IV SA/Wa 2577/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej. Skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2018 r. oddalił skargę. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia powołanego wyroku. Po wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek, K. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. W założonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 13 marca 2018 r., sprecyzowanym w piśmie z dnia 5 kwietnia 2018 r., wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym (rubryka nr 6 formularza wniosku) K. B. podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z dwoma synami (Z. B. i A. B.) i synową E. B.. W rubryce nr 10 formularza wniosku (dochody) wskazał, że Z. B. pracuje jako blacharz. Oświadczył jednak, że nie wie, jaki dochód uzyskuje wymieniony. Podał ponadto, że E. B. nie pracuje – choruje, zaś A. B. pracuje za granicą. Stwierdził, że nie wie jaki jest łączny dochód jego oraz osób, które wymienił, jako pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym. W rubryce nr 9 formularza wniosku (inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym) wnioskodawca wskazał natomiast, że prowadzi działalność handlową – handel obwoźny, a w rubryce nr 11 formularza wniosku (zobowiązania i wydatki) podał, że otrzymuje emeryturę w wysokości 756 zł. Ponadto wymienił tam następujące wydatki: alimenty (750 zł), energia elektryczna (100 zł miesięcznie), woda (20 zł), odpady (28 zł), leczenie (200 zł miesięcznie). Jako posiadany majątek nieruchomy (rubryka nr 7.1 formularza wniosku) K. B. wymienił budynek mieszkalno-gospodarczy o powierzchni 113 m2 z wydzieloną częścią mieszkalną o powierzchni 65 m2, a także nieruchomość rolną o powierzchni 2,97 ha, na której uprawia zboża. Ponadto wskazał, że posiada samochód osobowy o wartości około 2.500 zł. Ponieważ oświadczenie K. B. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 23 marca 2018 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: 1. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym z rachunku bankowego, na który przekazywano płatności obszarowe wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) oraz z rachunku otwartego dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej; 2. wyciągów z posiadanych przez osoby, które wymienił, jako pozostające z nim w gospodarstwie, domowym rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3. dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez niego emerytury (np. kopii decyzji właściwego organu ustalającej aktualną wysokość emerytury, wyciągu z rachunku bankowego z zaznaczoną odpowiednią pozycją); 4. oświadczenia w sprawie dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego; 5. oświadczenia w sprawie dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej pod nazwą [...] K. B.; 6. zaświadczenia z właściwego urzędu gminy potwierdzającego podaną we wniosku powierzchnię gospodarstwa rolnego oraz wskazującego, jaka jest dochodowość tego gospodarstwa; 7. kopii decyzji właściwego organu administracji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok; 8. oświadczań o wysokości dochodów synów; 9. oświadczenia, od jakiego czasu synowa nie pracuje i czy otrzymuje jakieś świadczenia; 10. dokumentów (np. potwierdzeń przelewów, wciągu z rachunku bankowego z zaznaczonymi odpowiednimi pozycjami) potwierdzających, że płaci alimenty w podanej we wniosku wysokości (750 zł). W odpowiedzi na opisane wezwanie skarżący złożył do akt sprawy: 1. potwierdzenie otrzymania przelewu z dnia 20 grudnia 2017 r. na kwotę 1.291,37 zł od ARiMR; 2. wydruk decyzji ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury K. B., w której wysokość świadczenia do wypłaty określono na 757,21 zł miesięcznie; 3. kopię decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku rolnego i podatku od nieruchomości; 4. zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 19 czerwca 2017 r. o dochodzie K. B. podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w roku podatkowym 2016 (19.933,80 zł); 5. potwierdzenie płatności gotówką na kwotę 750,00 zł dokonanej 12 marca 2018 r. przez K. B. na rzecz K. B.. Razem z wymienionymi dokumentami skarżący złożył do akt sprawy pismo z dnia 5 kwietnia 2018 r., w którym stwierdził, że nie ma rachunków bankowych, na których byłyby jakieś sumy pieniężne. Wskazał, że płatności obszarowe pobierane są na bieżąco na zakup środków do produkcji rolnej. Oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ uzyskuje z tego tytułu znikome sumy (utarg dzienny od 30 zł do 150 zł, a czasem wcale). Zaznaczył, że nie wypowiedział umowy rachunku bankowego. Wyjaśnił ponadto, że syn Z. B. i jego żona E. B. stanowią osobną rodzinę i utrzymują się sami, natomiast syn A. B. z rodziną przebywa za granicą. Oświadczył, że nie wie, jakie dochody uzyskują synowie. Stwierdził także, że z gospodarstwa rolnego nie uzyskał w 2017 r. żadnych dochodów. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Brzmienie art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Znajduje to potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa oraz art. 255 ppsa. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Przepis art. 255 ppsa stanowi natomiast, że, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że K. B., pomimo upływu wyznaczonego terminu (zwrotne potwierdzenie na karcie nr 100 akt sprawy), nie wykonał należycie wezwania z dnia 23 marca 2018 r. Ponieważ oświadczenie z dnia 13 marca 2018 r., a także dokumenty nadesłane przy piśmie z dnia 5 kwietnia 2018 r. i zwarte w tym piśmie informacje, nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek jego koniecznego utrzymania, nie można uwzględnić przedmiotowego wniosku. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący wymienił dwóch synów i synową, jako osoby z którymi pozostaje w gospodarstwie domowym. Nie podał jednak jakichkolwiek informacji o wielkości uzyskiwanych przez nich dochodów, ani o ich stanie majątkowym. Ustalenie sytuacji finansowej tych osób było natomiast konieczne do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Niemniej jednak, ponieważ w piśmie z dnia 5 kwietnia 2018 r. K.B. przedstawił informacje jednoznacznie wskazujące na to, że obaj synowie prowadzą – wraz ze swoimi rodzinami – odrębne gospodarstwa domowe, to analiza dokumentów potwierdzających sytuacje dochodową i majątkową Z. B. i E.. B. oraz A. B., nie była koniczna dla ustalenia, czy - prowadzący jednoosobowe gospodarstwo domowe – K. B. spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Dlatego nienadesłanie przez skarżącego dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji materialnej synów i synowej nie miało wpływu na ocenę przedmiotowego wniosku. W wezwaniu z dnia 12 lipca 2017 r. (lit. a) zawarto jednakże jasne i jednoznaczne zobowiązanie do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (K. B.. Analiza wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy umożliwiłaby bowiem określenie realnej wielkości środków finansowych pozostających do jego dyspozycji, a także ustalenie relacji tej wielkości do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Informacje o wysokości źródeł utrzymania podane przez stronę w oświadczeniu z dnia 13 marca 2018 r. oraz w piśmie z dnia 5 kwietnia 2018 r. budzą bowiem wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, chociażby w kontekście zadeklarowanej wielości koniecznych wydatków. Otóż, K. B. wykazał wydatki w łącznej wysokości prawie 1.100 zł, z których tylko alimenty (750 zł miesięcznie) praktycznie w całości pochłaniają zadeklarowany przez niego dochód z emerytury (756 zł miesięcznie). W sytuacji zatem, gdy wnioskodawca oświadczył, że nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego, działalność handlowa przynosić ma "znikome sumy" (utarg dzienny od 30 zł do 150 zł, albo żaden), a i wysokość świadczenia emerytalnego nie została przez niego potwierdzona aktualnym dokumentem (decyzja sprzed ponad trzech lat), analiza informacji zawartych w wyciągach z rachunku bankowego (rachunków bankowych) była nieodzowna dla ustalenia, w jaki sposób K. B. pokrywa koszty koniecznego utrzymania. W piśmie z dnia 5 kwietnia 2018 r. skarżący jednoznacznie oświadczył, że nie rozwiązał umowy rachunku bankowego. Ponadto złożył do akt sprawy dowód potwierdzenia otrzymania przelewu, stanowiącego płatność z ARiMR, na należący do niego rachunek bankowy. Nie ulega zatem wątpliwości, że K. B. posiada przynajmniej jeden rachunek bankowy. Jego zaniechania, wobec jednoznacznej treści wezwania, w żadnym wypadku nie usprawiedliwia natomiast twierdzenie, że nie ma rachunków, na których byłyby jakieś sumy pieniężne. Rozstrzygając o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, sąd (referendarz sądowy) dokonuje oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Weryfikuje przy tym, czy przedstawione przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenia są wiarygodne. W związku z tym to sąd (referendarz sądowy), a nie wnioskodawca, decyduje o tym, jakie dokumenty są niezbędne dla ustalenia sytuacji materialnej strony. Informacja o tym, że na rachunku bankowym nie ma środków pieniężnych nie zwalnia więc wnioskodawcy z obowiązku przedstawienia wyciągów z tego rachunku. Należy podkreślić, że konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, K. B., nie wykonując należycie wezwania z dnia 23 marca 2018 r. (nie nadsyłając wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy), w istocie tej współpracy odmówił. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Bierność wnioskodawcy należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza zatem, że ustalono, iż wykazane przez skarżącego stan majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę obowiązku uzupełnienia oświadczenia z dnia 13 marca 2018 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu