IV SA/Wa 2574/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska – Litwiniec (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Rząsa, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi Z. S., H. S. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza nieważność poprzedzającego go postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], 3. zasądza na rzecz skarżących Z. S. i H. S. od Ministra Infrastruktury i Budownictwa kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 2574/16 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...].08.2016 r., nr [...] Minister Infrastruktury i Budownictwa (zwany dalej Ministrem) stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Wojewody [...] (zwanego dalej Wojewodą) z dnia [...].06.2016 r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie odwołania J. i T. małż. S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...].12.1953 r., [...], w sprawie odszkodowania za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze. Stan niniejszej sprawy przedstawia się następująco. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju wyjaśnił, że dotychczas nie zostało rozpatrzone odwołanie J. i T. małż. S. od orzeczenia z [...].12.1953 r., Nr [...], w związku z czym zasadnym jest jego rozpatrzenie. Wskazał również Wojewodę [...] jako organ właściwy do jego rozpatrzenia. Po przeanalizowaniu archiwalnych akt sprawy dotyczących wywłaszczenia pod M., Wojewoda [...] stwierdził, że odwołanie od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...].12.1953 r., nr [...] zostało rozpatrzone orzeczeniem z dnia [...].06.1954 r., nr ew. [...], umarzającym postępowanie w Komisji Odwoławczej. Odwołanie zostało więc rozpatrzone prawomocną decyzją, a orzeczenie z dnia [...].06.1954 r., nr ew. [...] dotyczyło w istocie orzeczenia z [...].12.1953 r., a nie z dnia z [...].11.1953 r., jak w nim błędnie podano. Decyzja ta nie została też wzruszona w żadnym postępowaniu nadzwyczajnym, prawem przewidzianym. Organ wyjaśnił, że małżonkowie J. i T. S. nie zostali objęci zbiorczym orzeczeniem PWRN w L. z dnia [...].12.1953 r. o ustaleniu odszkodowania za grunt, ani też orzeczeniem z dnia [...].11.1953 r., nr [...]. Nie brali oni udziału w całym postępowaniu wywłaszczeniowym, nie byli powiadamiani o przeprowadzonych rozprawach, nie figurowali w sporządzonych rejestrach pomiarowych, jako właściciele wywłaszczanych nieruchomości. Wojewoda podkreślił zatem, że małżonków S. dotyczy dopiero orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczone budynki z , dnia [...].12.1954 r., nr [...]. Wojewoda podał także, iż w archiwalnych aktach sprawy brak jest informacji, by nieruchomość małżonków S. była wywłaszczona pod Państwowe M.. Miał o tym świadczyć brak informacji w rejestrach i wykazach dotyczących tego wywłaszczenia, wskazujących na to, że byli właścicielami nieruchomości, która weszła w skład obszaru M.. Podkreślono, że wywłaszczenie zostało dokonane na mocy ustawy z dnia 2 lipca 1947 r. o upamiętnieniu męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów, na podstawie orzeczeń z dnia [...].11.1953 r. oraz z [...].12.1953 r. Stąd Wojewoda wyprowadził wniosek, że w dacie dokonywania wywłaszczenia nie byli oni właścicielami wywłaszczanej nieruchomości, co – jak wskazał - sami potwierdzili w odwołaniu od orzeczenia z [...].12.1953 r., twierdząc, że nieruchomość ich nie wchodziła w obszar M.. Ponadto podkreślił, że jak wynika z zaświadczenia z dnia [...] marca 1959 r., zachowali oni własność tej nieruchomości. Stąd wyraził przekonanie, że wydanie ewentualnej kolejnej, merytorycznej decyzji w tej sprawie, stosownie do przepisu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., byłoby dotknięta wadą nieważności. Jednocześnie Wojewoda pouczył o przysługującym zażaleniu do Ministra Infrastruktury i Budownictwa. W wyniku skorzystania z tego środka przez następców prawnych J. i T. małż. S. – Z. S. i H. S., Minister Infrastruktury i Budownictwa na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. stwierdził niedopuszczalność wniesionego zażalenia. Minister uznał, że w istocie owa odmowa wszczęcia postępowania w sprawie odwołania J. i T. małż. S. od orzeczenia z [...].12.1953 r., nr [...], w sprawie odszkodowania za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze (postanowienie Wojewody z dnia [...].06.2016 r.), rozstrzygała o niedopuszczalności odwołania J. i T. S. od orzeczenia z dnia [...].12.1953r., a podstawą prawną tego postanowienia był w rzeczywistości art. 134 k.p.a., nie zaś art. 61a § 1 k.p.a. Organ naczelny przyjął zatem, że przedmiotowe zażalenie złożono na postanowienie o niedopuszczalności odwołania. Pouczył więc, że postanowienie o niedopuszczalności odwołania podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego - zgodnie z art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uznał zatem za niedopuszczalną kontrolę przedmiotowego orzeczenia przez Organ naczelny, skoro postanowienie wydane przez Organ II. instancji było ostateczne w administracyjnym toku instancji i przysługiwała od niego skarga do Sądu administracyjnego. Z tej przyczyny uznał, że jest nieuprawniony do oceny trafności tez, które legły u podstaw stwierdzenia niedopuszczalności odwołania przez Organ wojewódzki. Z uwagi na błędne pouczenie zawarte w treści postanowienia Wojewody [...] z dnia [...].06.2016 r. Minister wskazał, że Skarżącym przysługuje wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na to postanowienie, który należy złożyć w terminie 7 dni od chwili ustania przyczyny uchybienia terminu. Wraz ze złożeniem tego wniosku (w którym należy uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnoszącego skargę), należy dopełnić czynności, dla której przewidziany był termin. Wniosek o przywrócenie terminu, wraz ze skargą należy wnieść do sądu za pośrednictwem organu, którego czynność jest przedmiotem zaskarżenia (Wojewody [...]). We wniesionej skardze, pełnomocnik Z.S. i H.S. zarzucił: naruszenie art. 61a § 2 k.p.a. poprzez uznanie, iż od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nie przysługuje zażalenie, w sytuacji, w której wniesienie takiego środka zaskarżenia przewiduje jasny i oczywisty przepis prawa; naruszenie art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art 144 k.p.a. poprzez uznanie, iż jednoznaczne w swojej treści postanowienie Wojewody [...] o odmowie wszczęcia postępowania, wydane w oparciu o wskazany w nim art. 61 a k.p.a., stanowi w istocie postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania, wydane w trybie art. 134 k.p.a.; naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i zaniechanie uchylenia postanowienia Wojewody [...] z dnia [...].06.2016 r. Pełnomocnik wniósł o uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania w wysokości prawem przepisanej. Zarzucił, że Organ II. instancji, w sposób niedopuszczalny, bez jakiekolwiek umocowania prawnego, dokonał zmiany treści postanowienia Wojewody [...]. Zmiana ta nie została zaś dokonana w trybie przewidzianym przez przepisy prawa. Minister nie rozpoznał zażalenia od postanowienia o treści nadanej mu przez Wojewodę [...], a od postanowienia o treści, którą sam mu nadał, w uzasadnieniu swego postanowienia. Przez to Minister – daniem pełnomocnika Skarżących - naruszył art. 107 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż pominął całkowicie treść postanowienia, którą sformułował Wojewoda [...]. Pełnomocnik Skarżących wyraził pogląd, że jedynym, zgodnym z prawem rozstrzygnięciem, powinno być uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewodzie [...] do ponownego rozpatrzenia, w trybie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. Zamiast skierowanego do Skarżących pouczenia o możliwości zaskarżenia postanowienia Wojewody do WSA w Lublinie i konieczności złożenia wniosku o przywróceniu terminu, w uzasadnieniu byłyby zawarte wskazania dla Organu I. instancji. Wojewoda przy ponownym rozpoznaniu sprawy mógłby wówczas wydać postanowienie w trybie art. 134 k.p.a. W odpowiedzi na skargę, Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga została oparta na uzasadnionych podstawach. Wojewódzkie sądy administracyjne w oparciu m. in. o art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) uprawnione są do dokonywania kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oceny legalności zaskarżonych aktów Sąd dokonuje poprzez ustalenie, czy podjęto je zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego oraz czy prawidłowo zastosowano i zinterpretowano normy prawa materialnego. Należy nadto zauważyć, iż w myśl art. 134 P.p.s.a., Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia Ministra Infrastruktury i Budownictwa, w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem naruszyło ono przepisy obowiązującego prawa. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że Wojewoda [...] wydając postanowienie z dnia [...].06.2016 r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie odwołania J. i T. małż. S. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...].12.1953 r., nr [...], w sprawie odszkodowania za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze – wydał rozstrzygniecie nieznane Kodeksowi postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć, które mogą zapaść w postępowaniu drugoinstancyjnym. Z tego więc względu, dotknięte było ono nieważnością, jako wydane bez podstawy prawnej. W tej sytuacji – wobec błędnego sformułowania przedmiotu rozstrzygnięcia przez Wojewodę, odmawiającego wszczęcia postępowania odwoławczego i jednoznacznie powołującego się na art. 61a § 1 k.p.a., od którego w myśl art. 61a § 2 k.p.a. służyło zażalenie – Minister zobowiązany był do uchylenia tego postanowienia, jako nieznanego procedurze administracyjnej, a więc rażąco wadliwego. Prawidłowość jego rozstrzygnięcia podlegała zaś kontroli WSA w Warszawie. W tym stanie rzeczy, Organ nadzoru w żadnym razie nie był uprawniony do uchylania się od rozpoznania wniesionego przez Skarżących zażalenia. Skoro bowiem Wojewoda wydał postanowienie w trybie art. 61a § 1 k.p.a. i w wyniku tego, w określony sposób (choćby nawet wadliwy) uregulował sytuację prawną stron, miały one prawo postanowienie to zaskarżyć. Nie wynikało bowiem z niego w żadnym razie, aby zostało wydane w trybie 134 k.p.a. Skarżący otrzymawszy zatem postanowienie dotknięte wadą nieważnością, mieli prawo skorzystania z przysługującego im zażalenia, o którego dopuszczalności w tym wadliwym rozstrzygnięciu zostali pouczeni. Trzeba przy tym mieć na względzie, że w razie zaistnienia przesłanki nieważnościowej, nie ma znaczenia, czy wada ta miała istotny wpływ na wynik sprawy. Reasumując, były więc podstawy do zastosowania przez Ministra art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. Z tego też względu, wbrew stanowisku Ministra, postanowienie Wojewody podlegało kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jako nierozstrzygające w myśl art. 134 k.p.a. o niedopuszczalności odwołania J. i T. małż. S. od orzeczenia z [...].12.1953 r., nr [...], w sprawie odszkodowania za budynek mieszkalny i zabudowania gospodarcze, popieranej obecnie przez ich następców prawnych – Z. S. i H. S.. Wniesione przez nich zażalenie było więc dopuszczalne i powinno zostać rozpoznane przez Ministra. Z przytoczonych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - w punkcie 1. sentencji - uchylił zaskarżone postanowienie, a w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. - w punkcie 2. sentencji - uchylił postanowienie I. instancji. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego oraz o należnych kosztach zastępstwa procesowego, należących do kosztów postępowania sądowego - Sąd orzekł w pkt. 2 sentencji - na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.