IV SA/Wa 254/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie asesor WSA Paweł Dańczak, sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.), Protokolant ref. staż. Agnieszka Szymańczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2019 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu odmówił potwierdzenia, że [...], s. [...], ur. [...] 195 r. w [...], spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018r. poz. 690). Zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2018 r. [...] (dalej też: skarżący) zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: prezes IPN, organ) o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 – dalej. ustawa o działaczach opozycji). W wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: IPN) odnaleziono mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...]", sygn. akt IPN [...] [...], w którym znajduje się m. in. napisane odręcznie i podpisane zobowiązanie [...] z dnia [...] listopada 1978 r. o następującej treści: "Ja [...] kierując się poczuciem obywatelskiej odpowiedzialności za porządek publiczny PRL zobowiązuję się do współpracy z organami Służby Bezpieczeństwa. Wszelkie powierzone mi zadania będę wykonywał terminowo, rzetelnie i obiektywnie. Informacje będę dostarczał wiarygodnie z powołaniem się na osoby mogące potwierdzić ich treść. Ponadto informacje godzące w interesy PRL będę przekazywał na piśmie podpisując "[...]". O konieczności zachowania tajemnicy z faktu współpracy z organami SB i ich zainteresowań zostałem uprzedzony i poinformowany". W ocenie organu wskazany dokument zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyraża bowiem gotowość do aktywnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa, świadomość konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy, posługiwanie się pseudonimem. W aktach tajnego współpracownika pseudonim "[...]" sygn. akt [...][...] znajduje się również kwestionariusz składający się z czterech części. W części III zatytułowanej "Rezultat pozyskania" zostały opisane informacje uzyskane przez funkcjonariusza SB od tajnego współpracownika ps. "[...]" podczas rozmowy werbunkowej, która miała miejsce w dniu [...] listopada 1978 r. w hotelu "[...]". Podczas rozmowy werbunkowej przekazana została informacja dotycząca suszarni w [...], stosunków panujących w kombinacie, informacje o zatajeniu przez dyrektora faktu posiadania manka na 30 ton zboża w magazynie PGR. Organ ustalił również, że z zapisów w dzienniku rejestrowym b. [...][...], sygn. akt [...][...] t. 4 , [...] po raz pierwszy został zarejestrowany w dniu [...] listopada 1978 r. przez Wydział [...] Sekcja [...] do nr [...] jako tajny współpracownik (dalej: TW) pseudonim "[...]" i w dniu [...] marca 1981 r. został przekazany do Wydziału [...]. Ponownie [...] został zarejestrowany w dniu [...] kwietnia 1981 r. przez wydział [...] sek. [...] do nr [...] jako tajny współpracownik pseudonim "[...]". W dniu [...] września 1982r. został on zdjęty z ewidencji, a akta przekazane zostały do archiwum gdzie otrzymały nr [...]. Organ po przeanalizowaniu odnalezionych dokumentów uznał, że opisane wyżej zobowiązanie do współpracy z dnia [...] listopada 1978 r. to dokument wytworzony przez [...] w charakterze informatora organów bezpieczeństwa państwa. Natomiast "Rezultat Pozyskania" to dokument wytworzony przy udziale ww. jako pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (funkcjonariusz SB spisał informacje uzyskane od ww. w trakcie spotkania werbunkowego). Zestawienie treści dokumentów z zapisami ewidencyjnymi dotyczącymi rejestracji ww. w charakterze tajnego współpracownika ps. "[...]" wskazuje na wytworzenie tych dokumentów w ramach działań operacyjnych związanych ze zdobywaniem informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym oba dokumenty, zdaniem organu spełniają kryteria, o których mowa w art. 4 ust.2 ustawy o działaczach opozycji. Organ wyjaśnił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Niezgadzając się z powyższym orzeczeniem Prezesa IPN z dnia [...] listopada 2018 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o unieważnienie tej decyzji oraz zawieszenie postępowania do czasu wyjaśnienia w jakich rzeczywistych okolicznościach doszło do stwierdzenia zapisów dziennika rejestracyjnego w byłym [...][...]. W uzasadnieniu skargi skarżący m. in. podniósł, że wydana przez prezesa IPN decyzja nie uwzględnia jego wyjaśnień zawartych w protokole udostępnienia mu odnalezionych dokumentów przez organ. Prezes IPN w zaskarżonej decyzji nie analizuje i nie odnosi się do poniesionych w tym protokole wyjaśnień skarżącego, nie wskazuje również dlaczego ich nie uznaje. Skarżący w skardze zanegował, że: przekazywał jakiekolwiek informacje w tym m. in. o manku zbożowym w PGR, był w Hotelu "[...]" w [...], podpisał zobowiązanie do współpracy z SB, spotkał się 14 raz z funkcjonariuszem SB. Odnośnie spotkań z funkcjonariuszem SB wyjaśnił, że za pierwszym razem został wezwany w sprawie paszportu na KW MO w [...] (listopad 1978 r.), Drugi raz z tym samym pracownikiem spotkał się w kawiarni "[...]" w [...] (styczeń lub luty 1979r.). Podczas tego spotkania zasugerowano mu że powinien podpisać zobowiązanie do współpracy i powinien przekazywać informacje z obserwacji współpraktykantów podczas pobytu w USA. Trzecie natomiast spotkanie z tym samym pracownikiem miało miejsce w jego samochodzie służbowym (październik lub listopad 1981 r.). Podczas tego spotkania był on przymuszany do podpisania zgody na współpracę. Za czwartym razem został wezwany na komendę SB w [...] ([...] grudnia 1981 r.) i był przesłuchiwany przez dwóch funkcjonariuszy SB, a także przymuszany do podpisania zobowiązania o współpracy. Piąty i ostatni raz został wezwany na komendę SB w [...] (1982 r. lub 1983 r.) gdzie był również przesłuchiwany i gdzie na piśmie odmówił współpracy z SB. Skarżący zauważył również, że dla niego zaskarżona decyzja prezesa IPN ma ogromne znaczenie gdyż na jej podstawie musi "Uznać" się za człowieka stojącego po drugiej stronie, co jest dla niego krzywdzące gdyż na podstawie tej decyzji winien uznać, że współzakładał i prowadził "Solidarność" – jako przewodniczący Komisji Zakładowej, jako agent SB. Skarżący wyjaśnił również, że wniosek w niniejszej sprawie złożył "pod namową lekarza", który poradził mu aby na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji wystąpił o legitymację, która ułatwia leczenie w tym również leczenie sanatoryjne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następie. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, u podstaw jej wydania legło ustalenie, że w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono mikrofilm akt tajnego współpracownika pseudonim "[...]", sygn. [...][...], w którym znajduje się m.in. napisane odręcznie i podpisane zobowiązanie [...] do współpracy z dnia [...] listopada 1978 r. w tym również oświadczenie o konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy. Zasadnie przyjął organ, że wskazane zobowiązanie i oświadczenie spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zostały one wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Dokumenty te zawierają wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyrażają one gotowość do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, świadomość konieczności zachowania jej w ścisłej tajemnicy oraz konieczność posługiwania się pseudonimem w kontaktach z funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa. Wskazane zobowiązanie a zarazem oświadczenie zostało opatrzone odręcznym podpisem. Ponadto w aktach o sygn. [...][...] znajduje się również rezultat pozyskania, z treści którego wynika, że podczas rozmowy werbunkowej [...] przekazał informacje dotyczące [...] w [...], stosunkach panujących w [...], informację o zatajeniu przez dyrekcję faktu posiadania manka na 30 ton zboża w magazynie PGR. W zasobach archiwalnych IPN odnaleziono również zapisy w dzienniku rejestracyjnym b. [...][...], sygn. akt [...][...], z których wynika, że skarżący po raz pierwszy został zarejestrowany w dniu [...] listopada 1978 r. przez Wydział [...] Sekcję [...] do numeru [...] jak tajny współpracownik (TW) "[...]" i w dniu [...] marca 1981 r. został przekazany do Wydziału [...] Sek. [...] do numeru [...] jak tajny współpracownik pseudonim "[...]", w dniu [...] września 1982 r. zdjęty z ewidencji, a akta przekazano do archiwum otrzymały numer [...]. Powyższe zapisy w dzienniku potwierdzają pozostałe zachowane materiały, których istnienia skarżący nie kwestionował. W świetle powyższego organ miał podstawy by uznać, że wskazane dokumenty (przede wszystkim zobowiązanie i oświadczenie) spełniają kryteria opisane w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. były wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Z brzmienia powołanego wyżej przepisu wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioski jakie formułuje organ wymagają od niego poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów, wykazania: 1) czy faktycznie odnalezione dokumenty dotyczą wnioskodawcy, 2) ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, że dokumenty te zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Oznacza to, że muszą to być dokumenty, z których w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym lub miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Okoliczność, że powyższe obowiązki ciążą na organie, wynika bezpośrednio również z faktu, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, rozstrzygnięcie w zakresie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wydawane jest w formie decyzji. Gdyby organ miał zatem jedynie obowiązek potwierdzić istnienie lub nieistnienie dokumentów o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy, to jego rola ograniczałaby się do wydania zaświadczenia, a nie decyzji. Wprowadzona przez ustawodawcę forma decyzji oznacza, że musi on dokonać oceny dokumentów, które się zachowały, pod kątem istnienia lub nieistnienia przesłanek określonych w art. 4 ustawy. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że w odniesieniu do skarżącego spełniona została zarówno pierwsza z przesłanek z art. 4 pkt 2 ustawy (tj. odnalezione dokumenty rzeczywiście dotyczą wnioskodawcy), jak i druga z nich (tj. ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, że dokumenty te zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa). Odnosząc się do treści skargi podnieść należy, że zasadnie organ wskazał, iż w niniejszym postępowaniu nie mógł oceniać całej działalności wnioskodawcy, a jedynie badał czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. W wydanej decyzji nie rozstrzygał o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie poinformował o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie mógł też prowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Zaznaczyć trzeba, że do organu nie należała ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy z dnia z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych mniej albo bardziej licznego grona osób. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa. Reasumując stwierdzić należy, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd. W ocenie Sądu, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zasadnie organ orzekł o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.