IV SA/Wa 2462/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku [...] z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 18 grudnia 2017 r. [...] z siedzibą w [...] (zwane dalej: "skarżącym", "Towarzystwem") zwróciło się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wnioski Towarzystwo podniosło, że Zarząd zobowiązany jest dbać o społeczne środki składające się na budżet Towarzystwa. Zobowiązania Towarzystwa przekraczają posiadane środki. Działalność z załażenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej (o charakterze eksperckim, wykonywana bez wynagrodzenia). Jedynym źródłem dochodu są składki członkowskie, które nie pokrywają kosztów funkcjonowania Towarzystwa. Towarzystwo wskazało, że nie posiada środków trwałych, kapitału zakładowego ani majątku. Strata za rok 2014 wyniosła 6 838,48 zł, za 2015 - 5 491,65 zł, za 2016 – 5197 zł. Aktualny stan konta wynosi 194 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku Towarzystwo w piśmie z dnia 21 lipca 2017 r. podało, że: - utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich; Towarzystwo podejmowało próby pozyskiwania środków od podmiotów prywatnych, ale zawsze kończyło się to odmową udzielenia wsparcia finansowego; - Towarzystwo liczy 25 członków zwyczajnych i 2 wspierających – teoretyczny roczny budżet ze składek wynosi 1200 – 1500 zł. Do pisma załączono statut, uchwałę z [...] stycznia 2018 r. w sprawie określenia wysokości składek, wyciąg z konta za okres od 1 stycznia 2017 r. do 12 marca 2018 r. (saldo końcowe na dzień 12 marca 2018 r. wynosi 268 zł), sprawozdanie finansowe z działalności Towarzystwa za 2016 r. Rozpoznając wniosek zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że Towarzystwo w statucie wskazało, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji. Cele te są realizowane m. in. poprzez "występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych" (§ 8 pkt 8 statutu). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W § 25 pkt 2 statutu określono, że źródłami powstania majątku Towarzystwa są składki członkowskie, darowizny, zapisy i spadki, środki pochodzące z ofiarności publicznej lub ze sponsoringu, dotacje, subwencje, udziały, lokaty. Natomiast według oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 12 marca 2018 r. Towarzystwo utrzymuje się ze składek członkowskich. Zgodnie z uchwałą z dnia [...] stycznia 2018 r. składki członkowskie wynoszą rocznie: 60 zł (w przypadku osób pracujących), 30 zł (studenci, uczniowie), 100 zł (składki rodzinne, mogą obejmować maksymalnie 4 osoby spokrewnione w pierwszej linii). Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Towarzystwo uznało, że powinno występować w postępowaniach sądowych dotyczących spraw z zakresu swojej działalności określonej w statucie, to również powinno zapewnić odpowiednie środki umożliwiające występowanie przed sądem administracyjnym. W ocenie referendarza sądowego z faktu, że Towarzystwo pobiera niskie składki członkowskie, nie można wywodzić, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Tym bardziej skoro wnioskodawca podaje, że działa dla dobra społeczeństwa, to nie powinien na społeczeństwo przerzucać ciężaru finansowego swojego działania. Według Towarzystwa "teoretyczny roczny budżet Towarzystwa ze składek wynosi 1200-1500 zł". Jak wynika z oświadczeń skarżącego i dokumentów księgowych, Towarzystwo deklaruje, że w 2014 r. poniosło stratę w wysokości 6 838,48 zł, w 2015 r. - 5 491,65 zł, w 2016 r. – 5 197 zł. Towarzystwo wskazało, że przychody w 2016 r. wyniosły 1 752 zł, zaś koszty działalności Towarzystwa wyniosły 7 066 zł. W tej sytuacji należy stwierdzić, że Towarzystwo określiło wysokość obowiązkowych składek na poziomie nieadekwatnym do szeroko zakreślonych w statucie form jego działalności, a jednocześnie nie zapewniło środków na tę działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. Stwierdzić zatem trzeba, że Towarzystwo samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Podkreślić też trzeba, że sam fakt, że stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych, skoro przewiduje swój udział w procesie sądowym. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu, które jako jedną z form działalności określiło występowanie w postępowaniach sądowych, a jednocześnie nie zapewniło środków na ponoszenie kosztów sądowych, stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. To natomiast prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). W tej sytuacji uznano, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.