IV SA/Wa 244/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2008 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) grudnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia (...) grudnia 2007r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a.- po rozpatrzeniu wniosku M. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2007 r. znak: (...) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975r. Nr (...) o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położnego na terenie wsi S., gmina W. oraz R. i S., gm. B. o pow. (...) ha stanowiącego byłą własność K.G. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1975 r. Nr (...) - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzji. W uzasadnieniu skargi Minister wskazał, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975 r. Nr (...) o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. (...) ha położonego we wsi S., gm. J. stanowiącego byłą własność K. G. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1975 r. Nr (...) wystąpił M. G., następca prawny byłego właściciela nieruchomości. Z aktu własności ziemi, wydanego w dniu (...) października 1972 r. wynika, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości składającej się z działek o numerach (...) o pow. (...) położonej na terenie wsi S., powiat s., był K. G. Decyzją z dnia (...) czerwca 2007 r. znak: (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji, podnosząc w uzasadnieniu iż gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji w związku z czym zasadnie zostało przejęte na własność Państwa. Na powyższą decyzję M. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazał, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało niezasadnie przejęte na własność Państwa, bowiem kontrole przeprowadzone w celu ustalenia stanu gospodarstwa zostały przeprowadzone nierzetelnie i zawierają rozbieżności co do zawartych w nich danych. Ponadto, K. G. nigdy nie wyrażał zgody na przejęcie jego gospodarstwa i dopiero działania Urzędu Gminy tendencyjne i nakierowane na odebranie gospodarstwa doprowadziły do jego przejęcia z urzędu. W związku z tym wnioskodawca uważa, że zarówno decyzja Naczelnika Gminy w J. jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody (...) pozostawały w rażącej sprzeczności z przepisami prawa i podjęte zostały bez dokładnego zbadania sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę Minister podniósł, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte na własność Państwa, decyzją Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975 r. Nr (...) utrzymaną następnie w mocy decyzją Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1975 r. Nr (...), na podstawie art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, póz. 118). Podstawę prawną przejęcia stanowił art. 9 ust. 2 ww. ustawy, zgodnie z którym gospodarstwo mogło być przejęte na własność państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Ta prawna kwalifikacja gospodarstwa rolnego nie tylko uwzględniała określony stan faktyczny, ale wiązała się również z aktywnością rolnika. Zgodnie z § 1 ust. 1 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. nr 11, póz. 58) wynika, że gospodarstwo rolne uznawane było za wykazujące niski poziom produkcji, jeżeli w ciągu trzech ostatnich lat: 1) nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub 2) plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym 3) obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na I ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie, pierwszy warunek został spełniony, bowiem w dacie przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa K. G. osiągnął wiek 60 lat. Ponadto na podstawie znajdujących się w aktach sprawy protokółów z dnia 10 kwietnia 1975 r. w sprawie lustracji gospodarstwa K. G., Minister stwierdził, iż gospodarstwo kwalifikowało się do wykazujących niski poziom produkcji ( roślinnej i zwierzęcej) wskutek zaniedbania oraz braku rąk do pracy. Gospodarstwo nie posiadało żadnych maszyn rolniczych. Ponadto, na gospodarstwie ciążyły zaległości finansowe ( pismo Urzędu Powiatowego w S. z dnia 31 maja 1975 r.). Jak wynika z ww. protokółów, plony czterech podstawowych zbóż ( żyto, pszenica, owies, jęczmień ) były niższe o 1/3 od przeciętnych plonów na wsi. Natomiast obsada bydła na 1 ha użytków rolnych wynosiła poniżej 0,4 sztuk przeliczeniowych, w związku z czym komisja wniosła o przejęcie gospodarstwa na rzecz Państwa. Odnosząc się do argumentów podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister wskazał, iż jakkolwiek w aktach spawy znajdują się dwa protokóły dotyczące ustalenia poziomu produkcji przedmiotowego gospodarstwa z tej samej daty, to jednak potwierdzają one niski poziom produkcji, a dane w nich zawarte nie są ze sobą sprzeczne. Wobec powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975r. Nr (...) o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położnego na terenie wsi S., gmina W. oraz R. i S., gm. B. o pow. (...) ha stanowiącego byłą własność K. G. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1975 r. Nr(...) Pismem z dnia 10 stycznia 2008r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. G. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975 roku, nr (...) podnosząc, iż decyzja o przejęciu (wydana przez Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975 roku, nr (...)) została wydana z naruszeniem przepisów na podstawie których została wydana, z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu. Skarżący podkreślił, iż począwszy od 1934 roku gospodarowanie na nieruchomości rolnej przebiegało prawidłowo - podatki były należycie opłacane, a plony oddawane były na czas, co stanowiło znaczną trudność ze względu na sytuację polityczną i gospodarczą całego kraju. Również po zakończeniu wojny, gospodarstwo było należycie prowadzone - były odprowadzane podatki oraz płody rolne na kontraktację. Niestety, od początku przełomu lat 60-tych i 70-tych rozpoczęły się znaczne trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Zebrane w 1972 r. plony (groch) zostały podpalone. Pomimo ubezpieczenia, zakład ubezpieczeń odmówił wypłaty odszkodowania. Ponadto posiana w tym samym roku koniczyna została całkowicie zniszczona przez klęskę deszczową. Były to inwestycje, które nie przyniosły zamierzonych rezultatów. Kolejną okolicznością mającą znaczny wpływ na sytuację przedmiotowego gospodarstwa były dokonywane kradzieże inwentarza żywego. Pomimo wielokrotnie zgłaszanych wniosków, Sołtys Gminy nie uznał jakoby powyższe kradzieże miały wpływ na funkcjonowanie gospodarstwa i wyliczane średnie. W dniu 11 kwietnia 1975 roku zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność K. G. Pomimo zgłaszanych przez zainteresowanego szczegółowych wyjaśnień (których stenogramy znajdują się w aktach sprawy), gospodarstwo zostało wywłaszczone decyzją Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975 roku, nr (...). Skarżący zwrócił uwagę iż ustęp 2 § 1 powoływanego rozporządzenia wyłączał zastosowanie powyższych uregulowań do gospodarstw rolnych, w których: grunty orne wskutek klęsk żywiołowych lub wypadków losowych, a w szczególności wskutek podtopienia, wynikającego z nie uregulowanych stosunków wodnych, nie mogą być całkowicie wykorzystywane rolniczo. Tych okoliczności jednak Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ogóle nie rozpatrywał. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, iż kontrole w gospodarstwie K. G. przeprowadzone zostały przed formalnym wszczęciem postępowania (protokoły kontrolne są notowane na 10 kwietnia1975 roku, a wszczęcie postępowania nastąpiło dzień później). Kolejną ważną kwestią zdaniem skarżącego są nieścisłości w istniejących protokołach pokontrolnych. Oba są datowane na 10 kwietnia 1975 roku, jeden został sporządzony odręcznie, natomiast drugi -na maszynie do pisania. Protokół odręczny wskazuje na dwuosobową komisję dokonującą przeliczenia inwentarza. Są natomiast trzy podpisy. Protokół spisany na maszynie wskazuje natomiast na siedmioosobową komisję. Pewnym jest, że protokół "maszynowy" nie stanowi wersji przepisanej protokołu odręcznego. Na powyższe wskazuje bowiem fakt, że istnieją różnice w składzie osobowym komisji oraz różnice w dokonanych przeliczeniach inwentarza. W protokole "maszynowym" w pozycji ilość bydła widnieje "0" sztuk, natomiast w odręcznym - "18", co miało istotny wpływ na przeliczane średniej. W postępowaniu o przejęcie gospodarstwa zostały przyjęte wartości niższe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Należy zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Biorąc pod uwagę powyższe kryterium Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Przedmiotem skargi jest decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) grudnia 2007r. utrzymująca w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia (...) czerwca 2007 r. znak: (...) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975r. Nr (...) o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położnego na terenie wsi S., gmina W. oraz R. i S., gm. B. o pow. (...) ha stanowiącego byłą własność K. G. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1975 r. Nr (...). Podstawę materialnoprawną decyzji, których stwierdzenia nieważności domagał się skarżący stanowił art. 9 ust. 2 ww. ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Stosownie do treści tego przepisu gospodarstwo mogło być przejęte na własność państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Jednocześnie zgodnie z § 1 ust. 1 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów wynika, że gospodarstwo rolne uznawane było za wykazujące niski poziom produkcji, jeżeli w ciągu trzech ostatnich lat: 1) nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub 2) plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym 3) obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na I ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. Z zestawienia powyższych przepisów wynika zatem, iż gospodarstwo rolne mogło być zaliczone do kategorii wykazujących niski poziom produkcji, a w konsekwencji przejęte na własność państwa za rentę w przypadku spełnienia przesłanki określonej w § 1 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia lub łącznie przesłanek określonych w pkt 2 i 3 § 1 ust. 1 tego rozporządzenia. Prowadząc zatem postępowanie nieważnościowe w niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi miał obowiązek ustalić, czy w dacie wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego K. G. - w świetle obowiązujących wówczas przepisów oraz okoliczności faktycznych istniały podstawy do wydania wskazanego rozstrzygnięcia. Jak wynika ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów gospodarstwo K. G. kwalifikowano jako spełniające przesłanki określone w pkt 2 i 3 powołanego rozporządzenia tj. wykazywało niski poziom produkcji rolnej a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. Powyższe ustalono w trakcie przeprowadzonych w dniu 10 kwietnia 1974r. kontroli w gospodarstwie K. G. Jak słusznie zauważył jednak skarżący M. G. tego dnia sporządzono dwa protokoły w różnych składach osobowych, jeden został sporządzony odręcznie, natomiast drugi -na maszynie do pisania. Protokoły te w istotny sposób różnią się gdy chodzi o ustalenia w zakresie inwentarza żywego w gospodarstwie K. G. W protokole spisanym na .maszynie w pozycji ilość bydła widnieje "0" sztuk, natomiast trzody chlewnej 1 sztuka. W protokole spisanym odręcznie w pozycji ilość bydła widnieje - "18 szt", natomiast trzody chlewnej "42 szt.". Pomimo, iż kwestia rozbieżności pomiędzy wskazanymi protokołami podnoszona była przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister w zaskarżonej decyzji stwierdził jedynie, iż jakkolwiek w aktach spawy znajdują się dwa protokóły dotyczące ustalenia poziomu produkcji przedmiotowego gospodarstwa z tej samej daty, to jednak potwierdzają one niski poziom produkcji, a dane w nich zawarte nie są ze sobą sprzeczne. W ocenie Sądu jednak takie stwierdzenie organu uznać należy za niewystarczające, skoro w świetle obowiązujących wówczas przepisów warunkiem zaliczenia gospodarstwa do kategorii wykazujących niski poziom produkcji było wykazanie nie tylko niskich plonów czterech zbóż i ziemniaków ale jednocześnie wykazanie, iż obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. Sam fakt osiągania przez rolnika niskiej produkcji rolnej zbóż i ziemniaków nie przesądzał zatem o możliwości przejęcia jego gospodarstwa z urzędu na własność państwa za rentę. Dla rozstrzygnięcia zatem czy decyzja Naczelnika Gminy w J. z dnia (...) września 1975r. Nr (...) o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego położnego na terenie wsi S., gmina W. oraz R. i S., gm. B. o pow. (...) ha stanowiącego byłą własność K. G. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1975 r. Nr (...) - wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa niezbędne jest wyjaśnienie czy obsada bydła, trzody chlewnej i owiec w gospodarstwie rolnym K. G. wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. Organ musi przy tym wyjaśnić rozbieżności wynikające ze sporządzonych w dniu 10 kwietnia 1974r. protokołów. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, iż sprawa wymaga ponownej analizy we wskazanym wyżej kierunku i dlatego też działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.