było pokierowanie spływu wody właśnie w tym kierunku. Tym bardziej, jak podniósł, iż cały teren w powyższej okolicy nachylony jest ze spadkiem w kierunku na południe. Skarżący wniósł o ponowne przeprowadzenie wizji lokalnej w terenie, w trakcie której, jak wskazał, wszystko dokładnie wytłumaczy i na miejscu wskaże. W toku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na regulację prawną zawartą w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (m.in. art. 26) podniosłoo, iż w kontrolowanej sprawie, wbrew temu co podnosi odwołujący się, organ I instancji, w drodze decyzji wydanej z urzędu nakazuje usunięcie odpadów. Do zastosowania środka nadzorczego wymagane jest spełnienie trzech przesłanek: istnienia odpadów, składowania ich w miejscu nieprzeznaczonym do składowania i magazynowania odpadów oraz ustalenie podmiotu zobowiązanego do usunięcia składowanych odpadów tj. posiadacza odpadów. Masy ziemi co do zasady nie stanowią odpadu. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy o odpadach ww ustawy nie stosuje się do niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych jednak pod warunkiem, że materiał ten zostanie wykorzystany do celów budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym został wydobyty. Zatem, a contrario, masa ziemna traktowana jest jako odpad w sytuacji gdy została wykorzystana w miejscu innym niż jej wydobycie, a więc np. jak w niniejszej sprawie, gdy masa ziemi została przetransportowana z miejsca wydobycia do innego miejsca, tj. na działkę skarżącego. Tym samym rozmieszczenie nawiezionych mas ziemnych na gruncie należy traktować jako prowadzenie procesu odzysku odpadów a dokonywanie takiej czynności wymaga uzyskania stosownego zezwolenia, tj. zezwolenia na przetwarzanie odpadów i obowiązek ten dotyczy również odzysku dokonywanego poza instalacjami lub urządzeniami, na mocy rozporządzenia z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami. Powołując się z kolei na treść rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne oraz dopuszczalnych metod ich odzysku SKO wyjaśniło, iż w załączniku do ww rozporządzenia wskazano, że osoba prywatna może przyjąć na własną działkę odpady mas ziemnych i gruzu (17 05 04) w ilości 0,2 Mg/m2. Skoro zatem Wójt ustalił ww okoliczności, niekwestionowane przez skarżącego poza faktem, iż nawieziona ziemia nie jest odpadem, zdaniem SKO zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji uznać należało za prawidłowe. Na powyższą decyzję M. T. wystąpił do tut. Sądu ze skargą zaskarżając ją w całości. Wyjaśnił, iż zgodnie z powziętymi od sąsiadów informacjami, jego teren wykorzystywany był od ponad 20 lat jako padok dla kilkunastu koni sąsiada, aż do rozpoczęcia na niej budowy domu skarżącego. Nieruchomość tę kupił w maju 2020 r. Od lipca 2020 r. stopniowo instalował ogrodzenie, w dalszym ciągu pozwalając sąsiadowi na korzystanie z działki w powyższym celu. Wyjaśnił nadto, iż lato w 2020 r. było bardzo mokre, woda "stała" tygodniami, pokrywając nawet 50% powierzchni całego terenu, gleba jest bowiem w tym miejscu bardzo gliniasta i nie przepuszcza wody. W środkowej zaś części działki występuje sadzawka nawet do 30 cm głębokości. Skarżący podniósł także, iż zgodnie z obowiązującą regulacja prawną, na działkę można nawieźć bez zezwolenia 200 kg/m2 ziemi o kodzie 17 05 04, celem utwardzenia gruntu. Działka ma powierzchnię 1275 m2 x 200 kg = 255 ton ziemi. Na teren ten nawieziono natomiast mniej niż połowę, gdyż 127 ton ziemi. Aktualnie, na działce rośnie już trawa co oznacza, iż nawieziona ziemia jest biologicznie czynna. Jednocześnie podkreślił, iż zgodnie z obowiązującym dla powyższego terenu planem zagospodarowania przestrzennego, powierzchnia biologicznie czynna wynosi 45 %. Pismem z dnia 20 marca 2023 r. skarżący, poprzez swojego pełnomocnika, uzupełnił skargę uszczegóławiając podniesione zarzuty, przede wszystkim wskazując na nie przeprowadzenie przez organy w sposób prawidłowy postępowania dowodowego w sprawie. W tym również w zakresie niewykazanego przez organy naruszenia przez skarżącego nawiezioną ziemią stosunków wodnych na przedmiotowym gruncie. Zdaniem skarżącego, organy nie podjęły wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7, 77 k.p.a.), w tym także odnośnie ustalenia, czy nie zachodzi przypadek z art. 44 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 27 ust 8 i 10 ustawy o odpadach w zw. z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r., w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne oraz dopuszczalnych metod ich odzysku, iż osoba prywatna może przyjąć na własną działkę odpady mas ziemnych i gruzu (17 05 04) w ilości 0,2 Mg/m2. Zdaniem skarżącego organy obu instancji naruszyły także przepis art. 79 § 1, art. 84 i art. 107 § 3 k.p.a., a nadto art. 15 i art. 138 § 2 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 26 powyższej ustawy posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (ust.1). Z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz łub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust.2). Powołany powyżej przepis określa zasady postępowania w przypadku, gdy dany podmiot magazynuje odpady w miejscu do tego nieprzeznaczonym. W przypadku nieusunięcia odpadów, właściwy organ wszczyna postępowanie i po jego przeprowadzeniu, wydaje decyzję zobowiązującą posiadacza odpadów do ich usunięcia, określając w szczególności termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów, sposób usunięcia odpadów. Wydanie decyzji, o której mowa art. 26 ust. 2 ww ustawy, następuje w przypadku stwierdzenia okoliczności istnienia odpadów, określenia ich kwalifikacji oraz położenia na terenie, które nie zostało wskazane jako miejsce ich składowania lub magazynowania. Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o odpadach, prowadzenie zbierania odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia. Z art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o odpadach wynika natomiast, iż z powyższego obowiązku, uzyskania odpowiednio zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów, zwalnia się osobę fizyczną i jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami, wykorzystujące odpady na potrzeby własne, zgodnie z art. 27 ust. 8. Przepis ten zaś stanowi, iż osoba fizyczna i jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi tylko takie rodzaje odpadów, za pomocą takich metod odzysku, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 10, i w takich ilościach, które mogą bezpiecznie wykorzystać na potrzeby własne. Na podstawie ust. 10 ww przepisu wydane zostało rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku, gdzie w załączniku wskazano, że osoba prywatna może przyjąć na własną działkę odpady mas ziemnych i gruzu (17 05 04) w ilości 0,2 Mg/m2 do utwardzania powierzchni po rozkruszeniu odpadów, jeśli jest to konieczne do ich wykorzystania, oraz z zachowaniem przepisów odrębnych, w szczególności przepisów Prawa wodnego i Prawa budowlanego. Odnosząc się do okoliczności sprawy Sąd w tym miejscu przypomina, iż odpady o kodzie "17 05 04 - Gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03", zostały zdeponowane na nieruchomości stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...], położoną w obrębie [...] w gminie S., będącą własnością skarżącego. Ustalono także, iż na powyższy grunt nawieziono masy ziemi wraz z kamieniami w ilości 127 ton (przedstawiony przez skarżącego, niekwestionowany przez organ dokument). Wbrew stanowisku skarżącego, powyższe masy ziemne należy potraktować jako odpad, albowiem nie podlegają one wyłączeniu na podstawie art. 2 pkt. 3 ustawy o odpadach. Są to bowiem odpady o kodzie "17 05 04". Konkretyzacja zakwalifikowania określonego przedmiotu jako odpad następuje na podstawie rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów, przy zastosowaniu katalogu odpadów stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów. Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia, odpady w katalogu odpadów zostały podzielone w zależności od źródła ich powstawania na 20 grup, w tym grupę nr 17 - odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej (włączając glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych). Kod odpadów "17 05 04" oznacza odpad: gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w "17 05 03". Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne oraz dopuszczalnych metod ich odzysku, ziemia i gleba, w tym kamienie, mogą być wykorzystane przez osoby fizyczne do utwardzenia powierzchni w ilości nieprzekraczającej 200 kg/m2 utwardzonej powierzchni, jednakże koniecznym jest zachowanie przepisów prawa budowlanego i wodnego. W kontekście powyższego Sąd zauważa, iż poza okolicznością nawiezienia przez skarżącego na przedmiotowy grunt odpadów o kodzie "17 05 04", jak i ich ilości, żadne inne ustalenia nie zostały poczynione, w tym też czy wystąpiła podnoszona przez organy okoliczność potencjalnego zaburzenia stosunków wodnych na gruncie. Natomiast, zgodnie z powołaną regulacją ustawy o odpadach, ww rozporządzeniem i powołanym do niego załącznikiem, ilość wskazanych przez organ odpadów zdeponowana na powyżej nieruchomości na cele prywatne jest dopuszczalna o ile nie stoi to w sprzeczności z przepisami prawa wodnego (m.in. art. 234 ust. 1 ustawy Prawo Wodne) i budowlanego. W tym kierunku nie przeprowadzono jednak jakichkolwiek czynności wyjaśniających, w tym także nie powołano dowodu z opinii biegłego. Organy obu instancji nie zbadały należycie kwestii czy nastąpiła zamiana stosunków wodnych na przedmiotowym gruncie (dz.ew. nr [...]) ze szkodą dla działki ew. Nr [...], położonej w obrębie [...], zmiana S., stanowiącej własność J. F., zgłaszającego zawiadomienie z dnia 19 lipca 2021 r., jak i dalszych, sąsiadujących z działką skarżącego. Organy nie ustaliły ani wystąpienia zmiany ani jakichkolwiek potencjalnych skutków ewentualnej zmiany stosunków wodnych. To wszystko wskazuje, iż zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie, bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym organy niewątpliwie naruszyły przepisy art. 7, 77 k.p.a. A zatem, ponownie rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uwzględni przedstawione stanowisko i podniesione zarzuty podda wnikliwej analizie, w kontekście powołanej regulacji pewnej. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 tej ustawy, zgodnie z punktem drugim sentencji wyroku.