IV SA/Wa 2512/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "J." z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej oddala skargę Decyzją Zarządu Dzielnicy [...] z [...] marca 2014 r.: 1. wymierzono S. P. sp. z o. o. w [...] administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzewa - klonu zwyczajnego, spowodowanego niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych na działce nr ew. [...] z obrębu [...] przy ul. [...] w [...], będącej własnością [...] we współużytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]" w [...]; 2) ustalono wysokość administracyjnej kary pieniężnej na [...] zł; 3) odroczono termin uiszczenia kary na okres trzech lat od dnia wydania decyzji; jeżeli drzewo zachowa żywotność albo odtworzy koronę po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji lub nie zachowa żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, należność z tytułu ustalonej opłaty za jego zniszczenie zostanie, na wniosek strony lub z urzędu, umorzona. W uzasadnieniu decyzji podano, że: - przyczyną zlecenia przez Spółdzielnię spółce S. P. sp. z o. o. w [...] prześwietlenia drzewa było znaczne zacienienie lokali; - zlecenie nie określało zakresu redukcji korony, lecz dotyczyło wykonania zabiegów pielęgnacyjnych dopuszczonych ustawą o ochronie przyrody; - mimo prawidłowego wykonania cięć pod względem technicznym, ich zakres znacznie przekroczył zarówno dopuszczalny zakres cięć objętych ustawą o ochronie przyrody, jak i zakres cięć pielęgnacyjnych tzw. przyrodniczych, wskutek czego doszło do zniszczenia drzewa - usunięto ok. 50% gałęzi oraz konarów, co przekroczyło zakres jednorazowego cięcia koron, biorąc pod uwagę gatunki drzew źle znoszących redukcję (należy do nich klon); zabieg taki powinien być zaplanowany w czasie i wykonywany stopniowo przez kilka lat w kilku nawrotach; - w związku z powyższym zasadne jest nałożenie kary pieniężnej za zniszczenie drzewa spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych wobec podmiotu, który wykonywał zabiegi pielęgnacyjne, tj. S. P. sp. z o. o. w [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła S. P. sp. z o. o. w [...] zarzucając: 1) skierowanie decyzji do podmiotu, który nie posiada przymiotu strony, gdyż S. P. sp. z o. o. w [...] nie jest właścicielem ani posiadaczem nieruchomości, na której rośnie drzewo; 2) dowolne przyjęcie, że prace pielęgnacyjne dotyczące drzewa zostały przeprowadzone w sposób nieprawidłowy, niezgodny z art. 82 ust. 1a ustawy, skutkując zniszczeniem drzewa, mimo że materiał dowodowy nie daje podstaw do formułowania takich wniosków, w szczególności nie potwierdza tezy o wykonaniu zabiegów pielęgnacyjnych niezgodnie z zasadami określonymi w ustawie; 3) bezpodstawne przyjęcie, że drzewo rośnie na terenie zieleni, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 85 ust. 6 ustawy i podwyższeniem kary za zniszczenie drzewa o 100%. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że: - działka, na której rośnie przedmiotowy klon, jest własnością [...] we współużytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]" w [...]; spółdzielnia ta jest więc posiadaczem nieruchomości, a więc podmiotem uprawnionym do uzyskania zezwolenia na wycięcie tego drzewa; - warunkiem wymierzenia kary za wycięcie drzewa jest ustalenie, kto go dokonał i czy mógłby uzyskać na to zezwolenie, a zatem - czy jest posiadaczem nieruchomości, na której rosło drzewo lub czy działał na zlecenie podmiotu, który mógłby uzyskać zezwolenie na wycięcie drzewa; tylko bowiem podmiot, który mógłby uzyskać zezwolenie na usunięcie drzewa i usunął je bez zezwolenia lub zlecił wycięcie drzewa, może ponosić odpowiedzialność za jego usunięcie (skoro nikt inny nie mógłby uzyskać zezwolenia, to również nikt inny nie może ponosić odpowiedzialności za usunięcie drzewa bez zezwolenia); - organ I instancji błędnie uznał, że zasadnym jest nałożenie kary na podmiot, który wykonywał zabiegi pielęgnacyjne, mimo iż nie był posiadaczem nieruchomości (nie był uprawniony do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa); - kara za usunięcie bez zezwolenia drzewa może być wymierzona posiadaczowi nieruchomości jedynie wówczas, gdy usunął drzewo osobiście albo zlecił wykonanie tej czynności innym osobom; innymi słowy - od odpowiedzialności za usunięcie drzewa posiadacz nieruchomości może się uwolnić, jeżeli dokonała go osoba trzecia bez jego wiedzy i możliwości zapobieżenia wycince; - stwierdzono też, że "argumenty odwołującego się dotyczące nie wyjaśnienia, czy konieczność przeprowadzenia ww. prac pielęgnacyjnych wynikała z kolizji z budynkiem mieszkalnym położonym przy ul. [...]. Za zasadny należy uznać zarzut nie ustalenia przez organ I instancji masy żywych gałęzi, ani cała masa zielona drzewa, ani przed prowadzeniem prac pielęgnacyjnych, ani po ich zakończeniu, stąd trudno jest uznać za udowodnione, że dokonano redukcji korony drzewa o ponad 50%. Jak słusznie wskazano w odwołaniu "masa zielona gałęzi na poszczególnych konarach będzie różna ze względu na rozmiar tych konarów, ich ekspozycję do światła, ewentualne choroby, nadłamania oraz inne czynniki". Organ I instancji winien bezsprzecznie wyjaśnić okoliczności, o których mowa wyżej"; - nie jest zasadny zarzut błędnego przyjęcia przez organ I instancji, że drzewo rośnie na terenach zieleni (art. 5 pkt 21 ustawy); - wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych wydawane po 1 lipca 2014 r. powinny zdaniem organu uwzględniać orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/12, które dotyczy nie tylko usunięcia drzew, lecz także ich zniszczenia. Skargę na decyzję kasatoryjną organu odwoławczego wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowo-Budowlana "[...]" w [...], zarzucając m. in.: - naruszenie art. 83 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy przez błędne ustalenie, że kara za niewłaściwe wykonanie zabiegów pielęgnacyjnych drzewa ("zniszczenie" drzewa) może być wymierzona jedynie posiadaczowi nieruchomości uprawnionemu do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa w sytuacji, gdy nie doszło do usunięcia drzewa (stąd posiadacz nie był zobowiązany do uzyskania zezwolenia), a skarżący jako posiadacz nieruchomości nie jest odpowiedzialny za niewłaściwe wykonanie zabiegów pielęgnacyjnych; - naruszenie art. 82 ust. 1a w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy poprzez jego niezastosowanie wskutek błędnego uznania, że wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych drzewa wymaga uzyskania zezwolenia, natomiast - zdaniem Skarżącego - musi być ono jedynie zgodne z zasadami wskazanymi w art. 82 ust. 1a ustawy, a odpowiedzialnym w przypadku niewłaściwej pielęgnacji jest podmiot, który jej dokonał; - naruszenie art. 80 K.p.a. w zakresie mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne uznanie, że organ I instancji nie ustalił: - masy żywych gałęzi ani całej masy zielonej drzewa przed przeprowadzeniem zabiegów pielęgnacyjnych ani po ich zakończeniu, co zdaniem organu II instancji skutkuje niemożnością uznania za udowodnione, iż dokonano redukcji korony drzewa o ponad 50% w sytuacji, gdy organ I instancji przeprowadził dowód z oględzin drzewa i stwierdził, iż jest 11 świeżych śladów po usuniętych gałęziach i konarach, a obecnie koronę tworzą trzy konary o średnicy ponad 15 cm oraz cztery drobniejsze konary (zsumowanie wskazanych wartości połączone z równoczesnymi oględzinami drzewa pozwoliło na dokonanie ustalenia, iż usunięto prawie 50% korony drzewa); - czy sposób i zakres dokonanej pielęgnacji drzewa był ustalony ze Skarżącym, w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia Skarżącego i S. P. sp. z o. o. w [...], umowa z [...] kwietnia 2006 r. oraz dokument zlecenia z [...] czerwca 2013 r. wskazują, iż Spółdzielnia zleciła wykonanie zabiegów pielęgnacji drzewa, wskazując jedynie przedmiot prac bez jakichkolwiek ustaleń co do ilości gałęzi i konarów, które mają być zredukowane, gdyż to S. P. sp. z o. o. w [...], jako firma specjalizująca się w konserwacji zieleni, miała dokonać pielęgnacji w sposób nie naruszający obowiązujących przepisów prawa; - decyzja organu I instancji wydana została [...] marca 2014 r., stąd organ ten orzekł na podstawie obowiązujących przepisów prawa i zgodnie z ich treścią; art. 88 ust. 1 pkt. 2 i art. 89 ust. 1 ustawy wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r. utracą moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od daty jego ogłoszenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z 18 lutego 2014 r. (k. 44-45) S. P. sp. z o. o. w [...] wniosła o oddalenie skargi podnosząc, że: - posiadacz nieruchomości jest odpowiedzialny zarówno za usunięcie drzewa bez zezwolenia, jak i za jego zniszczenie; na gruncie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy nie ma znaczenia, czy posiadacz osobiście zniszczył drzewo czy posłużył się w tym celu osobą trzecią (wystarczy, że o tym wiedział i na to się godził); wskazuje na to również art. 88 ust. 3 ustawy stanowiący o odroczeniu płatności kary, jeżeli m. in. posiadacz podjął działania w celu zachowania żywotności drzewa; - organ I instancji nie wykazał, aby usunięto prawie 50% korony drzewa; do takiego przyjęcia nie wystarcza podanie liczby usuniętych konarów i porównanie jej z liczbą istniejących na drzewie konarów, ponieważ nie dokonano pomiaru wielkości usuniętych konarów ani masy zielonej gałęzi, która się na nich znajdowała, a ta może się różnie kształtować, w zależności od wielkości usuniętych konarów; - prace pielęgnacyjne były wykonywane pod nadzorem i zgodnie z instrukcjami pracownika Skarżącego – G. K. Na rozprawie (k. 46-47) pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ odwoławczy nie zakwestionował żadnego z dowodów ani okoliczności faktycznych ustalonych przez organ I instancji co do okoliczności zniszczenia drzewa. Z kolei pełnomocnik uczestnika postępowania wskazał, że organ I instancji nie ustalił stanu faktycznego, lecz jedynie zreferował stanowiska uczestników postępowania i to uzasadniało przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a odpowiedzialność za usunięcie drzew, jak i nieprawidłową o pielęgnację drzew, jest zobiektywizowana - ponosi ją posiadacz nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obiegu prawnego. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonej decyzji, stąd ponowne jej referowanie nie jest zasadne. Odnosząc się do argumentów skargi należy wskazać, co następuje. Zasadne jest stanowisko organu odwoławczego, że kara pieniężna za zniszczenie drzewa spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych może być wymierzona jedynie posiadaczowi nieruchomości. Na powyższe wskazuje wykładnia art. 88 ust. 1 ustawy w zw. z art. 88 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym ostatnim przepisem termin płatności kary wymierzonej na podstawie art. 88 ust. 1 (czyli również kary za zniszczenie drzewa spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych) odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzewa nie wyklucza zachowania jego żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tego drzew. Powyższa konstatacja wynika z systemowej wykładni powyższych przepisów (w art. 88 ust. 3 ustawy jest mowa o podmiocie obciążonym karą za czyny określone w art. 88 ust. 1 ustawy) oraz z powszechnie przyjętej zasady racjonalności prawodawcy. Jest ona także zgodna z wykładnią tego przepisu dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 1 lipca 2014 r. W aktualnym orzecznictwie sądowym wskazuje się też, że kara, gdy chodzi o uszkodzenie drzew, nie może być wymierzona podmiotowi, którego prawa do terenu nie mogą być określone mianem posiadania (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2014 r., II OSK 2708/14 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z powyższego nie wynika jednak, że Skarżącemu - jako posiadaczowi nieruchomości - zostanie wymierzona kara za zniszczenie drzewa spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych. Organ I instancji nie ustalił bowiem, czy sposób i zakres dokonanej pielęgnacji drzewa był ustalony ze Skarżącym. Odpowiedzialność za zniszczenie drzewa spowodowane nieprawidłowym wykonaniem jego pielęgnacji posiadacz nieruchomości ponosi w przypadku zlecenia pielęgnacji osobie trzeciej jedynie wtedy, gdy dokonane przez nią czynności mieściły się w granicach umowy między tymi podmiotami. Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne i sprawa w tym zakresie będzie rozpatrywana najpierw przez organ pierwszej instancji, a Sąd nie może dokonywać stosownych ustaleń zastępując w tym organy administracji. Wadliwa jest natomiast część uzasadnienia zaskarżonej decyzji (str. 4 ostatni akapit), ponieważ jest ona w dużej mierze niezrozumiała. Nie miało to jednak wpływu na wynik sprawy. Konkludując należy uznać, że organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obiegu prawnego. Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji weźmie pod uwagę treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r. Przepis art. 89 ust. 1 ustawy nie może być zastosowany w zakresie, w jakim Trybunał uznał jego sprzeczność z Konstytucją. Stąd, orzekając ponownie w sprawie, organ pierwszej instancji, o ile uzna że zachodzą przesłanki do wymierzenia kary, weźmie pod uwagę zdolności płatnicze karanego podmiotu, a więc czy brak możliwości miarkowania kary nie skutkuje naruszeniem w danym przypadku norm konstytucyjnych. W danej sprawie nie zachodzą natomiast ewentualne przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary z uwagi na stan wyższej konieczności, zwłaszcza że nie chodzi tu o usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).