IV SA/Wa 2551/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. F. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł, 2. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, 3. ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. J. F. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 11 grudnia 2012 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dodatkowym oświadczeniu z tej samej daty skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazał, że jest właścicielem domu drewnianego w remoncie, w którym zajmuje 44 m² oraz budynku gospodarczego w budowie. Źródła utrzymania skarżącego stanowią świadczenie emerytalne w wysokości 900 zł netto miesięcznie oraz dieta, którą pobiera za udział w sesjach rady gminy S. i komisjach tej rady w wysokości 700 zł netto miesięcznie, z tym, że za każdą nieobecność na sesji rady potrącana jest kwota 200 zł. Do niezbędnych wydatków gospodarstwa domowego skarżący zaliczył: wydatki na zakup posiłków (690 zł miesięcznie), koszty zakupu leków (około 200 zł miesięcznie), opłaty za telefon komórkowy (około 70 zł miesięcznie), opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę i ścieki (około 230 zł miesięcznie), koszty paliwa na dojazdy do lekarzy specjalistów i na niezbędne zabiegi rehabilitacyjne (300 zł miesięcznie), koszty korespondencji i biletów autobusowych ponoszone przez niego z tytułu przewodniczenia Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w S. (około 80 zł miesięcznie). J. F. oświadczył, że nie ma zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Do wniosku z dnia 11 grudnia 2012 skarżący dołączył: kserokopię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2012 r. o ustaleniu wysokości zrewaloryzowanej emerytury, kserokopię dokumentacji medycznej, potwierdzającej, że cierpi na schorzenia kręgosłupa i układu pokarmowego, zestawienie płatności za telefon komórkowy, faktury za zakup leków na kwotę 71,61 zł oraz wyciąg z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w B. - Oddział w S. za okres od 14 maja do 14 sierpnia 2012 r. Saldo początkowe rachunku wyniosło 99,26 zł, a saldo końcowe 49,43 zł. Skarżący oświadczył, że rachunek otworzył wyłącznie w celu zmniejszenia wydatków na opłaty za przelewy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł, w pozostałym zakresie odmówił zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżącego radcę prawnego. Odpis postanowienia doręczono stronie w dniu 31 stycznia 2013 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 41 akt sprawy). W dniu 7 lutego 2013 r. J. F. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Skarżący stwierdził, że odmowa zwolnienia go od kosztów sądowych w całości jest chybiona, ponieważ nie uwzględnia wszystkich aspektów publicznej sprawy, która w ciągu kilkudziesięciu lat spowodowała po jego stronie znaczne wydatki, stratę czasu i zdrowia. Wskazał, że pisanie wielu pism, płatna korespondencja, wielokrotne wizyty w urzędach, czytanie akt sądowych wymagały od niego poświęcenia czasu i pieniędzy. Stwierdził, że nie ma w tej sprawie żadnego prywatnego interesu, poza satysfakcją z wypełnienia słusznej, publicznej misji. Oświadczył, że kwota 100 zł to koszt dwóch opakowań niezbędnego mu leku. Skarżący, w imię dobra publicznego, zwrócił się o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treść powołanego przepisu wynika, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. J. F. osiąga dochód z emerytury w wysokości 900 zł miesięcznie, a także dochód z miesięcznych diet przysługujących mu jako radnemu w kwocie 700 zł, które ulegają obniżeniu w przypadku nieobecności na sesjach rady i posiedzeniach komisji. Z kolei wykazana przez skarżącego wysokość wydatków jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1.570 zł miesięcznie, przy czym należy wskazać, że niewszystkie z wyszczególnionych przez stronę wydatków, mianowicie koszty ponoszone na działalność stowarzyszenia, którego jest przewodniczącym (średnio około 80 zł miesięcznie), można zakwalifikować jako koszty koniecznego utrzymania gospodarstwa domowego. Gdy strona dysponuje dwoma źródłami dochodu, z którego jest w stanie zabezpieczyć koszty koniecznego utrzymania, w tym koszty ponoszone na zakup leków, dojazdy do lekarzy i na rehabilitację, a ponadto przeznaczać dodatkowe środki na wydatki związane działalnością stowarzyszenia, nie można stwierdzić, że znajduje się ona w sytuacji, która nie pozawala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy przy tym podkreślić, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, iż jedyne kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma charakter materialny, a podstawą przyznania prawa pomocy może być jedynie rzeczywisty, zatem i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Dlatego o uwzględnieniu żądania strony nie mogą decydować podniesione przez nią w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczące występowania przed organami administracji i sądami w interesie publicznym oraz poniesionych w związku z tym na przestrzeni kilkudziesięciu lat wydatków, czy poświęconego w związku z tym czasu i zdrowia. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy, chyba że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. W ocenie Sądu, jeżeli J. F. dysponuje dwoma źródłami dochodu w podanych wyżej wysokościach, dochody te pozwalają mu na zaspokojenie koniecznych kosztów utrzymania oraz prowadzenie działalności w interesie publicznym, to jest on w stanie wygospodarować 100 zł na poniesienie części kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które to koszty powinny być zaspokojone na równi z innymi, podstawowymi wydatkami budżetu domowego. Uwzględniając jednak relację wysokości osiąganego przez skarżącego dochodu do wielkości koniecznych wydatków samodzielnie prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego, w szczególności związanych z leczeniem i rehabilitacją, Sąd stwierdził zarazem, że poniesienie kosztów postępowania ponad kwotę 100 zł, spowodowałoby uszczerbek w koniecznym utrzymaniu strony. Dlatego uwzględniono przedmiotowy wniosek w części obejmującej ustanowienie radcy prawnego oraz zwolniono skarżącego od kosztów sądowych ponad 100 zł, co oznacza, że poza wskazaną kwotą J. F. nie będzie zobowiązany do uiszczenia jakichkolwiek opłat i wydatków sądowych w niniejszej sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.