IV SA/Wa 2535/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L., M. O., W. B., M. F., J. M., J. W., B. K., H. W., A. B. i H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskiem z dnia 14 listopada 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący W. B. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 2.090,-zł netto, ponadto posiada nieruchomość rolną o pow. 1 ha. W piśmie z dnia 27 listopada 2013 r. skarżący przedstawił zestawienie miesięcznych wydatków, a także kserokopie rachunków wystawionych na nazwisko J. M. mających dokumentować ponoszone przez niego wydatki. W piśmie tym wnioskodawca podał, że jest wdowcem, mieszka w domu, w którym mieszka córka z rodziną, zaś skarżący posiada służebność mieszkania. Z tego tytułu ponosi połowę opłat związanych z tym domem. Skarżący podał, że nie posiada konta bankowego, a rachunki opłacane są przez jego córkę J. M. za pośrednictwem Internetu. W wymienionym piśmie skarżący sporządził wykaz ponoszonych przez niego opłat. Wśród miesięcznych listopadowych kosztów utrzymania domu wymienił opłaty: 19,98 zł –za "ochronę"; 30,-zł – śmieci; 99,12 zł – MPWiK; 160,-zł – kardiolog; 200,-zł – lekarstwa; 50,-zł – telefon; 1.000,-zł – wydatki na artykuły spożywcze, środki czystości, prasa; 150,-zł - inne koszty, w tym prywatne badania lekarskie – analizy, ubrania, bielizna, pralnia itp. W omawianym piśmie wnioskodawca wyjaśnił, że ma problemy ze zdrowiem, posiada rozrusznik serca, ma nadciśnienie tętnicze i cukrzycę. Przyjmuje trzy razy dziennie insulinę. Przestrzega diety zalecanej przez lekarza diabetyka. Co dwa miesiące korzysta z prywatnych wizyt kardiologicznych, zaś na lekarstwa wydaje miesięcznie 200,-zł. Ponadto, uzupełniając wniosek, skarżący przedłożył do akt sprawy kserokopie: otrzymanego świadczenia emerytalnego w dniu 5 listopad 2013 r. w kwocie 2.092,99 zł, paragonu z listopada 2013 r. opiewającego na kwotę 160,-zł uiszczonej w "[...]", pokwitowania wpłacenia w dniu 5 sierpnia 2013 r. na rzecz Urzędu Dzielnicy [...] kwoty 60,-zł tytułem opłaty za gospodarkę komunalną [...], polisy ubezpieczeniowej domu nr [...] z ubezpieczeniem ważnym od dnia 15 października 2013 r. do dnia 14 października 2014 r., gdzie ubezpieczającym jest J. M., faktur VAT wystawionych na nazwisko J. M., dokumentujących wydatki związane z eksploatacją mieszkania, tj. opłatę za gaz w wysokości 164,91 zł, opłatę za energię elektryczną w wysokości 419,04 zł, opłatę za odprowadzanie ścieków w wysokości 198,23 zł, opłatę za ochronę domu w miesiącach sierpniu i wrześniu 2013 r. po 39,95 zł, zaś w miesiącu październiku 2013 r. – 40,39 zł. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2013 r., którym zwolniono skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 250,-zł, zaś w pozostałym zakresie odmówiono przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący, w piśmie z dnia 16 grudnia 2013 r., wniósł sprzeciw, w uzasadnieniu którego podniósł, że posiada bardzo ograniczone przychody, a rosnące koszty codziennego utrzymania, w tym koszty opieki medycznej i lekarstw nie pozwalają mu na poniesienie kosztów sądowych nawet w kwocie 250,-zł, wydatkowanie której nie odbędzie się bez uszczerbku utrzymania koniecznego na normalnym poziomie. W złożonym sprzeciwie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2013 r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie z art. 245 § 1–3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego Z treści przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że ani w formularzu, ani w piśmie z dnia 27 listopada 2013 r. uzupełniającym wniosek, ani w sprzeciwie wnioskodawca nie zamieścił informacji, które wskazywałyby, że obciążają go wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Powyższe przeczy zaś temu, by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa i nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W. B. za osobę taką uznany być nie może. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie przy piśmie z dnia 27 listopada 2013 r. nadesłane zostały przez skarżącego kserokopie: 1) otrzymanego świadczenia emerytalnego w dniu 5 listopad 2013 r. w kwocie 2.092,99 zł, 2) paragonu z listopada 2013 r. opiewającego na kwotę 160,-zł uiszczonej w "[...]" – jednakże z paragonu tego nie wynika kto dokonał wpłaty i czy usługa medyczna dotyczyła osoby skarżącego, 3) pokwitowania wpłacenia w dniu 5 sierpnia 2013 r. na rzecz Urzędu Dzielnicy [...] kwoty 60,-zł tytułem opłaty za gospodarkę komunalną [...] – z kserokopii tego dokumentu również nie wynika kto dokonał wpłaty, 4) polisy ubezpieczeniowej domu nr [...] z ubezpieczeniem ważnym od dnia 15 października 2013 r. do dnia 14 października 2014 r. – gdzie ubezpieczającym jest J. M., 5) sześciu faktur VAT wystawionych na nazwisko J. M., dokumentujących wydatki związane z eksploatacją mieszkania, tj. opłatę za gaz w wysokości 164,91 zł, opłatę za energię elektryczną w wysokości 419,04 zł, opłatę za odprowadzanie ścieków w wysokości 198,23 zł, opłatę za ochronę domu w miesiącach sierpniu i wrześniu 2013 r. po 39,95 zł, zaś w miesiącu październiku 2013 r. – 40,39 zł. Jednakże kserokopie nadesłanych dokumentów nie obrazują sytuacji materialnej skarżącego, i na ich podstawie nie można dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, gdyż wystawione zostały na nazwisko jego córki J. M. i nie wynika z nich czy i w jakiej wysokości skarżący partycypuje w kosztach utrzymania domu, w którym mieszka córka z rodziną. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że konieczne koszty utrzymania odnieść należy do minimalnych w skali kraju. Najniższe krajowe świadczenie emerytalne od dnia 1 marca 2013 r. kształtuje się na poziomie 831,15 zł na podstawie Komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2013 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent (M.P. z 2013 r., poz. 95). Tymczasem świadczenie emerytalne skarżącego wynosi 2.092,99 zł netto, co może oznaczać, że wnioskodawca przy uzyskiwanym stałym dochodzie ze świadczenia emerytalnego nie pozostaje bez środków na poniesienie pełnych kosztów i może partycypować w kosztach postępowania sądowego. Podkreślenia też wymaga, że na dzieciach ciąży obowiązek alimentacyjny względem rodziców. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Jednakże w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazał, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy. Należy podkreślić, że w związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 287/08, LEX nr 494242). Podkreślić jednak należy fakt, że rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet, jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto również podnieść należy, że nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej wyjątkowo trudną sytuację majątkową, załączając do wniosku dokumenty źródłowe wystawione na cudze nazwisko, z których nie wynika kto dokonał wymaganej wpłaty i nie wynika z nich czy i w jakiej wysokości skarżący partycypuje w kosztach utrzymania domu, w którym mieszka. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że z treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem skarżący przedstawiając kserokopię dokumentów wystawionych na cudze nazwisko, z których nie wynika kto dokonał wymaganej wpłaty i nie wynika z nich czy i w jakiej wysokości skarżący partycypuje w kosztach utrzymania domu, zdaje się nie brać pod uwagę tego, że Sąd ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń skarżącego jedynie w oparciu o rzetelne i aktualne dokumenty źródłowe dotyczące jego osoby przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy faktycznie zaistniały. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa – a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania – w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.