IV SA/Wa 243/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2009 roku; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego Z. M. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - K.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm. - dalej zwana ustawą meldunkową) po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2009 r. orzekającej o wymeldowaniu Z. M. wraz z córką K. M. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż jedyną przesłanką, jaką bada organ meldunkowy w sprawie wymeldowania z pobytu stałego, jest opuszczenie lokalu przez określoną osobę. W ocenie Wojewody dowody zgromadzone w przedmiotowej sprawie jednoznacznie potwierdzają, że Z. M. i jego córka K. M. nie mieszkają w przedmiotowym lokalu. W lokalu tym mieszkała jedynie M. M. (matka Z. M.), po śmierci której lokal jest niezamieszkały. Z. M. opiekował się matką i bywał u niej. Jednak centrum życiowe Z. M. i jego córki K. od wielu lat koncentruje się w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Wojewoda wskazał ponadto, iż co prawda w dniu [...] lipca 2009 r. Z. M. zarejestrował działalność gospodarczą w spornym lokalu, jednak fakt ten nie wpływa - jego zdaniem - na rozstrzygnięcie w rozpatrywanej sprawie. Na zasadność wydanej decyzji nie wpływa również zamiar Z. M. powrotu do przedmiotowego lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik Z. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności: 1. art. 10 k.p.a na skutek uniemożliwienia skarżącemu oraz jego małoletniej córce czynnego udziału w postępowaniu w efekcie niezawiadomienia o zakończeniu postępowania w sprawie, również w postępowaniu odwoławczym i wypowiedzenia się co do tego materiału i zgłoszenia nowych wniosków dowodowych przed wydaniem decyzji, co jest tym istotniejsze, że zarzuty zawarte w odwołaniu obejmowały w głównej mierze niedokonanie wymaganych ustaleń i nieprzeprowadzenie odpowiednich dowodów, które w związku z tym winny zostać dopuszczone przez organ prowadzący postępowanie odwoławcze. Skarżący wskazał, iż jedyne powiadomienie go przez organ pierwszej instancji nastąpiło na wstępnym etapie postępowania, podczas gdy jego przesłuchanie konieczne było w końcowym etapie postępowania. Ponadto, w ocenie skarżącego, organ powinien z urzędu przesłuchać matkę małoletniej K. – I. M. Nie można bowiem w sposób automatyczny zakładać, że dowody mające przemawiać za wymeldowaniem skarżącego, przemawiają również za wymeldowaniem jego małoletniej córki, 2. art. 28 k.p.a. poprzez przydanie osobie domagającej się wymeldowania skarżącego i jego córki z miejsca stałego pobytu, przymiotu strony postępowania, jakkolwiek jest ono prowadzone z urzędu, 3. art. 7 k.p.a. art. 75 § 1 k.p.a. oraz art. 136 k.p.a. w związku z dyspozycją art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczność czy po stronie skarżącego, a także jego małoletniej córki K., zaistniał zamiar opuszczenia na stałe lokalu nr [...] przy ul. [...] nr [...], z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem, 4. art. 77 § 1 k.p.a. ze względu na zgromadzenie niepełnego materiału dowodowego, a następnie rozpatrzenie tego materiału w sposób niezgodny z wyartykułowanym w tym przepisie wymogiem wszechstronności, skutkiem czego doszło do błędnych ustaleń faktycznych, 5. art. 107 § 3 k.p.a. ze względu na sformułowanie uzasadnienia prawnego w sposób ogólnikowy. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej, poprzez przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy już w odwołaniu skarżący wskazał, że uregulowanie zawarte w tym przepisie ma charakter wyjątkowy i może być stosowane jedynie wówczas, gdy w toku postępowania administracyjnego wykazane zostanie spełnienie łącznie wszystkich przesłanek pozwalające na przyjęcie, że określona osoba istotnie opuściła lokal, w którym jest zameldowana na pobyt stały. W ocenie skarżącego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by przesłanki takie zaistniały w stosunku do niego i jego córki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniósł ponadto, iż Z. M. miał zagwarantowane prawo do czynnego udziału w postępowaniu. Nie odebrał jednak zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz wezwania do złożenia wyjaśnień z dnia [...] lutego 2009 r. Odebrał dopiero wezwanie do złożenia wyjaśnień z dnia [...] lipca 2009r. wysłane na adres ul. [...] m [...] w W. Ponadto organ pierwszej instancji pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, które to pismo skarżący odebrał w dniu [...] września 2009 r., jednak nie skorzystał z przysługującego mu prawa. Na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł, iż w aktach znajduje się wezwanie dla świadka B. K., który nie stawił się, a organ nie podjął żadnych czynności w sprawie jego przesłuchania. Ponadto wskazał, iż widział w Urzędzie okładkę akt z nazwiskiem K. M., które nie zostały załączone do akt przedmiotowej sprawy i których mu nie udostępniono. Uczestnik postępowania J. G. wniósł o oddalenie skargi, podając, iż budynek, w którym usytuowany jest sporny lokal odzyskał w marcu 2008 r. Wskazał także, iż od czasu odzyskania domu skarżącego spotkał dopiero w lutym 2009 r., kiedy poprosił go o zwrot kluczy. Wyjaśnił, iż nikt nie mieszka w spornym lokalu, nie jest opłacany czynsz, a zakład energetyczny odciął dostawy energii. Dodał, iż w budynku mieszka nadal K. G. i B. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ww. ustawy). Stosownie zaś do art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, w tym również na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Stosownie zaś do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2009 r. Prezydenta W., w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Podkreślić trzeba, że stosownie do zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa i prowadzić postępowanie w taki sposób, aby zostały wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych stanowi takie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które obliguje sąd administracyjny do uchylenia zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst. jed. Dz. U.z 2006r., nr 139, poz.993 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu, przy czym powinno ono charakteryzować się trwałością i dobrowolnością. Postępowanie dowodowe prowadzone przez organ administracji publicznej w ramach postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania danej osoby winno zatem zmierzać do jednoznacznego ustalenia, czy opuściła dany lokal w sposób wskazujący na dobrowolne i trwałe zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania. Organy obu instancji w przedmiotowej sprawie przyjęły tezę o trwałym opuszczeniu spornego lokalu przez skarżącego i jego małoletnią córkę na podstawie wyjaśnień wnioskodawcy J. G., zeznań świadków: B. P., H. S., E. M. oraz informacji uzyskanych w trakcie przeprowadzonych kontroli meldunkowych w dniu [...] maja 2009r. w lokalu nr [...] przy ul. [...] i lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Wojewoda [...] w uzasadnieniu swojej decyzji podkreślił, iż w trakcie kontroli meldunkowej w budynku przy ul. [...], w rozmowach z lokatorami: K. G. (lokal nr [...]) i A. C. (lokal [...]) potwierdzono, że M. M. mieszkała sama, a obecnie lokal jest pusty. Należy z pełną stanowczością stwierdzić, iż czynności procesowe związane z uzyskaniem wymienionych powyżej środków dowodowych zostały dokonane przez organ pierwszej instancji w sposób wadliwy, ponieważ w toku przedmiotowego postępowania doszło do naruszenia przepisów postępowania o istotnym charakterze, a mianowicie art. 10 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 81 k.p.a., natomiast organ odwoławczy wskazanych naruszeń prawa w ogóle nie dostrzegł w konsekwencji czego utrzymał w mocy decyzję dotkniętą kwalifikowaną wadą procesową. W myśl art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Gwarancją realizacji powyższej zasady jest m. in. obowiązek organu dokonania zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, prawo strony dostępu do akt, prawo do zgłaszania dowodów, obowiązek zawiadomienia strony o terminie i miejscu przeprowadzenia dowodów, przy czym to nie strona winna wykazać dostateczną aktywność aby zapewnić sobie czynny udział w postępowaniu, lecz taki obowiązek spoczywa na organach administracji publicznej (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2004 r., sygn. akt I SA 149/03, niepublikowany). Zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny i orzecznictwa, prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczy w szczególności postępowania dowodowego, albowiem ma ono zapewnić realny wpływ strony na ustalenie stanu faktycznego, a przez to na odpowiednie zastosowanie normy prawa materialnego (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 83). Stosownie do treści art. 79 § 2 k.p.a. strona ma prawo brać czynny udział w przeprowadzonym dowodzie, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. W celu umożliwienia stronie skorzystanie z tego prawa, ustawodawca nałożył na organ prowadzący postępowanie obowiązek zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu, przynajmniej na siedem dni przed terminem czynności (art. 79 § 1 k.p.a.). Zachowanie wymagań określonych w art. 79 K.p.a. nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu. Jeżeli zatem przeprowadzany dowód dotyczy okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, to naruszenie powyższych obowiązków uznać należy za naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 375/06, lex 321513). Z akt administracyjnych niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, iż organ pierwszej instancji dopuszczając dowód z zeznań świadków w ogóle nie podjął żadnych czynności zmierzających do zapewnienia stronom (w tym skarżącemu) udziału w tej fazie postępowania, a nadto organ przystąpił do przeprowadzania dowodów osobowych w sytuacji, gdy nie zostało stronie doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego o jej wymeldowanie z miejsca pobytu stałego. Zauważyć należy, iż wezwania kierowane przez organ do osób, które miały składać zeznania (tj H. S., B. P., E. M., T. K., B. K.) zostały zredagowane w taki sposób, iż nie określały konkretnej daty i godziny stawienia się w siedzibie organu w celu złożenia zeznań w charakterze świadka. Jednocześnie skarżący nie został powiadomiony o terminie przesłuchania wyżej wymienionych świadków. Przeprowadzając dowód z oględzin spornego lokalu, jak i lokalu nr [...] przy ul. [...] w dniu [...] maja 2009r., organ również nie zawiadomił strony o terminie i miejscu tej czynności. Zasadnym jest zauważyć, iż nie do zaakceptowania jest powoływanie się przez organ odwoławczy (strona 2 zaskarżonej decyzji) na rozmowy z lokatorami (K. G. i A. C.) w trakcie kontroli, którzy mieli potwierdzić, że matka skarżącego zamieszkiwała sama w spornym lokalu. Nie można bowiem przyjąć, iż udzielenie pewnych informacji przez osoby trzecie, pracownikom organu przeprowadzającym "kontrolę dyscypliny meldunkowej", z której sporządzono protokół, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, może stanowić podstawę do ustalenia stanu faktycznego w oparciu o te informacje zaistniałej sytuacji. Organ uznając, że informacje te mogą mieć znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego, mógł osoby te wezwać w trybie art. 50 k.p.a. do złożenia zeznań, spełniając przy tym wymagania określone w art. 79 k.p.a Jak już wcześniej zostało wskazane w sprawie niniejszej został wezwany w charakterze świadka B. K., który był zobowiązany do stawienia się w celu złożenia zeznań w terminie siedmiu dni od daty otrzymania wezwania. Należy zauważyć iż świadek ten, pomimo, że doręczone mu zostało wezwanie nie stawił się, zaś organ nie poczynił żadnych czynności mających doprowadzić do jego przesłuchania. Niezależnie od powyższego dodać należy także, iż z akt sprawy nie wynika jaki status podmiotowy organ przypisał I. M., czy strony, czy też przedstawiciela ustawowego małoletniej K. M. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy w pierwszej kolejności prawidło ustalą przedstawiciela małoletniej K. M., dokonają skutecznego zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a następnie przeprowadzą postępowanie dowodowe z poszanowaniem przepisów proceduralnych, ze szczególnym uwzględnieniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a) oraz z uwzględnieniem wskazań Sądu przedstawionych w powyższych rozważaniach. Konieczne też będzie przeprowadzenie dowodu na okoliczność odcięcia przez dostawcę energii elektrycznej do spornego lokalu, jak również ustalenia adresu szkoły do której uczęszcza małoletnia K. M. Zasadne będzie także przesłuchanie w charakterze świadka K. G. Dopiero do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego organy będą mogły zastosować przepisy prawa materialnego, tj. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.