IV SA/Wa 2439/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa, sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant st. spec. Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi S. F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dalej "Prezes IPN", "organ", utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] czerwca 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że S.F. spełnia warunki o jakich mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (D.U. 2015, poz. 693 ze zm.), dalej "ustawa o działaczach opozycji". Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: S.F. wniósł o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków o jakich mowa w art. 4 ww ustawy o działaczach opozycji. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Prezes IPN wydał decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez S.F. warunków o jakich mowa w art. 4 ww ustawy. S.F. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. Minister utrzymał własne orzeczenie w mocy. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, Minister wskazał w szczególności, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie która: -która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i -co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ustawy potwierdza w drodze decyzji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – art. 5 ust. 1 ww ustawy. W toku kwerendy w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono dokument wytworzony przez S.F. w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa. Jak wynika z karty [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej byłego biura "[...]" Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, S.F. był tajnym współpracownikiem o pseudonimie "[...]". Materiały nr [...] jego dotyczące zostały zniszczone (notatka w karcie z 27 października 1965 r.). Pozostawiono natomiast zobowiązanie i charakterystykę. Pozostałości teczki zostały zmikrofilmowane są przechowywane pod sygn. [...] (fotokopie koperty, zobowiązania do współpracy, charakterystyka z 29. 04. 1952 r.). Z materiałów tych wynika, że 24 marca 1952 r. oficer prowadzący przyjął pisemne zobowiązanie S.F. o dobrowolnej chęci współpracy z organami informacji MON celem wykrywania wrogów Polski Ludowej i Związku Radzieckiego. Pisemne informacje miał podpisywać pseudonimem "[...]". 29 kwietnia 1952 r. sporządzono charakterystykę tajnego informatora o pseudonimie "[...]". Wynika z niej, że został zwerbowany 24 marca 1952 r. przez ppor G. (taką samą datę nosi zobowiązanie do współpracy"), że dostarczał materiały o charakterze informacyjnym. Skarżący przyznaje, że kontaktował się z ppor. G. i przekazał mu informacje na temat kaprala K. Ustawodawca nie sprecyzował w ustawie pojęcia czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora. Do takich należy zaliczyć nie tylko przekazywanie informacji operacyjnych ale także podpisanie zobowiązania do współpracy, obranie sobie pseudonimu, uzgodnienie zasad konspiracji. Ustawodawca nie różnicował zatem sytuacji strony postępowania w zależności od charakteru czynności ani od wartości pozyskiwanych w sposób tajny informacji. Organ nie ma kompetencji do oceny czy zastosowane kryteria są zbyt surowe a decyzja nie zostaje wydana w ramach uznania administracyjnego. Prezes IPN nie bada także w tego rodzaju postępowaniu autentyczności dokumentów, nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia rzetelności powołanych w dokumentach faktów – czy rzeczywiście miały miejsce. Organ nie ocenia całej działalności danej osoby, nie może podważać jego zasług ani odnosić się do ewentualnych represji jakich doświadczył. Ma jedynie obowiązek sprawdzić czy zachowały się w IPN dokumenty na temat danej osoby i o określonych cechach. W odniesieniu do skarżącego zachowały się dokumenty o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z czym zaskarżona decyzja jest prawidłowa. We wniesionej do Sądu skardze na decyzję Prezesa IPN skarżący wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając jej naruszenie: art. 75 § 1, 77 § 1, 79 § 1-2 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 8 i 156 § 1 pkt 2, 217 § 1 i 227 K.p.a. W uzasadnieniu skargi zakwestionował ustalenia organu co do współpracy z SB. Przyznał, że został aresztowany przez ppor. G., co zostało ukryte w dokumentach. Jeżeli coś podpisał to wynikało to z zasad funkcjonowania systemu. Fakt aresztowania skarżącego w jednostce wojskowej [...] w 1952 r. był powszechnie znany i strona się tym faktem szczyciła. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Prezesa IPN z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało oddalić gdyż zaskarżona decyzja nie zawierała wad o jakich mowa w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j.D.U.2012, poz. 270), dalej P.p.s.a., których istnienie mogłoby skutkować koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Organ merytoryczny uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów dotyczących zwerbowania skarżącego do współpracy organ nie może potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww ustawy). W ocenie Sądu celowe jest przypomnienie w jakim celu została uchwalona ustawa o działaczach opozycyjnych. Na wstępie należy zatem przywołać uzasadnienie wniosku o uchwalenie ustawy (Druk nr 2137 Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 30 stycznia 2014 r.) "Celem ustawy było przyznanie szczególnego statusu działaczom opozycji i osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach 1956–1989 w działalność antykomunistyczną. Wprowadzane rozwiązania mają być wyrazem docenienia wyjątkowej roli tych osób w procesie odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności" (....) Przewiduje pierwszeństwo w przyznaniu tym osobom pomocy socjalnej oraz stwarza wyraźną podstawę do udzielenia pomocy w zakresie udogodnień komunikacyjnych, świadczeń mieszkaniowych, kulturalnych, zdrowotnych i oświatowych realizowanych przez samorząd terytorialny (...) zagwarantowanie pomocy działaczom opozycji antykomunistycznej i osobom represjonowanym znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji materialne (...). Projektowana ustawa zakłada, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie będzie przysługiwał osobie, która była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka. Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej nie będzie również przysługiwał osobie co do której, zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (...)".Należy zatem przyjąć, że celem ustawodawczym była ochrona interesów osób będących działaczami opozycji antykomunistycznych czy osób represjonowanych a nie piętnowanie tych, którzy takimi działaczami nie byli. Ustawa w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy. Stan faktyczny ustalony przez organ wskazuje, że w IPN odnaleziono dokumenty dot. zwerbowania skarżącego ze służbą bezpieczeństwa. Co prawda część dokumentów nie zachowała się jednakże pozostało zobowiązanie do współpracy z MON i charakterystyka. Organ ocenił te dokumenty i uznał, że dotyczą one skarżącego. Sąd podziela tę ocenę przyjmując ją jak własną. Skarżący nie zaprzeczył zresztą aby pod zobowiązaniem nie widniał jego podpis. Ma rację organ wywodząc, że przy badaniu czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Ustawodawca w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa determinuje wydanie decyzji odmownej. Ustawa nie precyzuje pojęcia "dokumentów". Należy zatem sięgnąć do ustawy z dnia18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016, ze zm.), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944r. do dnia 31 lipca 1990 r. W art. 7 ust. 1 precyzuje na potrzeby ustawy pojęcie "dokumentów". Są nimi m.in: "1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji; 2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych. W związku z tym znajdujące się w zasobach IPN kartoteka i fotokopia zobowiązania do współpracy wraz z dokumentem charakterystyki są dokumentami organów bezpieczeństwa państwa a ponieważ dokument "zobowiązanie został wytworzony przy jego udziale, spełnia kryteria o jakich mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Ma także organ wywodząc, że bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 tej ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi. Jak się wskazuje w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojęciu dokumentu (w myśl art. 7 ustawy o IPN); "odpowiadają nie tylko przekazane przez zobowiązane organy teczki, w tym zarówno teczki osobowe agentury, teczki obiektowe i teczki kontrolne itp., ale również ich inwentarze, zbiory operacyjne i materiały archiwalne, a także sporządzone wykazy przekazanych zbiorów, z uwagi na zawarte w nich oryginalne nazewnictwo, oznaczenia numeryczne, wskazanie dysponenta, od jakiego pochodzą itp. Wykazy te, mimo że sporządzone po 1989 r. odnoszą się do dokumentów wytworzonych przed tą datą, zawierają bowiem treści, których udostępnienie na podstawie art. 1 ustawy odbywa się wyłącznie na gruncie Ustawy o IPN". ( Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2003 r. II SA 1214/03). W związku z tym, będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W skardze skarżący co prawda wskazał na naruszone jego zdaniem przepisy prawa jednakże uzasadnienie nie zawiera uzasadnienia tych zarzutów i ewentualnego wpływu naruszenia na treść rozstrzygnięcia. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji nie stwierdził naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa. W konkluzji powyższych wywodów uznać należy, że obie decyzje zostały wydane zgodnie z prawem. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.