IV SA/Wa 2662/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska – Bigiej po rozpoznaniu w 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy J. Z. po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny, syn jest studentem niestacjonarnych studiów, jest bezrobotny. Syn leczy się w zakresie chorób kręgosłupa i oczu. Żona jest osobą niepełnosprawną, leczy się w Klinice [...] w [...], jest osobą schorowaną wymagającą leczenia i rehabilitacji. Skarżący podał, że jest współwłaścicielem domu (1/6 udziału) oraz wraz z żoną i synem dzieli mieszkanie o pow. ok. 60 m2. Podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości ok. 3100 zł netto. Podniósł, że wydatki wynoszą ok. 3000 zł. Zarządzeniem z dnia 30 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni – poprzez: a) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków); b) nadesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu (np. zaświadczenia z zakładu pracy), c) wskazanie i udokumentowania wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, w tym utrzymanie mieszkania oraz leczenie i rehabilitację, d) nadesłanie zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez J. Z. statusu osoby bezrobotnej; W piśmie z dnia 11 maja 2017 r. skarżący wymienił następujące wydatki: nauka syna – 550 zł, utrzymanie mieszkania – 500 zł, utrzymanie 14-letniego auta – 200 zł, dojazdy do lekarza z [...] – 200 zł, dojazdy do lekarza i rehabilitacja – 100 zł, dojazdy do pracy – 200 zł, leki – 200 zł, wyżywienie i bieżące wydatki – 800 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie, że skarżący spełnia przesłanki uprawniające do udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, nie został przez niego spełniony. Skarżący w rozpatrywanej sprawie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A zatem przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest uwarunkowane wykazaniem, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Skarżący we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym: żonę i pełnoletniego, studiującego syna. Oświadczył, że żona i syn są osobami schorowanymi i tylko on uzyskuje dochód w wysokości ok. 3 100 zł netto miesięcznie. Podał, że wydatki miesięczne (bez ich wyszczególnienia) wynoszą ok. 3000 zł. Referendarz sądowy uznał, że w tej sytuacji zasadne jest wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie wyciągów z kont bankowych, dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu, wykazania i udokumentowania poszczególnych wydatków miesięcznych oraz nadesłania zaświadczenia o posiadaniu statutu osoby bezrobotnej przez syna skarżącego. Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie nadesłał jedynie sporządzony przez siebie spis wydatków na łączną kwotę 3000 zł, nie dokumentując w żadnej części wskazanych wydatków. Nie nadesłał także żadnych innych dokumentów (wyciągów z kont bankowych, zaświadczenia o statusie bezrobotnego, zaświadczenia o zarobkach). Tym samym należy uznać, że nie wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem przedstawione przez niego informacje nie są wystarczające do dokonania rzetelnej analizy sytuacji majątkowej w kontekście możliwości poniesienia kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. Stwierdzić zatem należy, że w rozpatrywanej sprawie skarżący w sposób niepełny, wybiórczy przedstawił swoja sytuację majątkową, co uzasadnia odmowę uwzględnienia jego wniosku, bowiem nie wykazał, że poniesienie kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.