IV SA/Wa 2535/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński po rozpoznaniu w dniu 9 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi A. B. i H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 31 marca 2015 r. H. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa w zakresie częściowym obejmującym ustanowenie pełnomocnika. We wniosku oświadczyła, że nie jest w stanie opłacić wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi, ponieważ utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.691,01 zł (brutto). Wnioskodawczyni podała, że posiada mieszkanie (o powierzchni 70 m2) oraz "pół bliźniaka" (100 m2). Wyjaśniła, że opiekuje się chorym synem, zaś "renta inwalidzka syna nie starcza na jego leczenie". Skarżąca dołączyła do wniosku kopie faktur z 2013 r. i z 2014 r. dotyczących: podatku od nieruchomości, opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej. Przedstawiła ponadto faktury za zakup leków z okresu pierwszej połowy 2013 r. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 kwietnia 2015 r. wezwał skarżącą do nadesłania: wciągów z rachunków bankowych będących w posiadaniu skarżącej, dokumentu potwierdzającego podaną we wniosku wysokość emerytury (np. kopii decyzji o przyznaniu emerytury), kopii faktur i rachunków wskazujących i potwierdzających wysokości wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie oraz oświadczenia wyjaśniającego, czy dom, którego jest właścicielem jest zamieszkały, a jeżeli tak – to przez kogo i czy z tego tytułu skarżąca otrzymuje korzyści finansowe (np. dochód z umowy najmu). W piśmie z dnia 14 kwietnia 2015 r. udzielonym w odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik skarżącej oświadczył, że koszty utrzymania mieszkania oraz niezbędnego utrzymania "są podobne jak w 2013 r.", nieco większe są tylko wydatki na leki. Wyjaśnił, że skarżąca nie wynajmuje swojego domu i nie przynosi on żadnych korzyści. Wniosek ten rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 czerwca 2015 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej, w piśmie z dnia 12 lipca 2015 r., wniósł sprzeciw. Na skutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc – zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) – i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wobec tego, że złożone oświadczenie budziło wątpliwości Sądu i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 23 lipca 2015 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, tj: 1) nadesłanie aktualnego dokumentu ujawniającego dochody uzyskiwane przez skarżącą z tytułu emerytury, tj. odcinek emerytalny za ostatni miesiąc; 2) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 3) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny wnioskodawcy (wyżywienie, środki czystości, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych); 4) przedłożenie dokumentów potwierdzających ewentualne jej obciążenia finansowe (zaciągnięte kredyty, pożyczki, ich wysokość, wysokość spłacanych rat). 5) przedstawienie dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) obrazujących wydatki jakie wnioskodawczyni poniosła w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie siebie i niepełnosprawnego syna; 6) nadesłanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna; 7) przedłożenie decyzji właściwego organu rentowego o przyznaniu świadczenia rentowego na rzecz syna z tytułu jego niepełnosprawności lub 8) zaświadczenia właściwego organu rentowego o niepobieraniu świadczenia rentowego z tytułu niepełnosprawności syna, ewentualnie 9) złożenie zaświadczenia z właściwego miejskiego ośrodka pomocy społecznej o niepobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności syna; 10) złożenie oświadczenia czy skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym lub kuratorem dla niepełnosprawnego syna, jeżeli tak należy złożyć stosowne postanowienie sądu; 11) złożenie oświadczenia, czy skarżąca korzysta z pomocy społecznej lub ubiega się o taką pomoc; w przypadku korzystania z pomocy społecznej – do przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych świadczeń. Wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 kk i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 10 sierpnia 2015 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 17 sierpnia 2015 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, pełnomocnik skarżącej nie wykonał wezwania Sądu, nadesłał jedynie w dniu 17 sierpnia 2015 r. wniosek o wydłużenie terminu na dostarczenie wymaganych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie z art. 252 § 1 i 2 tej ustawy, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie złożyła żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazała zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, a to oznacza, że jest ona zobligowana do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Skarżąca nie podjęła nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu nań zobowiązaniu zarządzeniem z dnia 23 lipca 2015 r. Skarżąca nie wykazała zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie jej przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy. Wyjaśnić również należy, że nadesłany przez pełnomocnika skarżącej w dniu 17 sierpnia 2015 r. wniosek o wydłużenie terminu na uzupełnienie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może być uwzględniony i przez Sąd skrócony lub przedłużony zakreślony w wezwaniu termin, bowiem zakreślony termin na uzupełnienie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest terminem ustawowym wynikającym z treści art. 49 § 1 tej ustawy, albowiem przepis art. 257 powołanej ustawy należy rozpatrywać w związku z przepisami art. 49 § 1 i § 3 powyższej ustawy. Nadto również wyjaśnić należy, że wniosek o przedłużenie terminu, do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy co do zasady nie wywołuje ujemnych skutków prawnych, o jakich mowa w art. 88 powołanej ustawy, bowiem ustawodawca nie ograniczył wielokrotności składania tego rodzaju wniosków i wniosek taki o przyznanie prawa pomocy skarżąca będzie mogła złożyć ponownie. Jednocześnie, stosownie do treści art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a zatem również i postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ustawodawca nie ograniczył zatem możliwości wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy w danej sprawie. Jednakże, jak wskazuje powołany art. 165, odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy – przy ewentualnym rozpatrywaniu kolejnego wniosku – możliwa jest wyłącznie po zmianie okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zatem ewentualnie składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana, w stosownym i prawomocnym postanowieniu Sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.