IV SA/Wa 2421/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. M. W. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy (zwolnienie od kosztów sądowych) w tej sprawie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że dochody jego czteroosobowej rodziny nie są wysokie i z trudem wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Rodzina utrzymuje się z pracy we własnym gospodarstwie rolnym (15 ha), jeden z członów rodziny jest zatrudniony na podstawie umowy o dzieło za wynagrodzeniem 1000 zł brutto miesięcznie. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2014 r. wezwał wnioskodawcę do: 1. przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego oraz osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 2. nadesłania informacji o wykonywaniu przez D. W. pracy zarobkowej oraz wskazanie wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu; 3. przedłożenia dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, leczenie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych); 4. przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość środków przeznaczonych w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego; 5. przedłożenia dokumentów potwierdzających ewentualne ich obciążenia finansowe (zaciągnięte kredyty, pożyczki, ich wysokość, wysokość spłacanych rat); 6. nadesłania zaświadczenia właściwego organu o wysokości osiągniętego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2013 r.; 7. nadesłania kopii decyzji właściwego organu podatkowego ustalającej wymiar podatku rolnego od nieruchomości na rok 2013 r.; 8. nadesłania kopii decyzji właściwego organu ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku rolnego od nieruchomości budynkowych na rok 2014 r.; 9. złożenia zaświadczenia, czy skarżący jest beneficjentem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i czy korzysta ze środków finansowych wypłacanych w ramach programów pomocowych realizowanych przez ARiMR; 10. nadesłania oświadczenia, czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy społecznej lub ubiegają się o taką pomoc; w przypadku korzystania z pomocy społecznej – do przedłożenia dokumentów potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych świadczeń; 11. przedłożenia dokumentów (umów kredytowych) potwierdzających obciążenia finansowe (zaciągnięte kredyty, pożyczki, ich wysokość, wysokość spłacanych rat i wysokość zobowiązań pozostałych do spłacenia); 12. oświadczenia wyjaśniającego dlaczego nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, podczas gdy referendarzowi sądowemu jest wiadome z urzędu, że w niniejszej sprawie skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Stwierdzono, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy wniesiony przez M. W. nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ nie wykazał on należycie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu ustawy wynika, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, bowiem to strona ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona postępowania sądowoadministracyjnego ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego oświadczenia i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Dodać jednocześnie należy, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 16 grudnia 2003 r., dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1/ odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2/ wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3/ wypisy z rejestrów urzędowych; 4/ odpis aktualnych bilansów; 5/ zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6/ zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić należy, że wskazany w § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od strony, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w p.p.s.a. jak i w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r., nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie. Powyższe oznacza natomiast, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a ich wybór był w pełni uzasadniony. Skarżącego wezwano do przedłożenia dokumentu, z którego wynika wysokość brutto/netto dochodu jego rodziny (pkt 1 b, f, i, j). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków, skarżącego wezwano ponadto do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych także w tym zakresie (pkt 1 c-e wezwania). Dla pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego wezwano go również do złożenia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 1a wezwania). Referendarz stwierdza, że o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie decyduje brak wymaganej przez prawo współpracy skarżącego w wyjaśnieniu jego sytuacji majątkowej. M. W. nie wykazał w przekonujący sposób, że poniesienie kosztów sądowych tej sprawy zachwieje jego sytuacją materialną i bytową w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Trzeba tymczasem podkreślić, że prawo pomocy nie może zostać przyznane jeżeli nie ma pewności, że strona wnioskująca o tę pomoc nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub pełnych (prawo pomocy w zakresie częściowym) kosztów postępowania. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy musi się więc liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji (dokumentów), niemniej skutkuje to niekorzystnym dla niej załatwieniem wniosku, a brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12 dostępne na stronie: www.orzecznia.nsa.gov.pl). Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Biorąc pod uwagę swoistą niechęć wnioskodawcy do ujawnienia osobistych źródeł dochodów należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w kwocie 200 zł od wniesionej skargi nie spowoduje nadmiernego uszczerbku w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.