IV SA/Wa 2439/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu 2.08.2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. F. od postanowienia referendarza sądowego z 3 lipca 2017 r. dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] lipca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego – Wyrokiem z 18 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. F. na ww. wskazaną decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Skarżący po wydaniu wyroku złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Wobec niewystarczających do dokonania oceny możliwości płatniczych danych zawartych w formularzu, referendarz rozpatrujący wniosek zwrócił się do Skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych, potwierdzających jego stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: 1) wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2) faktur i rachunków, potwierdzających wydatki na konieczne utrzymanie oraz 3) dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce nr 10 formularza wniosku wysokość otrzymywanej emerytury. Wezwanie doręczono S. F. 12 maja 2017 r. W wyznaczonym terminie Skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z żądanych dokumentów. Natomiast w piśmie z 14 maja 2017 r. zakwestionował skierowane do niego wezwanie, twierdząc, że jest ona wyrazem biurokracji oraz piętrzenia i dublowania pouczeń. Wskazał, że jest osobą w wieku 88 lat, niedowidzącą i głuchą, z utratą pamięci. Postanowieniem z 3 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że dla pozytywnego rozpoznania wniosku niezbędne jest dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego, ponieważ stanowi ona podstawę do stwierdzenia, czy wnioskujący w istocie nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. Natomiast skarżący odstąpił od odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego i nie nadesłał dokumentów, które mogłyby zobrazować jego sytuację materialną. Wobec takiej okoliczności, referendarz został pozbawiony możliwości dokonania oceny stanu majątkowego skarżącego, co równoznaczne jest z koniecznością odmowy uwzględnienia wniosku. Skoro bowiem nie można sprawdzić, czy skarżący w istocie spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, nie można także go przyznać jedynie w oparciu o przekonanie skarżącego. S. F. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie przepisów art. 122 § 2 oraz 123 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jak również art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Do sprzeciwu załączono także m. in. kopię zawiadomienia o ustanowieniu obrońcy z urzędu w postępowaniu toczącym się przed Sądem Okręgowym w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Sąd zauważa, że w kwestionowanym postanowieniu referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy stronie skarżącej z uwagi na niewystarczające dane i niedostatecznie udokumentowanie okoliczności, na jakie powoływał się Skarżący, uzasadniając swój wniosek. Niedostatki te wynikły z braku odpowiedzi skarżącego na skierowane doń wezwanie referendarza sądowego. Wezwanie to miało na celu zebranie dokumentacji dla dokonania oceny sytuacji majątkowej skarżącego i stwierdzenia, czy w istocie spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Wobec faktycznej odmowy udostępnienia informacji na temat swojego stanu majątkowego – do czego Wnioskodawca był zobowiązany ma mocy art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego – referendarz nie miał możliwości dokonania oceny faktycznej sytuacji skarżącego, czemu dał on wyraz w uzasadnieniu postanowienia z 3 lipca 2017 r. Pomimo tego, również przy wniesionym sprzeciwie Skarżący nie przedstawił brakujących dokumentów i nie wyjaśnił w żaden sposób wątpliwości, które stanowiły podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W takim stanie rzeczy, zdaniem Sądu postanowienie referendarza sądowego nie zasługuje na uchylenie, albowiem odmowa przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie została prawidłowo uzasadniona. Skarżący uchyla się od złożenia pełnego oświadczenia dotyczącego jego stanu majątkowego, co czyni niemożliwym ocenę jego sytuacji i możliwości poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd podkreśla, że to właśnie postawa skarżącego, który unika odpowiedzi na wezwania referendarza, jest przyczyną tej odmowy. Referendarz sądowy, a także Sąd, podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy opierać się może jedynie na materiałach przedstawionych przez wnioskującą stronę skarżącą, nie ma żadnych realnych możliwości, ani też obowiązku, samodzielnego ustalania stanu majątkowego strony. To na stronie postępowania sądowego spoczywa obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jeśli zarówno przed referendarzem, jak i przed Sądem, Skarżący uchyla się przed pełnym wykazaniem swojej sytuacji majątkowej, niemożliwe jest pozytywne rozpatrzenie wniosku. Sąd zaznacza także, że ocena możliwości płatniczych skarżącego wyrażona przez inne sądy nie jest wiążąca w tym postępowaniu. Ponadto całkowicie nieuzasadnione jest powoływanie się na przepisu Kodeksu postępowania cywilnego w toku postępowania prowadzonego przed sądem administracyjnym. Za całkowicie niezasadny w kontekście niniejszej sprawy należy także uznać zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji. Nikt bowiem nie odbiera skarżącemu prawa do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, lub też możliwości starania się o przyznanie pomocy takowego. Sąd ponownie podkreśla, że to sam Wnioskodawca de facto uniemożliwił Sądowi pozytywne rozpatrzenie wniosku. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.