IV SA/Wa 260/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Rzążewska, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy S.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2004 r. [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1998 r., II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S. S. kwotę 455 zł (czterysta pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1964 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. orzekło przejęcie na własność państwa bez odszkodowania nieruchomość rolną położoną we wsi O., której właścicielem był S.S. na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. nr 39, poz. 174 i z 1961 r. nr 32 poz. 161) oraz § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39 poz. 198). Decyzją z dnia [...] marca 1998 r. Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] sierpnia 1964 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 1998 r. w mocy. W zaskarżonej decyzji organ uznał, iż nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 kpa konieczne do stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż z materiału dowodowego wynika, że właściciel na przedmiotowej nieruchomości nie zamieszkiwał, a nieruchomość ta była wydzierżawiona rolnikom przez Urząd Gminy, nie zaś właściciela. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, skarżący wniósł o stwierdzenie jej nieważności oraz stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 1998 r., ewentualnie o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzji Wojewody [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił decyzjom naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 i 4, art. 10 § 1, art. 61, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych powodów, niż określone w jej uzasadnieniu. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. W oparciu o kompetencję wynikającą z powyższego przepisu, sąd stwierdził nieważność decyzji organów w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Decyzje obu organów dotknięte były wadą nieważności wskutek rozpoznania przez nie sprawy, pomimo niewłaściwości rzeczowej. W doktrynie, jak i w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż właściwość rzeczową organu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ustala się według przepisów prawa materialnego, które to przepisy stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustalić należy najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996 r., str. 732). W niniejszej sprawie kontroli podlega decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. wydana w dniu [...] sierpnia 1964 r. w oparciu o art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. nr 39 poz. 174 i z 1961 r. nr 32 poz. 198). Powyższa ustawa została uchylona przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. 82.11.79) z dniem 01 lipca 1982 r. , ta zaś przez ustawę z dnia 25.03.1995 r. o takiej samej nazwie (Dz. U. 95.16.78). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądzałyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydanych na podstawie ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. nr 39, poz. 174 i z 1961 r. nr 32 poz. 161) a w obowiązującym stanie prawnym nie ma uregulowań pozwalających na przejmowanie przez państwo mocą decyzji administracyjnych opuszczonych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też prezydiów powiatowych rad narodowych. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 90.34.198 z późn. zm.) do właściwości organów gminy przeszły - jeżeli przepisy szczególne nie stanowiły inaczej - jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Skoro zatem kompetencja orzekania o przejęciu nieruchomości na rzecz państwa przez powiatowe rady narodowe nie przeszła z mocy szczególnych przepisów na inny organ, przyjąć należy domniemanie kompetencji gminy oparte na wskazanym przepisie. Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa właściwym organem do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia z wyłączeniem tych przypadków, gdy kontrolowana decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. O tym, jakie są organy wyższego stopnia przesądza art. 17 kpa. W myśl zatem art. 17 ust 1 kpa organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że samorządowe kolegium odwoławcze jest organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez prezydium powiatowej rady narodowej o przejęciu gospodarstwa rolnego, brak jest bowiem przepisu, który stanowiłby w tej materii o właściwości wojewody. Rozpoznanie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej przez Wojewodę [...] w I instancji, a w II instancji przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oznacza zatem, że postępowanie nadzorcze przeprowadziły niewłaściwe rzeczowo organy i wobec tego wydane przez te organy decyzje dotknięte są wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02.163.1348 z późn. zm.). Na wysokość kosztów postępowania składa się opłata sądowa, koszty zastępstwa prawnego oraz wysokość opłaty skarbowej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 145 § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak na wstępie.