IV SA/Wa 2467/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. P. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu warunków zabudowy postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Z. P. złożył w dniu 24 marca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2014 r. odmowie uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu warunków zabudowy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że dochody jego trzyosobowej rodziny nie są wysokie i z trudem wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb oraz kosztów leczenia i rehabilitacji jego syna. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu w ciągu ostatnich trzech miesięcy osiągnął dochód w wysokości 1012 zł. Jego żona opiekuje się synem i osiąga dochód 1200 zł., syn otrzymuje rentę (686 zł.) i zasiłek pielęgnacyjny (150 zł.). Wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2 oraz posiada działkę, której dotyczy postępowanie sadowoadministracyje. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 marca 2015 r. wezwał wnioskodawcę do: a) udokumentowania wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, jego żonę oraz syna; b) nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez skarżącego oraz pozostałych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie nadesłanie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; c) przedstawienia kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (w tym związanych z leczeniem i rehabilitacją syna, na co powołuje się skarżący we wniosku), ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym Z. P. nie udzielił odpowiedzi na to wezwanie. Stwierdzono, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy wniesiony przez Z. P. nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ nie wykazał on należycie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu ustawy wynika, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, bowiem to strona ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona postępowania sądowoadministracyjnego ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego oświadczenia i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Dodać jednocześnie należy, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1/ odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2/ wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3/ wypisy z rejestrów urzędowych; 4/ odpis aktualnych bilansów; 5/ zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6/ zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić należy, że wskazany w § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od strony, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w p.p.s.a. jak i w rozporządzeniu nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie. Powyższe oznacza natomiast, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie, skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a ich wybór był w pełni uzasadniony. Skarżącego wezwano do przedłożenia dokumentu, z którego wynika wysokość brutto/netto dochodu jego rodziny (pkt 1a zarządzenia). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków, skarżącego wezwano ponadto do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych także w tym zakresie (pkt 1c zarządzenia). Dla pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego zobowiązano go również do złożenia wyciągów z posiadanych przez rodzinę rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 1b wezwania). Referendarz stwierdza, że o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie decyduje brak wymaganej przez prawo współpracy skarżącego w wyjaśnieniu jego sytuacji majątkowej. Z. P. nie wykazał w przekonujący sposób, że poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika zachwieje jego sytuacją materialną i bytową w taki sposób, że nie będzie w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Trzeba tymczasem podkreślić, że prawo pomocy nie może zostać przyznane jeżeli nie ma pewności, że strona wnioskująca o tę pomoc nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub pełnych (prawo pomocy w zakresie częściowym) kosztów postępowania. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 powołanej ustawy. Osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy musi się więc liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji (dokumentów), niemniej skutkuje to niekorzystnym dla niej załatwieniem wniosku, a brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12 dostępne na stronie: www.orzecznia.nsa.gov.pl). Wypada na koniec podkreślić, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Według art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu sąd jest uprawniony do badania jego legalności w pełnym zakresie, nie ograniczając się do zarzutów skargi. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie dostrzegła strona wnosząca skargę. Skarga może być zatem uwzględniona niezależnie od zasadności podniesionych w niej zarzutów. Z kolei na mocy art. 6 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodać należy, że w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu, przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a.). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.