IV SA/Wa 2616/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie asesor WSA Danuta Szydłowska, asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2008 r. sprawy ze skargi R. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) listopada 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - skargę oddala - Decyzją z dnia [...] października 2007 r. [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r. Nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego na terenie wsi B. i N., gm. K. i M. stanowiącego byłą własność małż. H. Z. i S. Z. W uzasadnieniu organ wskazał, że zostały spełnione warunki z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), bowiem S. Z. został zaliczony do II grupy inwalidów oraz brak było zstępnych, dla których praca w tym gospodarstwie stanowiłaby główne źródło utrzymania. Na powyższą decyzję R. H., następczyni prawna byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości H. Z. i S. Z., złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazała, iż gospodarstwo zostało niezasadnie przejęte na rzecz Państwa, bowiem H. Z. nie osiągnęła wieku emerytalnego, jak również nie była zaliczona do żadnej z grup inwalidów, a tylko S. Z. miał orzeczoną II grupę inwalidów. Ponadto, R. H. stwierdziła, że fakt, iż gospodarstwo stanowiło główne źródło utrzymania jej rodziców oznacza, że gospodarstwo to stanowiło również jej jedyne źródło utrzymania. Decyzją z dnia [...] listopada 2007r. Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy wskazując, iż sporne gospodarstwo rolne zostało przejęte na własność Państwa, decyzją Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r. Nr [...] na wniosek na podstawie art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ww. ustawy, państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Organ wskazał, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało przejęte na własność Państwa na wniosek, w którym S. Z. stwierdził, że jest niezdolny do dalszej pracy w gospodarstwie. Otrzymał on bowiem orzeczenie Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w B. kwalifikujące go do drugiej grupy inwalidów. Ponadto stwierdził, że brak jest następcy do pracy w gospodarstwie, bowiem córka uczy się w Liceum Ogólnokształcącym w Ł. Zdaniem organu w sprawie nie budzi wątpliwości, iż spełniony został pierwszy warunek kwalifikujący dane gospodarstwo do przyjęcia, bowiem S. Z. został zaliczony do II grupy inwalidów, co wynika z decyzji przyznającej rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Ponadto w myśl art. 17 ust. 1 ww. ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne, jeżeli gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków, objęte jest wspólnością ustawową lub stanowi odrębną własność małżonka, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługuje łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu, iż gospodarstwo przejęto z naruszeniem przepisu art. 4 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, zgodnie z którym nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą oraz, iż zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania, organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że R. H. w dacie przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa miała 19 lat i uczyła się w Liceum Ogólnokształcącym. Znajduje to potwierdzenie w piśmie S. Z. z dnia 16 maja 1977 r., w którym stwierdził on, że "gospodarstwo nie ma następcy -córka uczy się w Liceum Ogólnokształcącym w Ł." W ocenie organu o utrzymywaniu się z pracy w gospodarstwie możemy zaś mówić wówczas, gdy osoba czyni nakłady w celu pobierania pożytków, a następnie czerpie pożytki z tego gospodarstwa i stanowią one podstawę jej egzystencji. Ponieważ R. H., w dacie przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa, dopiero się uczyła się stwierdzić należy, iż była na utrzymaniu rodziców, a praca w przedmiotowym gospodarstwie nie stanowiła jej głównego źródła utrzymania. Ponadto, organ podkreślił, iż H. i S. Z. byli zainteresowani przejęciem gospodarstwa na rzecz Państwa, oboje podpisali się pod wnioskiem o przejęcie gospodarstwa, nie wnieśli również odwołania od decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r. o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa i pobierali rentę przyznaną za przekazane gospodarstwo. Powyższe w ocenie organu wskazuje, iż w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Skargę na w/w decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. H., żądając jej uchylenia w całości. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż błędnie orzekający w sprawie organ przyjął, że praca w spornym gospodarstwie nie stanowiła jej głównego i jedynego źródła utrzymania. Wskazała, iż wspólnie z rodzicami pracowała w gospodarstwie. W piśmie stanowiącym uzupełnienie skargi przedłożyła oświadczenia osób fizycznych, które potwierdzają ten fakt. Pożytki czerpane z niego były wyłącznym źródłem jej utrzymania, ponadto w dacie złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa i wydania decyzji nie uczyła się już w liceum, bowiem zdała maturę. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że decyzja o złożeniu przez ojca wniosku o przejęcie gospodarstwa przez Państwo podjęta została przez niego w konsekwencji ciężkiej choroby, uniemożliwiającej mu pracę w gospodarstwie. Tymczasem wystąpienie z niniejszym wnioskiem stanowiło wówczas jedyną możliwość otrzymania renty, niezbędnej do zapewnienia mu dalszej egzystencji. Podkreśliła, iż nikt nie pytał ją o zgodę na przejęcie gospodarstwa, które stanowiło również jej własność, brak jej zgody stanowi zaś w jej ocenie rażące naruszenie art. 4 ustawy z 29 maja 1974r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Zdaniem skarżącej kwestionowana decyzja, jako pozbawiająca ją prawa do dziedziczenia gospodarstwa, godzi w prawo własności, chronione przez Konstytucję, co wskazuje, iż w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, bowiem Skarb Państwa przejął własność, na skutek unormowań niekonstytucyjnej w dzisiejszej ocenie ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżone decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2007r. utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] października 2007 r. orzekającą o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r. Nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego na terenie wsi B. i N., gm. K. i M. stanowiącego byłą własność małż. H. Z. i S. Z. W niniejszej sprawie kontroli sądu poddano zatem decyzję wydaną w trybie stwierdzenia nieważności. Dokonanie oceny, jej zgodności z prawem poddane, więc jest specyficznym regułom odnoszącym się do kontroli decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności oznacza, bowiem, że sprawa nie toczy się już w trybie zwykłym i stwierdzenie nieważności kontrolowanej w tym postępowaniu decyzji dopuszczalne jest jedynie w przypadku stwierdzenia wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. Do wzruszenia decyzji nie wystarczy zatem stwierdzenie zaistnienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy. W trybie nadzoru konieczność uznania decyzji za nieważną zachodzi jedynie w enumeratywnie wyliczonych ustawowo przypadkach (art. 156 § 1 k.p.a.), gdyż sprzeciwia się ono fundamentalnej zasadzie trwałości decyzji ostatecznych, (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 1998r. II SA 456/98). Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma w prawie bardzo istotne znaczenie. Przede wszystkim z tego powodu, że stanowi wyjątek od określonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Przepis art. 156 § 1 k.p.a. nakłada, więc na organ administracji publicznej obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale zarazem wykazania, że było to rażące naruszenie prawa. Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy łącznie zostaną spełnione trzy przesłanki tj. zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne. Trzecim elementem wymagającym zbadania są społeczne skutki, jakie wywołała decyzja. W rozpoznawanej sprawie orzekający organ uznał, iż kontrolowana przez niego w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r. Nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego na terenie wsi B. i N., gm. K. i M. stanowiącego byłą własność małż. H. Z. i S. Z., nie narusza prawa w stopniu rażącym i odmówił stwierdzenia jej nieważności. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy decyzja Naczelnika Gminy w W. z dnia [...] września 1977 r. została wydana w oparciu o art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U z 1974r. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z brzmieniem ustępu 1 niniejszego przepisu obowiązującym w dacie wydania decyzji: Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę jeżeli przekaże on wszelkie nieruchomość wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1. osiągnął wiek 65 lat mężczyzna , a 60 lat kobieta albo 2. zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż spełnione zostały przesłanki wynikające z cytowanego powyżej przepisu, uprawniające organ do wydania stosownej decyzji. Z akt sprawy wynika bowiem, iż wnioskiem z dnia [...] maja 1977r. S. Z. (ojciec skarżącej) zwrócił się do Naczelnika Gminy w W. o przejęcie posiadanego przez niego gospodarstwa na rzecz Państwa w zamian za rentę. Powierzchnia gospodarstwa wynosiła powyżej 2 ha użytków rolnych lub leśnych. S. Z. legitymował się również orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w B. z dnia [...] kwietnia 1977r. uznającym go za inwalidę II grupy. Ponadto podkreślić należy, iż pod wszystkimi dokumentami złożonymi w toku postępowania przez S. Z. podpisała się także H. Z. jako współwłaścicielka przejmowanego gospodarstwa. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez stronę skarżącą, Sąd uznał, iż właściwie orzekający w sprawie organ przyjął, iż kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja nie narusza także w sposób rażący art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W świetle niniejszego przepisu nieruchomość, na których gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą (art. 4 ust. 1). Zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania (art. 4 ust. 2). Analiza akt sprawy wskazuje, iż składając wniosek o przejęcie gospodarstwa S. Z. oświadczył, iż posiadane przez niego gospodarstwo nie ma następcy prawnego - córka uczy się w Liceum Ogólnokształcącym w Ł. W konsekwencji w oparciu o powyższe oświadczenie została wydana kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja. Fakt, iż skarżąca pobierała naukę wskazywał tym samym, iż była ona pomimo uzyskania pełnoletniości nadal na utrzymaniu rodziców, którzy utrzymywali się z gospodarstwa rolnego, którego byli właścicielami. W świetle powyższego uznać należy, iż poczynione przez organ ustalenia w niniejszym zakresie, które w ocenie skarżącej uznać należy za błędne bowiem w dacie wydania decyzji nie uczęszczała już ona do liceum, zaś praca w gospodarstwie w tym okresie stanowiła jej jedyne źródło utrzymania, nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Fakt ujawnienia w sprawie zakończonej decyzją ostateczną istotnych dla sprawy nowych okoliczność faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi który ją wydał, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa stanowi bowiem przesłankę wznowieniową. Tym samym odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, należy wskazać, iż w orzecznictwie sądowym przyjęty i utrwalony jest trafny pogląd, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jako przewidujące odstępstwo od zasady trwałości decyzji nie mogą być interpretowane rozszerzająco, a stwierdzenie nieważności może mieć miejsce wówczas gdy organ ustali, że decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa tzn. dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa ( por. wyrok SN z dnia 11 maja 2000r. III RN 62/00, publikacja OSNP 2001/4/100). Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia w sytuacji wznowienia postępowania. Postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją może zostać wznowione jedynie w sytuacji zaistnienia przesłanek określonych w art. 145-153 Kpa. Podkreślić należy, iż katalog przesłanek dopuszczających możliwość zarówno stwierdzenia nieważności, jak i wznowienia postępowania jest katalogiem zamkniętym. A zatem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można powoływać się na podstawy wznowienia postępowania. Niedopuszczalnym i błędnym jest bowiem przyjęcie, iż którakolwiek z podstaw wznowienia mogłaby zarazem stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na mocy art. 151 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo i postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm) orzekł jak w sentencji. a