IV SA/Wa 2488/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu do ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej postanawia odmówić przyznania prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. A. Z. wraz ze skargą, na decyzję z [...] maja 2015 r. Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 24 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 7 października 2015 r. Skarżący pismem z 13 października 2015 r. (nadanym w tym samym dniu w urzędzie pocztowym) wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej również "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym w dniu składania wniosku, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że A. Z. wniósł w terminie sprzeciw od postanowienia z 24 września 2015 r. Sprzeciw nie zawiera braków skutkujących jego odrzuceniem. Oznacza to, że postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Dalej należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem (art. 199 p.p.s.a.). Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają jednak stronom postępowania nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Dokonując oceny oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz analizy załączonych dokumentów Sąd stwierdził, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i w związku z tym odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A. Z. wnioskując o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że wspólnie z O. B. (życiową partnerką) prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę partnerki życiowej w kwocie 3100 zł brutto (zgodnie z wpływem na rachunek bankowy O. B. ok. 2300 zł) oraz oszczędności skarżącego, które na dzień składania rozpoznawanego wniosku wynosiły 500 zł. Skarżący podkreślił, że od momentu wszczęcia postępowania o zobowiązaniu do powrotu nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Natomiast zgromadzone oszczędności w wysokości 3500 zł przekazał, za pośrednictwem [...], chorej matce, która mieszka w kraju pochodzenia skarżącego ([...]). Zgodnie z oświadczeniem A. Z. średnie miesięczne wydatki konieczne na utrzymanie skarżącego i jego partnerki obejmujące żywność, ubrania, lekarstw i koszty przejazdu środkami publicznym wynoszą około 800-1000 zł. Ponadto do stałych wydatków miesięcznych skarżący zaliczył opłatę za wynajem pokoju w akademiku w wysokości 740 zł miesięcznie. W pierwszej kolejności Sąd ma na uwadze, że skarżący wraz z partnerką mają zapewnione środki na bieżące utrzymanie, tj. opłatę za mieszkanie, wyżywienie, ubranie i lekarstwa. Wydatki te nie pokrywają w pełni dochodu ich gospodarstwa domowego, co pozwala wyprowadzić wniosek, że są w stanie wygospodarować fundusze na pokrycie innych wydatków, w tym koszty inicjowanego postępowania sądowego. Dalej Sąd miał na uwadze, że skarżący, mimo że obecnie pozostaje bez pracy, to na dzień zaprzestania pracy, tj. dzień wszczęcia postępowania o zobowiązaniu do powrotu (9 marca 2015 r.) miał zgromadzone oszczędności w wysokości ok. 4000 zł (oświadczenie złożone w piśmie z 16 września 2015 r.). Skarżący – zgodnie z oświadczeniem – większą część tych oszczędności przekazał swojej matce (ok. 3500 zł). Nie ulega wątpliwości, że skarżący może dowolnie dysponować posiadanymi środkami finansowymi, w tym wspierać rodzinę. Nie mniej jednak decyzje podejmowane w tym zakresie w momencie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawo pomocy wpływają na jego ocenę. Skoro skarżący dysponował środkami, które zapewniłyby mu w pełni pokryć koszty postępowania sądowego (na obecnym etapie jest to wpis sądowy w wysokości 300 zł), to przeznaczenie znacznej części oszczędności na inny dowolnie wybrany przez niego cel, nie może uzasadniać przyznania skarżącemu prawa pomocy i zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady partycypowania stron w kosztach danego postępowania sądowego i oznacza, że koszty takiego postępowania będą pokryte ze środków budżetu państwa; a w konsekwencji obciążą wszystkich podatników. Dlatego wydatków strony postępowania związanych z jej udziałem nie można traktować jako wydatków niższego rzędu, mniej istotnych od innych wydatków gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że A. Z. nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.