IV SA/Wa 2499/18
WyrokWSA w Warszawie2019-01-10
Skład orzekający: Marzena Milewska-Karczewska, Kaja Angerman, Agnieszka Wójcik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, rozpatrując wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, ma obowiązek ocenić, czy odnalezione dokumenty rzeczywiście świadczą o udziale wnioskodawcy w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa, czy też jego rola ogranicza się jedynie do stwierdzenia istnienia takich dokumentów w archiwum?Ratio decidendi
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, rozpatrując wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, ma obowiązek ocenić, czy odnalezione w archiwum dokumenty rzeczywiście noszą cechy dokumentów wytworzonych przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Samo stwierdzenie istnienia dokumentów dotyczących wnioskodawcy nie jest wystarczające. Organ musi zbadać, czy dokumenty te obiektywnie świadczą o udziale wnioskodawcy w ich powstaniu, nawet jeśli jest to udział pośredni.Stan faktyczny
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrywał skargę W. F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Prezes IPN uznał, że w archiwum IPN odnaleziono dokumenty (m.in. wyciąg z informacji TW, raporty kasowe, zapisy ewidencyjne) świadczące o udziale W. F. w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa, co wyklucza przyznanie wnioskowanego statusu. Skarżący kwestionował te ustalenia, twierdząc, że nigdy nie był tajnym współpracownikiem i że jego działalność była opozycyjna.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę
IV SA/Wa 2499/18
UZASADNIENIE
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją Nr [...] z [...] czerwca 2018 r. utrzymał w mocy decyzję własną Nr [...] z [...] maja 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że W. F. spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z póź. zm.).
Decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.
Wnioskiem z dnia [...] listopada 2017 r. W. F. wystąpił do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), zwanej dalej "ustawą o działaczach opozycji".
Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwany dalej "Prezesem IPN", wydał decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że Pan W. F., s. J., ur. [...] marca 1951 r. w [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
W. F. wystąpił do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji.
Organ przytoczył treść art. 4 i art. 5 w/w ustawy. Wyjaśnił, że ponowna analiza odnalezionych w sprawie dokumentów dotyczących W. F. wykazała, że w aktach o sygn. [...] - kwestionariusz ewidencyjny krypt. "[...]" w wykazie osobowych źródeł informacji znajduje się TW "[...]" numer [...]. Ponadto w ww. aktach znajduje się również wyciąg z informacji od TW "[...]" z dnia [...] grudnia 1982 r., z treści którego wynika, że ww. informował o działalności jednego z wyznawców zboru [...].
W zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały również akta o sygn. [...] t. 1 i znajduje się raport kasowy nr [...] Wydz. IV, w którym pod pozycją 15 z datą [...] listopada 1983 r. widnieje zapis ppor. T. S. - "[...]" (w rubryce rozchód wpisano kwotę 1000 zł.) oraz pod pozycją 64 z datą [...] grudnia 1983 r. widnieje zapis "ppor. T. S. - "[...]" (w rubryce rozchód wpisano kwotę 800 zł.). W przedmiotowych aktach znajduje się również raport kasowy nr [...], w którym pod pozycją 4 z datą [...] stycznia 1988 r. widnieje zapis por. T. S. - "[...]" (w rubryce rozchód wpisano kwotę 7900 zł.) oraz raport kasowy nr [...], w którym pod pozycją 43 z datą [...] grudnia 1985 r. widnieje zapis por. T. S. - "[...]" (w rubryce rozchód wpisano kwotę 1500 zł.).
W ocenie Prezesa IPN opisane wyżej dokumenty tj. wyciąg z informacji od TW "[...]" z dnia [...] grudnia 1982 r., zapis dot. wykazu osobowych źródeł informacji znajdujący się w kwestionariuszu ewidencyjnym krypt. "[...]", zapisy pod pozycją 15 i 64 z raportu kasowego nr [...] Wydz. IV, zapis pod pozycją 4 z raportu kasowego nr [...]oraz zapis pod pozycją 43 z raportu kasowego nr [...] spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji tj. zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych w charakterze pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.
W zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały następujące zapisy archiwalne dotyczące W. F.:
• zapis do numeru [...] z dziennika rejestracyjnego [...] w [...] (sygn. [...] t.l) z treści którego wynika, że w dniu [...] lipca 1981 r. Wydz. IV zarejestrował TW "[...]". Materiały zniszczono w dniu [...] stycznia 1990 r.,
• zapis na karcie [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w Warszawie (sygn. [...]) z treści którego wynika, że W. F., s. J. i J. z d. [...], ur. [...] marca 1951 r. zarejestrowany został w dniu [...] września 1981 r. do numeru [...] przez Wydz. IV [...],
• zapis na karcie [...] z [...] w [...] (sygn. [...]) z dnia [...] marca 1996 r., z treści którego wynika, że W. F. s. J. i J. z d. [...], ur. [...] lipca 1951 r. w [...] (błąd w dacie urodzenia powinno być [...] marca 1951 r. - pozostałe dane prawidłowe) były tajny współpracownik o pseudonimie "[...]" pozyskany został w dniu [...] września 1981 r. do numeru [...]. Rejestracji na zasadzie dobrowolności dokonał ppor. R. D. z Wydz. IV [...] do sprawy SO "[...]". W dniu [...] stycznia 1990 r. materiały zostały zniszczone we własnym zakresie przez jednostkę rejestrującą (protokołu brak),
• zapis na karcie [...] z [...] w [...] (sygn. [...]) z treści którego wynika, że materiały operacyjne z Wydz. IV [...] dot. W. F. s. J. i J. z d. [...], ur. [...] lipca 1951 r. w [...] (błąd w dacie urodzenia powinno być [...] marca 1951 r. - pozostałe dane prawidłowe) nr rej. [...] zostały zniszczone,
• zapis na karcie [...] (karta personalna) z [...] w [...] (sygn. [...]) z treści którego wynika, że W. F. s. J. i J. z d. [...], ur. [...] lipca 1951 r. w [...] (błąd w dacie urodzenia powinno być [...] marca 1951 r. - pozostałe dane prawidłowe) zarejestrowany został do numeru [...] jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]". Rejestracji na zasadzie dobrowolności dokonał ppor. R. D. w dniu [...] września 1981 r. Pozyskanie nastąpiło do zagadnienia [...] do sprawy SO "[...]". Jako cel zabezpieczenia wskazano - tajny współpracownik - nadzorca służby zboru [...], obwodu [...], okręgu [...] wyznania [...],
• informacja o osobie z komputerowego zbioru danych byłej Służby Bezpieczeństwa (ZSKO) z treści którego wynika, że W. F., s. J. i J. z d. [...], ur. [...] marca 1951 r. w [...] w dniu [...] września 1981 r. został zarejestrowany przez Wydz. IV [...] do numeru [...].
W świetle powyższego organ uznał, że treść: zapisu do numeru [...] z dziennika rejestracyjnego [...] w [...] (sygn. [...] t.l), zapisu na karcie [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w Warszawie (sygn. [...]), zapisu na karcie [...] z KOI [...] w [...] (sygn. [...]), zapisu na karcie [...] z KOI [...] w [...] (sygn. [...]), zapisu na karcie [...] (karta personalna) z KOI [...] w [...] (sygn. [...]) oraz informacji o W. F. z komputerowego zbioru danych byłej Służby Bezpieczeństwa (ZSKO) potwierdzają, że zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez Niego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Wskazane dokumenty spełniają zatem kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. były wytworzone przez wnioskodawcę lub przy Jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.
Organ wyjaśnił, że do przedmiotowej kwestii odniósł się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 5 grudnia 2016 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1529/16) wskazał, że " udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można i należy także pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu".
Zdaniem organu w niniejszej sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z pośrednim udziałem wnioskodawcy w wytworzeniu dokumentów stanowiących rezultat czynności operacyjnych, tj. wyciągu z informacji z dnia [...] grudnia 1982 r., zapisu dot. wykazu osobowych źródeł informacji znajdujący się w kwestionariuszu ewidencyjnym krypt. "[...]", zapisów pod pozycją 15 i 64 z raportu kasowego nr [...] Wydz. IV, zapisu pod pozycją 4 z raportu kasowego nr [...] oraz zapisu pod pozycją 43 z raportu kasowego nr [...]. Wnioskodawca osobiście nie uczestniczył w ich opracowaniu i podpisaniu, jednakże czynności wykonywane przez niego w ramach działań operacyjnych, tj. odbyte spotkanie oraz przekazanie informacji przyczyniły się do ich wytworzenia.
Odnosząc się do treści wniosku z dnia [...] maja 2018 r. organ podkreślił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś – czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.
Odnosząc się do treści pisma W. F. z dnia [...] maja 2018 r. organ podkreślił, że decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w cytowanych przepisach.
Organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy Jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy, działalności opozycyjnej danej osoby, czy też okoliczności i rodzaju represji stosowanych przez ówczesne władze wobec wnioskodawcy. Okoliczności te, jak i inne dowody, np. wyroki sądowe, wyjaśnienia strony czy inne nie zmieniają bowiem faktu posiadania przez Instytut Pamięci Narodowej dokumentów spełniających kryteria, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.
Organ wyjaśnił, że nie podważa działalności opozycyjnej prowadzonej przez W. F. oraz nie zaprzecza represjom i szykanom stosowanym wobec niego przez ówczesne władze, jednak jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach.
W przedmiotowym postępowaniu do organu nie należy ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy mniej albo bardziej licznego grona osób. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa.
Skargę na decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. F. wnosząc o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi podniósł, że nie ulega żadnej wątpliwości, że był działaczem opozycji antykomunistycznej represjonowanym z powodów politycznych. Potwierdzeniem tego jest wyrok Sądu Garnizonowego w [...] (sygn.akt [...]) skazujący go na karę 3 lat pozbawienia wolności. Skarżący wyjaśnił, że karę złagodzono o połowę i w rezultacie odbył karę w wysokości tj. jeden rok i sześć miesięcy. Został oskarżony i pozbawiony wolności za to, że odmówił odbycia zasadniczej służby wojskowej w komunistycznym wojsku i służby tej nie odbył. Był prześladowany od najmłodszych lat za przekonania religijne. Już w szkole średniej jako uczeń nie brał udziału w głosowaniu do sejmu 01.06.1969 i został przez Radę Pedagogiczną LO [...] pozbawiony matury, którą musiał powtarzać w drugim roku.
W czasie wypadków marcowych z 1968r. pisał i obwieszczał antykomunistyczne hasła za co ścigały go Służby Bezpieczeństwa, ale nie mogły niczego udowodnić. Działał na własną rękę w tajemnicy, ale można to w obecnym okresie udowodnić świadkami ( koledzy z liceum). Nigdy nie był tajnym współpracownikiem komunistycznych służb bezpieczeństwa. Jego działalność zawodowa, społeczna, środowiskowa nie miała żadnych cech o charakterze bezpośrednim lub pośrednim informujących służb komunistycznych
W dniu [...].07.1980r. złożył do biura paszportowego w [...] podanie o wydanie paszportu na kongres związku wyznaniowego [...] w [...]. Wiadomym jest, że w tym okresie [...] byli represjonowani na równi z kościołem [...] i z innymi związkami religijnymi przez IV Wydział Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, dlatego to wydział paszportowy po złożeniu dokumentów postanowił odwrotnie powiadomić wydział IV komendy Milicji w [...] o jego staraniach. Dlatego właśnie oficer tego wydziału w tym dniu w.w. komendy Milicji przeprowadził ze nim rozmowę co było rutynowym obowiązkiem tych służ w wydaniu paszportu. Rozmowę przeprowadził ppor. R. D., zadał mu pytania coraz "głębsze" chcąc wniknąć w tajemnice funkcjonowania [...].
W swoich wypowiedziach ograniczył się do wyjaśnienia misji [...], tj. szerzenia wiary wyznaniowej i miłości bliźniego. Nie dawał wiadomości o strukturze [...] w ogóle ani na tutejszym terenie, nie informował imiennie, ani ilościowo o aktywności związku wyznaniowego. Nie padło żadne nazwisko działacza w danym regionie. Z notatki ppor. D. na okoliczność rozmowy wynika, że jest to materiał spreparowany jak np. liczba wyznawców, określenie obwodów.
Była jeszcze z ppor. D. rozmowa po przyjeździe z Kongresu w [...]. Tę rozmowę skrócił do poziomu zerowego o jego zainteresowania. Ta notatka dała ppor. D. pretekst do preparowania dokumentów o rzekomej współpracy, wciągnięcie na rzekomego współpracownika i możliwość preparowania jakoby skarżący pobierał pieniądze za rzekomą współpracę, która nie miała miejsca. Nieuczciwość i hipokryzja ppor. D. wyświetla się jaskrawo w dokumentach naczelnika wydziału IV KWMO z dnia [...].07.1981r. z wnioskiem o zaniechanie prowadzenia kwestionariusza osobowego.
Skarżący wyjaśnił, że nie podpisywał żadnych oświadczeń na okoliczność bycia w jakimkolwiek sensie bezpośrednim czy pośrednim TW służb bezpieczeństwa. Nie brał i nie kwitował pobierania żadnych pieniędzy od komunistycznej służby bezpieczeństwa ani od innych służb czy ludzi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki sąd administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
W ocenie sądu Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa IPN z [...] czerwca 2018 r. nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa.
Stosownie do treści art. 4 ustawy o działaczach i opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r., poz. 693, z późn. zm.) status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:
1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...] lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i
2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Według art. 5 ust 1 w/w ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej szef urzędu ds. Kombatantów i osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacze opozycji lub osoby represjonowanej spełnia warunki o których mowa w art. 4 tej ustawy .
Niewątpliwie rację ma Prezes IPN twierdząc, że w wydawanej decyzji nie rozstrzyga ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, dlatego nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy. Niesłusznie jednak organ twierdzi, że jego rolą jest wyłącznie informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.
W przypadku kompetencji przyznanej Prezesowi IPN na podstawie art. 5 ustawy o działaczach opozycji zadaniem Prezesa jest stwierdzenie w formie decyzji administracyjnej, że osoba wnioskodawcy spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy. Prezes IPN jest więc organem współdziałającym, którego stanowisko wyrażone w decyzji ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania ws. statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej.
Należy zgodzić się z Prezesem IPN, że w oparciu o przyznane kompetencje nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy, ani też do ustalania stanu faktycznego dotyczącego przeszłości wnioskodawcy. Niemniej by możliwe było wykonanie zadania powierzonego Prezesowi IPN konieczne jest dokonanie przez organ oceny czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki określone w art. 4 ustawy warunki. Wymaga to więc nie tylko ustalenia czy w zasobach IPN zachowały się jakiekolwiek dokumenty związane z osobą wnioskodawcy, ale zbadania przez organ, że zachowane dokumenty wykazują cechy opisane w art. 4 ustawy. Organ zobowiązany jest dokonać oceny czy zachowane dokumenty niewątpliwie dotyczą osoby wnioskodawcy, jak też że dokumenty zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub wytworzone przy jego udziale w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
W przedmiotowej sprawie organ taką właśnie ocenę odnalezionych dokumentów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarł. Organ przytoczył jakie dokumenty świadczące o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa odnalazł w swoich zasobach, a także wyraził ocenę, które z tych dokumentów zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy (gdyż skarżący w sposób pośredni miał wpływ na ich wytworzenie). Z uzasadnienia decyzji wynika także, jak należy rozumieć udział w tworzeniu dokumentu.
Przepis ustawy tj. art. 4 wprowadza wyraźne kryteria dokumentu, którego istnienie wskazywałoby na okoliczność współpracy ze służbami bezpieczeństwa, a mianowicie samodzielne wytworzenie tego dokumentu przez wnioskodawcę lub udział wnioskodawcy w jego wytworzeniu. Oczywiście biorąc pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna współpraca z organami bezpieczeństwa nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu polegać musi na osobistym jego opracowaniu i podpisaniu ( jak w przypadku dokumentu będącego dwustronna umową), ale niewątpliwie musi tego rodzaju dokument charakteryzować obiektywna współpraca wnioskodawcy w jego powstaniu wskazująca na jego rolę, wpływ na powstanie dokumentu. Określone więc w art. 4 ustawy cechy dokumentu dotyczącego wnioskodawcy podlegają niewątpliwie ocenie właściwego organu, a więc Prezesa IPN. W przedmiotowej sprawie spośród dokumentów wymienionych przez organ jako wskazujących na spełnienie przesłanek określonych w omawianym przepisie, niewątpliwe dokument w postaci wyciągu z informacji od TW "[...]" z [...] grudnia 1982 r. stanowiący zawartość akt – kwestionariusz ewidencyjny krypt. "[...]" jest dokumentem spełniającym cechy wytworzenia przy udziale wnioskodawcy. Dla zakwalifikowania dokumentu do tej grupy wystarczające jest to, że zawiera on skrót informacji przekazanej organowi bezpieczeństwa przez tajnego współpracownika o pseudonimie ""[...]", który informował o działalności jednego z wyznawców zboru [...]. Udzielenie tej informacji, niezależnie od jej wartości i przydatności dla działań organów bezpieczeństwa jest wyrazem obiektywnej aktywności w wytworzeniu dokumentu.
Dokument ten niewątpliwie dotyczy osoby skarżącego, co potwierdza pseudonim, który następnie używany był w innych odnalezionych w zasobach IPN dokumentach. O związku tego dokumentu z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora, świadczą pozostałe odnalezione dokumenty, choć stanowiące tylko wpisy ewidencyjne w dokumentacji organu bezpieczeństwa, czy też adnotację w wewnętrznym wykazie osobowych źródeł informacji lub raporty kasowe tej instytucji. Tego rodzaju dokumenty zostały wytworzone niewątpliwie przez pracowników służby bezpieczeństwa bez udziału skarżącego, związane są przecież z wewnętrznym systemem organizacji urzędu służby bezpieczeństwa i w ramach tego systemu organizacji zostały wytworzone. Potwierdzają jednak, że skarżący był traktowany przez służbę bezpieczeństwa jako tajny współpracownik, gdyż współpraca ta została zarejestrowana.
Organ miał obowiązek dokonania oceny odnalezionych dokumentów właśnie w takim zakresie, bez konieczności badania prawdziwości samych dokumentów.
W ocenie sądu wyłącznie jeden odnaleziony w zasobach IPN dokument posiada więc cechy dokumentu wytworzonego przy udziale skarżącego, w ramach pełnionych czynności tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa. Ocena dokumentów pod wskazanym katem jest nie tylko dopuszczalna, ale wręcz wymagana dla prawidłowości wykonania zadania powierzonego Prezesowi IPN.
Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, organ prawidłowo zastosował art. 5 w zw. z art. 4 ustawy, nie ograniczając się jedynie do wykazania, że w zasobach IPN znajdują się jakiekolwiek dokumenty dotyczące osoby skarżącego.
Z uwagi na kompetencje przyznane organowi w ramach tego przepisu wynika, że organ nie miał obowiązku dokonywać oceny dokumentów i faktów przedstawianych przez skarżącego, dlatego twierdzenia zawarte w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie. Organ w przedmiotowym postępowaniu nie jest uprawniony do badania okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy ze służbą bezpieczeństwa, ewentualnej działalności opozycyjnej czy też odnoszonych represji.
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł o oddaleniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło