IV SA/Wa 2440/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Małgorzata Miron, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2006 roku sprawy ze skargi B. T. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia mienia na podstawie umów międzynarodowych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] lipca 2005 roku nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...].10.2005 r. Minister Finansów, w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skierowanego przez B. T., utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję własną z dnia [...].07.2005 r., w której w trybie art. 154 Kpa : * uchylił swą decyzję z dnia [...].02.2000 r. umarzającą postępowanie w sprawie zastosowania przepisów ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65) w odniesieniu do nieruchomości położonej w K., przy ul. [...], działka nr [...], o pow. [...] ha, ujawnionej w księdze wieczystej, * stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa własności tej nieruchomości, należącej niegdyś do Z. K., a obecnie do Gminy K., na podstawie art. 1, 2, 5 ust. 2 ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawartym w dniu 16.07.1960 r., dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Podkreślenia wymaga, że uchylona w tym trybie wspomniana decyzja Ministra zapadła na skutek wniosku pełnomocnika B. T. o wznowienie postępowania administracyjnego, z uwagi na niezawiniony brak jej udziału w postępowaniu, w którym Minister w decyzji z dnia [...].01.1998 r. nie stwierdził przejścia na rzecz Skarbu Państwa w trybie wspomnianej ustawy z dnia 9.04.1968 r. przedmiotowej nieruchomości. W decyzji tej przyjęto wówczas, że odszkodowanie jakie przyznano Z. K., jej poprzednikowi prawnemu - w oparciu o Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zawarty w dniu 16.07.1960 r., dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych - wygasiło jedynie wszelkie roszczenia wobec władz polskich z racji ograniczenia prawa używania i użytkowania przedmiotowej nieruchomości, z racji skutków wywołanych przez ustawę z dnia 30.01.1959 r. Prawo lokalowe (Dz.U. nr 10, poz. 59). We wznowionym postępowaniu Minister wydał wspomnianą decyzję z dnia [...].02.2000 r., umarzającą postępowanie w sprawie zastosowania przepisów ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w odniesieniu do nieruchomości położonej w K., przy ul. [...]. Jej podjęcie organ uzasadnił faktem istnienia ostatecznej decyzji z dnia [...].10.1989 r., orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa tej nieruchomości, w której przyznano byłemu właścicielowi odszkodowanie. Tę decyzję z dnia [...].02.2000 r., umarzającą postępowanie Minister próbował podważyć wszczynając tzw. postępowanie wznowieniowe w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Obie decyzje Ministra Finansów wydane w tym trybie (z dnia [...].11.2002 r. oraz [...].01.2003r. ), a także postanowienie o wznowieniu uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 24.11.2004 r., sygn. akt IV SA 1030/03. W wyroku tym zaznaczono, że pozostaje otwarta możliwość dokonania oceny tej decyzji w trybie nadzorczym, określonym w art. 156 § 1 Kpa. Minister jednakże podzielając sugestię zawartą w piśmie Prezydenta miasta K. z dnia 17.01.2005 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w trybie art. 154 Kpa i w efekcie wydał wspomnianą decyzję z dnia [...].07.2005 r., w której w oparciu o art. 154 Kpa : uchylił swą decyzję z dnia [...].02.2000 r., umarzającą postępowanie w sprawie zastosowania przepisów ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa własności tej nieruchomości, napodstawie art. 1, 2, 5 ust. 2 ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawartym 16.07.1960 r., dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. W uzasadnieniu powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym przedmiocie, z którego wynika możliwość wydania decyzji o charakterze deklaratoryjnym w przypadku samego przyznania odszkodowania przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą. Wskazał także, że uległ zmianie stan sprawy z uwagi na wniosek B. T. o zwrot przedmiotowej nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia i jej żądanie wznowienia postępowania wznowieniowego, co zmienia dotychczasową sytuację i powoduje, że postępowanie to staje się przedmiotowe z uwagi na konieczność zabezpieczenia interesu Skarbu Państwa. Zastosowanie trybu art. 154 Kpa uzasadnił faktem, iż na podstawie owej decyzji umarzającej żadna ze stron tego postępowania nie nabyła żadnych praw, a za jej uchyleniem przemawia interes społeczny, a więc konieczność odzwierciedlenia w stanie prawnym nieruchomości uprawnień, jakie Skarb Państwa nabył w związku z układem polsko-amerykańskim z 16.07.1960 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. T. zarzuciła, że decyzja ta narusza art. 154 Kpa akcentując konieczność ochrony słusznego interesu społecznego, a pomijając słuszny interes strony. Ponadto podkreśliła, że nieruchomość ta aktualnie stanowi własność Miasta K., a nie Skarbu Państwa i pozostaje obecnie w stanie ruiny i kompletnej dewastacji. Minister utrzymując w mocy swe uprzednie rozstrzygnięcie raz jeszcze podkreślił, że za tę nieruchomość zostało beneficjentowi wypłacone odszkodowanie na jego stosowny wniosek i w tym kontekście decyzja deklaratoryjna, stwierdzająca przejście własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jest wyrazem ochrony słusznego interesu społecznego. Nadto wyjaśnił, że wyrok WSA z dnia 24.11.2004 r. jedynie uchylił decyzje wydane w postępowaniu wznowieniowym i nie stanowił całkowitego rozstrzygnięcia sprawy. W skardze zarzucono, że zaskarżona decyzja rażąco narusza § 2 ust.l ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych poprzez nieokreślenie kto i kiedy został pozbawiony tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości - Z. K. ojciec skarżącej zmarły w 1989 r., sama skarżąca, czy też Miasto K. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Obie zaskarżone decyzje Ministra Finansów dotknięte są wadą nieważności, bowiem stwierdzają przejście na rzecz Skarbu Państwa własności przedmiotowej nieruchomości - należącej niegdyś do Z. K. na podstawie art. 1, 2, 5 ust. 2 ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zawartym 16.07.1960 r., dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych - podczas gdy kwestię tę już uprzednio rozstrzygnięto inną decyzją ostateczną, pozostająca w obrocie, a mianowicie decyzją z dnia [...].01.1998 r., w której Minister Finansów nie stwierdził przejścia na rzecz Skarbu Państwa w trybie wspomnianej ustawy z dnia 9.04.1968 r. przedmiotowej nieruchomości. Decyzja ta nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a Minister jedynie na wniosek ówczesnego pełnomocnika B. T. w dniu 17.11.1998 r. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie objętej decyzją Ministra Finansów z dnia [...].01.1998 r., z uwagi na niezawiniony brak udziału B. T. w tym postępowaniu. W efekcie wydana została decyzja Ministra umarzająca to postępowanie z dnia [...].02.2000 r., na mocy której żadna ze stron tego postępowania nie nabyła żadnych praw, zatem możliwe było dokonanie jej zmiany lub uchylenie. Należy jednakże mieć na względzie, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 Kpa stanowi jeden z elementów nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego obejmujących przypadki weryfikacji decyzji dotkniętych wadliwościami kwalifikowanymi i niekwalifikowanymi oraz decyzji prawidłowych. System ten jednak oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, a więc poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usuniecie tylko określonego rodzaju wadliwości i nie mogą być stosowane zamiennie (por. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz, Wyd. 6, C.H.Beck, s. 678) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie we wspomnianym wyroku z dnia 24.11.2004 r., sygn. akt IV SA 1030/03 zaznaczył, że pozostaje otwarta możliwość dokonania oceny decyzji z dnia [...].02.2000 r., umarzającej to postępowanie wznowieniowe w trybie nadzorczym, określonym w art. 156 § 1 Kpa. Niewątpliwie wskazanie to było słuszne, bowiem skutek przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zawartym 16.07.1960 r., dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych następował z mocy prawa w oparciu o wspomnianą ustawę z dnia 9.04.1968 r. Ona dopiero dokonała transformacji na gruncie prawa polskiego stanu prawnego nieruchomości, za które na skutek wniosku ich właścicieli posiadających obywatelstwo amerykańskie, w oparciu o umowy międzynarodowe, wypłacono odszkodowanie z funduszy wypłaconych przez Rząd Polski. Zatem decyzja stwierdzająca przejście własności takiej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa miała jedynie charakter deklaratoryjny. Skoro więc owo przejście własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w tym trybie było uprzednie w stosunku do decyzji z dnia [...].10.1989 r. wywłaszczającej tę nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o ustawę z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r., nr 14, poz. 74 ze zm.), to brak było podstaw do umorzenia wznowionego postępowania decyzją z dnia [...].02.2000 r., z uwagi na bezprzedmiotowość i takie rozstrzygnięcie dotknięte było wadą kwalifikowaną. Stąd zastosowanie trybu jej uchylenia w oparciu o art. 154 Kpa nie było rozstrzygnięciem prawidłowym. Podkreślenia wymaga także, iż w postępowaniu wznowieniowym, w myśl art. 151 Kpa, organ administracji publicznej może wydać dwa rodzaje rozstrzygnięć, w zależności od dokonanej oceny, może odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej lub uchylić decyzję dotychczasową i wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W trybie art. 154 Kpa dokonano jedynie uchylenia decyzji umarzającej z dnia [...].02.2000 r., w obrocie prawnym pozostała natomiast decyzja odmawiająca stwierdzenia przejścia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z dnia [...].01.1998 r. Organ zatem pominął fakt jej istnienia i w swej decyzji z dnia [...].07.2005 r. orzekł w tym zakresie odmiennie. Nadto pominął fakt wydania postanowienia z dnia [...].11.1998 r., o wznowieniu na wniosek ówczesnego pełnomocnika B. T. postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...].01.1998 r. Takie rozstrzygnięcie organu - niedopuszczalne procesowo - doprowadziło do funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch rozstrzygnięć w tym samym przedmiocie zupełnie ze sobą sprzecznych. Stąd należało stwierdzić nieważność obu decyzji Ministra jako wydanych z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 Kpa w części stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości, a z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 w pozostałej części uchylającej decyzję z dnia [...].02.2000 r. umarzającą postępowanie wznowieniowe. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji. W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister winien uwzględnić wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w tym rozważyć możliwość dokonania oceny w trybie nadzorczym, określonym w art. 156 § 1 Kpa decyzji z dnia [...].02.2000 r., umarzającej postępowanie w sprawie zastosowania przepisów ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w odniesieniu do nieruchomości położonej w K., przy ul. [...]. Winien także wziąć pod uwagę, że nadal w obrocie prawnym pozostają - decyzja odmawiająca stwierdzenia przejścia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z dnia [...].01.1998 r. oraz postanowienie z dnia [...].11.1998 r. o wznowieniu na wniosek ówczesnego pełnomocnika B. T. postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...].01.1998 r.