IV SA/Wa 2427/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M.R. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu odwołania oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] sierpnia2012 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. R. , prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" M. R. w B. , o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca2012 r., nr [...] o zwrocie odwołania wniesionego przez M. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...]- utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Przedmiotowe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 8 lutego 2012 r. M. R. , prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" M. R. w B. , wniosła do Prezesa Ubezpieczeń Społecznych odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...]. Powyższą decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. , działając w oparciu o art. 83, art. 83 a ust. 2 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z art. 157 § 3 Kpa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Oddziału ZUS w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., którą objęto H. B. obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz płatnika M. R. w okresach od 4 stycznia 2010 r. do 29 stycznia 2010 r. i od 1 lutego 2010 r. do 26 lutego 2010 r. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 66 § 3 Kpa, orzekł o zwrocie odwołania wniesionego przez M. R. , wskazując iż właściwy w niniejszej sprawie jest sąd powszechny. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyżej wskazanym postanowieniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych złożyła M. R. W wyniku rozpoznania przedmiotowego wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] sierpnia2012 r., nr [...], utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] czerwca2012 r. Sygn. akt IV SA/Wa 2427/12 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że wnioskodawczyni wystąpiła z odwołaniem od decyzji Oddziału ZUS w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...]. Wskazując na prawidłowość pouczenia o możliwości zaskarżenia przedmiotowej decyzji do sądu powszechnego, organ przywołał treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akr I UZP 3/10, z której wynika, że od decyzji Zakłady Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Ostatecznie Prezes Zakłady Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że organem właściwym do rozpoznania odwołania M. R. od decyzji Oddziału ZUS w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] jest sąd powszechny, dlatego też postanowienie wydane w pierwszej instancji, orzekające o zwrocie odwołania M. R. od przedmiotowej decyzji, nie narusza prawa. Skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. R. , reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Działający w imieniu skarżącej pełnomocnik zwrócił się o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2012 r. Ponadto pełnomocnik wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] oraz z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] - jako naruszających prawo, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przypisanych. Formułując w pierwszej kolejności zarzuty w stosunku do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] pełnomocnik wskazał, iż decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 8, 9, 10 § 1, art. 11, 12 oraz art. 75 § 1, art. 77 § 1, 78 § 1 i art. 80 i 107 Kpa, a także art. 91 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 78 Konstytucji RP, art. 83 a ust. 2 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także art. 157§ 2 i art. 180 § Kpa. Pełnomocnik skarżącej kwestionując natomiast legalność zaskarżonego postanowienia Prezesa Ubezpieczeń Społecznych wskazał na rażące naruszenie 2 Sygn. akt IV SA/Wa 2427/12 art. 66 § 3 Kpa poprzez jego błędne zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że w przedmiotowej sprawie właściwym do rozpoznania odwołania jest sąd powszechny. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony przedstawił szeroką argumentację dotyczącą wad, jakie w jego ocenie zawiera merytoryczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. , odnosząca się do obowiązku objęcia H. B. składkami ubezpieczeń społecznych. Pełnomocnik skarżącej wskazał, iż skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji, zgodnie z mylnym w ocenie pełnomocnika pouczeniem do sądu powszechnego. Oprócz podjęcia stosownych środków odwoławczych w odniesieniu do uchybień o charakterze materialnoprawnym, skarżąca podjęła również czynności zmierzające do podważenia ww. decyzji w oparciu o zarzuty dotyczące rażących naruszeń procedury administracyjnej, których sąd powszechny w ocenie pełnomocnika, nie jest władny badać. W dniu 21 grudnia 2011 r. skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. wskazując, iż jako wadliwa, winna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Natomiast decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, opierając odmowę o przepis art. 83, art. 83 a ust. 2 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 157 § 2 Kpa. W uzasadnieniu skargi w części dotyczącej zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia [...] lipca 2012 r. podniesiono, iż przepis art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 66 § 3 Kpa, stanowiące podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia, nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. W ocenie pełnomocnika skarżącej, przepisy te mają zastosowanie jedynie do tych przypadków, w których od ostatecznej decyzji ZUS nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu. Wówczas organ może z urzędu uchylić, zmienić lub unieważnić swoją decyzję, na zasadach określonych w przepisach Kpa, strona nie może zaś wnieść o stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o przepisy Kpa. Pokreślono, że w przedmiotowej sprawie wcześniej zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego, stąd art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma w niej zastosowania. Zastosowania w ocenie pełnomocnika nie znajdzie również przywołana przez organ uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10. Dodatkowo pełnomocnik strony wskazał, że sąd powszechny rozpatrując na mocy art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odwołania od decyzji ZUS jest władny rozpatrzeć je jedynie w zakresie zarzutów natury materialnoprawnej, nie zaś proceduralnej. W żadnym razie więc nie można 3 Sygn. akt IV SA/Wa 2427/12 zdaniem pełnomocnika uznać, iż jednoczesne badanie poprawności decyzji przez sąd powszechny oraz przez właściwy organ wyższego stopnia stanowiłoby wzajemne naruszenie kompetencji. Twierdzenie odmienne w ocenie pełnomocnika ograniczałoby stronie konstytucyjnie gwarantowane prawo weryfikacji poprawności wydanych przez organ decyzji rozstrzygającej ojej prawach i obowiązkach. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odnosząc się do zawartych w niej zarzutów, podtrzymał stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, iż postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Tym samym nie stwierdzono przywołanych w zarzutach skargi naruszeń przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którym na podstawie art. 66 § 3 Kpa w zw. z art. 123 i 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - orzeczono o zwrocie odwołania M. R. wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Oddziału ZUS w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., którą to decyzją objęto H. B. obowiązkiem ubezpieczeń 4 Sygn. akt IV SA/Wa 2427/12 społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz płatnika M. R. w okresach od 4 stycznia 2010 r. do 29 stycznia 2010 r. i od 1 lutego 2010 r. do 26 lutego 2010 r. Zaskarżone postanowienie ma zatem charakter formalny, w tym znaczeniu, iż nie wypowiada się, czy decyzja obejmująca H. B. obowiązkiem ubezpieczeń społecznych była wadliwa materialnie, nie ocenia zatem, czy wystąpiła któraś z przesłanek nieważności i czy decyzja ta powinna zostać usunięta z obrotu prawnego na podstawie art. 156 Kpa, lecz stwierdza, że istnieje przeszkoda procesowa do tego, aby postępowanie odwoławcze od decyzji, którą odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji mogło się toczyć przed organem administracji publicznej w trybie postępowania administracyjnego. Dlatego też wszelkie zarzuty zawarte w skardze, odnoszące się do naruszeń prawa materialnego i procesowego zarówno w stosunku do decyzji Oddziału ZUS w B. z dnia [...] stycznia 2011 r., jak i decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., którą odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji obejmującej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, nie mogły zostać poddane ocenie orzekającego w niniejszej sprawie Sądu. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 19 Kpa organy administracji mają obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Wydanie decyzji przez organ niewłaściwy skutkuje tym, że jest ona obciążona wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa. Organ administracji publicznej ma obowiązek badać swoją właściwość rzeczową i miejscową w każdym stadium postępowania. Jeżeli organ, do którego wniesiono podanie, przed wszczęciem postępowania administracyjnego stwierdzi swoją niewłaściwość w sprawie, a sprawa podlega rozpatrzeniu w trybie administracyjnym, to zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. przekaże to podanie niezwłocznie do organu właściwego w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Natomiast jeżeli organ administracji publicznej stwierdzi swoją niewłaściwość a organu właściwego nie można ustalić, lub właściwy jest sąd powszechny, to organ zwraca je wnoszącemu. Należy zatem przyjąć, iż aby organ mógł zastosować art. 66 § 3 Kpa i na jego podstawie zwrócić podanie wnioskodawcy, zobowiązany jest stwierdzić, że sprawa objęta podaniem jest sprawą w rozumieniu art. 1 Kpc, a zatem sprawą z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy, sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, bądź sprawą do której przepisy powyższej ustawy stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Należy mieć na uwadze, iż podstawą materialnoprawną decyzji Zakładu 5 Sygn. akt IV SA/Wa 2427/12 Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r., od której skarżąca wniosła odwołanie, które następnie zostało jej zwrócone na mocy postanowienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca2012 r., utrzymanego z kolei w mocy zaskarżonym postanowieniem, był przepis art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu uchylane, zmieniane lub unieważniane, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że system odwoławczy w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych polega na tym, że na skutek odwołania od każdej decyzji ZUS następuje przeniesienie sprawy, w której zakład wydał decyzję, na drogę postępowania sądowego przed właściwym sądem powszechnym, co oznacza, że sąd ten rozpoznaje sprawę i wydaje rozstrzygnięcie według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Z treści wskazanego przepisu można wywieść zatem, że nie wynik postępowania odwoławczego toczącego się przed sądem powszechnym, ale samo jego wszczęcie poprzez wniesienie odwołania uniemożliwia kontrolę tego postępowania przez organ administracji publicznej. Powyższa konkluzja, co do cywilnego charakteru i drogi załatwienia odwołania skarżącej z dnia 8 lutego 2012 r. znajduje potwierdzenie w powołanej przez organ uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r., sygn. I UZP 3/10 (OSNP 2011/17-18/233), z której wynika, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Stanowisko to podzielane jest również w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 9.02.2012 r., sygn. akt II GSK 1464/11, z dnia 11.01.2012 r., sygn. akt II GSK 1333/11, z dnia 12.12.2011 r., sygn. akt II GSK 1265/11). W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca nie zgadzając się z treścią decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. złożyła od niej odwołanie do sądu powszechnego. Faktu tego nie zmienia przywołana przez pełnomocnika w skardze okoliczność, iż w odwołaniu tym podniesione zostały jedynie zarzuty natury materialnej, bowiem w ocenie pełnomocnika sąd powszechny rozpatrując na mocy art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odwołania od decyzji ZUS nie jest władny rozpatrzeć zarzutów proceduralnych. Sygn. akt IV SA/Wa 2427/12 Z twierdzeniem tym nie sposób się zgodzić. Jak już wskazywano, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do zakresu spraw cywilnych podlegających postępowaniu sądowemu według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W tych sprawach właściwy jest sąd powszechny, z wyjątkiem spraw o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oraz o umorzenie należności (art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Odnosi się to także do decyzji wydanych na podstawie art. 83a ust. 2 powołanej ustawy i to bez względu na to, czy rozstrzygnięcie decyzji dotyczy kwestii formalnej (procesowej), czy istoty sprawy. Jeżeli zatem określony rodzaj sprawy należy do zakresu spraw cywilnych, które objęte są właściwością sądu powszechnego, to w tych sprawach wyłączona jest właściwość organów administracji publicznej, a od decyzji administracyjnych wydanych w tych sprawach przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca skorzystała z możliwości odwołania się do właściwego sądu, czym wyczerpała możliwość weryfikacji prawidłowości ostatecznej decyzji. Z przedstawionych względów, skoro właściwym do rozpoznania przedmiotowego odwołania jest sąd powszechny, zasadnie orzekające organy uznały, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 66 § 3 Kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.