IV SA/Wa 2530/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 2 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie [...] złożyło skargę na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł w dniu 7 listopada 2013 r., skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 14 listopada 2013 r. zażalenie na zarządzenie z dnia 31 października 2013 r. o wezwaniu do wpisu oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na zarządzenie z dnia 31 października 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie podniosło, ze jest organizacją społeczną "non profit", działa w interesie społecznym, nie posiada jakiegokolwiek majątku ani dochodów. W związku z tym Stowarzyszenie nie ma możliwości pokrycia kosztów postępowania. W piśmie z dnia 24 grudnia 2013 r., będącego odpowiedzią na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, Stowarzyszenie oświadczyło, że liczy 17 członków. Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia nie podjęło uchwały o ustaleniu wysokości składek członkowskich, ponieważ większość członków to ludzie niezamożni, których nie stać jest na opłacanie składek. Podniesiono, że jednym z warunków zakładania i przystępowania mieszkańców do Stowarzyszenia było to, że nie będzie ono obciążało finansowo swych członków. Próba podjęcia uchwały o ustaleniu składek członkowskich skończyłaby się – według Stowarzyszenia- prawdopodobnie występowaniem członków i jego rozwiązaniem. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). W niniejszej sprawie stroną wnioskującą jest stowarzyszenie zwykłe, które w myśl przepisu art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak powinno uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich (ust. 2 omawianego przepisu). Ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regulaminowej - podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że jak wynika z regulaminu wnioskodawcy, celem jego działania jest m. in. ochrona środowiska, a środkami działania są m. in. "tworzenie opinii, wniosków, petycji, uwagi itp. oraz przekazywanie ich właściwym instytucjom do rozpatrzenia" i "uczestniczenie w postępowaniach administracyjnych i innych na prawach strony w granicach określonych przepisami prawa" (§ 6 ust. 1 i ust. 3 Regulaminu). Natomiast z § 8 ust. 6 wynika, ze Walne Zgromadzenie członków stowarzyszenia podejmuje uchwały w sprawie ustalenia wysokości składek członkowskich. W § 9 regulaminu stwierdzono m. in., że środki na działalność Stowarzyszenia pochodzą ze składek członkowskich. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnych, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja wskazująca, że Stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich, bowiem obciążenie nimi członków, spowodowałoby prawdopodobnie jego rozwiązanie. Z przedstawionej w piśmie z dnia 24 grudnia 2013 r. argumentacji wynika, że Stowarzyszenie nie podejmuje żadnych prób uzyskania środków na swoją regulaminową działalność – wbrew wymaganiom ustawy (art. 42 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o stowarzyszeniach) a także wbrew postanowieniom regulaminu. Stowarzyszenie z założenia nie pobiera składek członkowskich (nawet w minimalnej wysokości), tym samym pozbawia się możliwości pełnej realizacji swoich celów regulaminowych. W ocenie referendarza sądowego w rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. W tym stanie rzeczy wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.