IV SA/Wa 2464/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia del. SO Aleksandra Westra po rozpoznaniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. K. od postanowienia referendarza sądowego z 8 listopada 2017 r. dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy I. K. (dalej: "skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomconika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wskazaną w sentencji decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z partnerką M. G. Skarżący nie osiąga dochodów, nie posiada nieruchomości, wartościowych przedmiotów, natomiast jego partnerka pracuje dorywczo, udziela korepetycji. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił kwotę ok. 5000 zł – związaną ze sprawą sądową. Z uwagi, iż złożone oświadczenie było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do: a) złożenia szczegółowego oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego oraz jego partnerki w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania, b) oświadczenia, jaki skarżący oraz jego partnerka mają tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywają; c) wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego partnerkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, d) oświadczenia czy skarżący ewentualnie jego partnerka korzystają z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny, znajomych lub innych osób, jeżeli tak to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości; e) dokumentów (rachunki, faktury) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, media, leki a także innych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem skarżącego i jego partnerki (wyżywienie, odzież); f) wyjaśnienia czy skarżący uiścił zasądzoną na rzecz pokrzywdzonego w sprawie karnej kwotę 5713,26 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż: a) źródłem utrzymania skarżącego oraz jego partnerki są prace dorywcze oraz doraźna pomoc najbliższych, stąd trudno oszacować ich wysokość, b) skarżący przebywa u partnerki, która wynajmuje mieszkanie, c) skarżący nie posiada rachunku bankowego, a jego partnerka posiada dwa rachunki, d) skarżący i jego partnerka korzystają z pomocy finansowej i rzeczowej zarówno rodziny jak i znajomych, ale jest to pomoc doraźna na bieżące potrzeby dnia codziennego, więc trudno wskazać jej wysokość, e) wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania mieści się w kwocie objętej umową najmu, pozostałe wydatki mają charakter drobnych zakupów, na które skarżący oraz jego partnerka nie maja pokwitowań, f) zasądzona na rzecz pokrzywdzonego kwota 5713,26 zł została uiszczona 17 czerwca 2017 r. Z przedstawionej umowy najmu wynika, iż czynsz najmu wynosi 2100 zł miesięcznie, wszelkie koszty i świadczenia związane z eksploatacją lokalu mieszkalnego ujęte w opłacie miesięcznej wnoszonej na rzecz Wspólnoty Mieszkańców i obejmującej opłaty eksploatacyjne, opłatę eksploatacyjną miejsca postojowego, CO, podgrzanie wody, wodę i śmieci ponosi wynajmujący w wysokości 470 zł. Najemca zaś ponosi koszty energii elektrycznej, dostępu do internetu, telewizji kablowej lub inne nie ujęte w opłacie miesięcznej wnoszonej przez wynajmującego. Z przedstawionych rachunków bankowych wynika, że partnerka skarżącego posiada 4 rachunki bankowe, dwa prowadzone w walucie polskiej oraz dwa konta walutowe w [...]. Postanowieniem z 8 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pomimo wezwania skarżący nie przedstawił ani choćby przybliżonej wysokości uzyskiwanych przychodów z prac dorywczych lub pomocy otrzymywanej przez najbliższych, jak również nie określił ponoszonych kosztów utrzymania. W ocenie referendarza uchylił się on od przedstawienia swojej sytuacji, uniemożliwiając dokonanie analizy sytuacji finansowej i oceny jego możliwości płatniczych, co prowadzić musiało do odmowy uwzględnienia wniosku. Pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Oświadczył, że referendarz całkowicie pominął okoliczność uiszczenia przez skarżącego zasądzonej na rzecz pokrzywdzonego kwoty w postepowaniu karnym, ponadto wskazano, że w sytuacji braku posiadania majątku, trudno wykazywać dokładne dane w tym zakresie. Zarzucono także pominięcie okoliczności, że skarżący jest cudzoziemcem, a także za niesłuszne uznano wskazanie skarżącego jako inicjatora postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Przechodząc do oceny postanowienia referendarza z 8 listopada 2017 r. w zakresie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, Sąd zauważa, że w kwestionowanym postanowieniu referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na niewystarczające dane i niedostatecznie udokumentowanie okoliczności, na jakie powoływał się Skarżący, uzasadniając swój wniosek. Niedostatki te wynikły z niepełnej odpowiedzi skarżącego na skierowane doń wezwanie referendarza sądowego. Wobec niepełnego udostępnienia informacji na temat swojego stanu majątkowego – do czego Wnioskodawca był zobowiązany ma mocy art. 255 p.p.s.a. – referendarz nie miał możliwości dokonania oceny faktycznej sytuacji skarżącego. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w sprzeciwie, Sąd zauważa, że o ile istotnie nie jest możliwe wykazania majątku, którego się nie posiada, nie leżało poza możliwościami skarżącego wskazanie, jaki średnio osiąga przychód z wykonywanych przez niego prac dorywczych, czego jednak nie uczyniono. W jedynie ograniczonej formie, poprzez wskazanie tylko wynikających z umowy kosztów wynajmu mieszkania, wskazano ponoszone koszty utrzymania. Jak wskazano powyżej, przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania, istotną rolę odgrywa wykazanie możliwości płatniczych skarżącego. Nie do pogodzenia jest niewskazywanie wysokości przychodów, przy jednoczesnym podkreślaniu, że skarżący uiścił wysoką kwotę – przekraczającą 5000 zł. – orzeczoną wyrokiem karnym tytułem naprawienia szkody. Nie przecząc, że jest to znaczne obciążenie, to nie mając żadnych danych na temat środków, jakie skarżący ma na utrzymanie, nie można ocenić, jaki ma ono wpływ na jego możliwości płatnicze. W takim stanie rzeczy, zdaniem Sądu postanowienie referendarza sądowego nie zasługuje na uchylenie, albowiem odmowa przyznania prawa pomocy została prawidłowo uzasadniona. Skarżący uchylił się od złożenia pełnego oświadczenia dotyczącego jego stanu majątkowego, co czyni niemożliwym ocenę jego sytuacji i możliwości poniesienia kosztów postępowania. Referendarz sądowy, a także Sąd, podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy opierać się może jedynie na materiałach przedstawionych przez wnioskującą stronę skarżącą, nie ma żadnych realnych możliwości, ani też obowiązku, samodzielnego ustalania stanu majątkowego strony. To na stronie postępowania sądowego spoczywa obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jeśli zarówno przed referendarzem, jak i przed Sądem, Skarżący uchyla się przed pełnym wykazaniem swojej sytuacji majątkowej, niemożliwe jest pozytywne rozpatrzenie wniosku. W świetle wszystkich powyższych okoliczności, Sąd podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.