IV SA/Wa 2516/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi M. I. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. I. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący wskazał, że jedyne źródło jego utrzymania stanowią środki przekazywane przez rodziców, przy czym kwota otrzymywanej pomocy została wpisana nieczytelnie. W rubryce nr 11 formularza wskazał następujące wydatki: jedzenie: 200 zł, wynajęcie mieszkania: 400, transport: 100 zł. Rubryki formularza dotyczące stanu rodzinnego i majątku zostały przekreślone. W kolejnym złożonym na formularzu PPF oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2013 r. M. I. podał natomiast, że środki otrzymywane od rodziny to kwota 600 zł miesięcznie, która w całości jest przez niego wydatkowana na wynajem mieszkania (300 zł) i jedzenie (300 zł). Oświadczył też jednoznacznie, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym i nie posiada majątku. Taką samą wielkość pomocy otrzymywanej od rodziny skarżący podał także w znajdującym się w aktach sprawy oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 3 września 2013 r. złożonym na formularzu właściwym dla postępowania w sprawach cywilnych, wskazując zarazem, że pomoc przesyła mu ojciec, który jest farmerem w [...]. Z kolei w piśmie z dnia 13 sierpnia 2013 r., które również zalega w aktach sprawy, M. I. oświadczył, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej. Fakt, że jest obcokrajowcem sprawia, że ma problemy z płynnością finansową związaną z brakiem pracy, w związku z czym musi prosić ojca o przelewanie środków na utrzymanie w Polsce. Ponieważ oświadczenia M. I. były niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości, pismem z dnia 19 grudnia 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających jego stan majątkowy i dochody, to jest: a) do nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) do nadesłania dokumentu potwierdzającego, że najmuje mieszkanie i wskazującego wysokość czynszu najmu (np. kopii umowy najmu mieszkania), c) do nadesłania dokumentu (np. odcinaka pocztowego przekazu pieniężnego, potwierdzenia przelewu, wyciągu z rachunku bankowego z widocznym wpływem odpowiedniej kwoty) potwierdzającego, że skarżący otrzymuje od rodziny/od ojca 600 zł miesięcznie. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 14 stycznia 2014 r. M. I. oświadczył, że: a) nie posiada rachunków bankowych; b) nie posiada dokumentu potwierdzającego wynajem mieszkania. Umowa najmu figuruje na inną osobę, a on nie wie nawet, czy jest to umowa w formie pisemnej; c) nie posiada dokumentu potwierdzającego otrzymywanie od rodziny (ojca) odpowiedniej kwoty. Środki te są co miesiąc przekazywane przez ojca zaprzyjaźnionej rodzinie w [...]. Syn znajomego, który przebywa w Polsce przekazuje następnie skarżącemu odpowiednią kwotę w złotówkach. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu wystosowano do M. I. wezwanie z dnia 19 grudnia 2013 r. Złożone przez stronę oświadczenia z dnia 5 listopada i 5 grudnia 2013 r. są bowiem niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a ponadto budzą wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Po pierwsze, w oświadczeniu z dnia 5 listopada 2013 r. kwota pomocy otrzymywanej od rodziny w [...] była wpisana w sposób nieczytelny. Po drugie, kwota wydatków na transport (100 zł), mieszkanie (400 zł) i jedzenie (200 zł) podana w oświadczeniu z dnia 5 listopada 2013 r. przekraczała wielkość pomocy otrzymywanej od rodziny zadeklarowaną przez stronę w oświadczeniach z dnia 3 września 2013 r. i 5 grudnia 2013 r. Po trzecie, w zestawieniu wydatków zawartym w oświadczeniu z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący ujął koszty transportu (100 zł), które z niewiadomych powodów pominął w oświadczeniu z dnia 5 grudnia 2013 r., zwiększając zarazem o 100 zł kwotę wydatków na jedzenie (300 zł), a zmniejszając wielkość kosztów na najem mieszkania (300 zł). Nie można także tracić z pola wiedzenia okoliczności wynikających z akt postępowania administracyjnego, z których wynika, że podczas przesłuchania w dniu 9 października 2012 r. (karta nr 27 akt postępowania przed organem administracji pierwszej instancji – na odwrocie) skarżący oświadczył, że po przyjeździe do Polski podejmował prace w budownictwie oraz zajmował się sprzedażą artykułów gastronomicznych. Powyższe okoliczności wskazują, że M. I. zarobkował w czasie pobytu w Polsce i mogą świadczyć o tym, że skarżący nadal – obok pomocy otrzymywanej od rodziny – posiada inne źródła utrzymania. Opisane wyżej wezwanie z dnia 19 grudnia 2013 r. służyło więc po pierwsze ustaleniu faktycznej wielkości wpływów do budżetu domowego skarżącego, a po drugie określeniu rzeczywistej relacji tej wielkości do wysokości miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie M. I. Skarżący odpowiedział wprawdzie na wezwanie z dnia 19 grudnia 2013 r., jednakże pismo strony z dnia 14 stycznia 2014 r. nie może być uznane za należyte wykonanie nałożonego na nią zobowiązania. Skarżący nie przestawił bowiem jakiegokolwiek dokumentu lub chociażby oświadczenia innej osoby, które potwierdzałyby deklarowane przez niego dane o wielkości środków, jakimi dysponuje na utrzymanie i kosztów tego utrzymania. Chociaż można dać wiarę oświadczeniu M. I., że nie posiada on rachunku bankowego, to zaniechania strony w udokumentowaniu wielkości kosztów ponoszonych na najem mieszkania i kwoty pomocy otrzymywanej od rodziny, nie można uznać za usprawiedliwione. Co prawda w świetle art. 246 § 1 ppsa skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji dochodowej i wydatkach gospodarstwa domowego wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, M. I., udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 grudnia 2013 r., w istocie zaniechał tej współpracy. Jeżeli nawet umowa najmu została zawarta – jak podaje skarżący – "na inną osobę", to mógł on przedstawić np. kopię takiej umowy oraz oświadczenie najemcy, wyjaśniające, że podnajmuje lokal skarżącemu za określoną kwotę. Jeżeli zaś umowa została zawarta bez zachowania formy pisemnej, skarżący mógł przynajmniej przedstawić oświadczenia wynajmującego i najemcy. Mógł także przedstawić oświadczenie osoby, która przekazuje mu środki od rodziny. Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.