IV SA/Wa 2680/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant referent stażysta Paulina Plichtowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia z rejestru PESEL danych osobowo - adresowych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018r., znak: [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również jako: Minister, organ) po rozpatrzeniu wniosku M. Z. (dalej również jako: strona, skarżący) o udostępnienie w rejestru PESEL danych adresowych P. T., jego małżonki, rodzeństwa i dzieci, odmówił udostępnienia żądanych danych żyjących krewnych P. T. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] stycznia 2018 r. r. pr. M. Z. zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o udostępnienie z rejestru PESEL adresu i daty zameldowania na pobyt stały oraz czasowy P. T. oraz danych adresowych jego małżonki, rodzeństwa i dzieci. Wnioskodawca uzasadniając potrzebę uzyskania wyżej wymienionych danych wyjaśnił, że ubiega się o dane wymienionych we wniosku osób jako kurator wyznaczony dla nieznanego z miejsca pobytu P. T. i zamierza skontaktować się z członkami jego rodziny, aby ustalić miejsce pobytu tej osoby. Do wniosku dołączono postanowienie Sądu Rejonowego w [...],[...] Wydział [...], sygn. akt [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie ustanowienia r. pr. M. Z. kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika – P. T. Minister wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów potwierdzających istnienie interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanych danych dotyczących rodziców, rodzeństwa i dzieci P. T., w szczególności zobowiązania właściwego sądu obligującego do ich podania. Uznając interes prawny do uzyskania części wnioskowanych danych, udostępniono informację, że P. T. aktualnie nie posiada adresu zameldowania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Minister powołała się na art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zgodnie z którym dane z rejestru PESEL udostępniane są osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny. Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "wykaże" oznacza, że legitymowanie się interesem prawnym musi być udowodnione, a nie tylko uprawdopodobnione. O istnieniu interesu prawnego decydują zaś przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, realne, aktualne i rzeczywiste korzyści. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 802 K.p.c. sąd może ustanowić dla dłużnika kuratora, jeżeli miejsce jego pobytu nie jest znane. Kurator powoływany dla strony nieznanej z miejsca pobytu staje się przedstawicielem procesowym tej osoby. W judykaturze przeważa pogląd, że taki kurator powinien, w ramach swoich obowiązków, podejmować za nieobecnego jedynie czynności procesowe, które są niezbędne dla obrony jego praw w toku całego procesu. Kurator uprawniony jest więc do składania oświadczeń woli w imieniu reprezentowanej strony, ale tylko oświadczeń mających charakter procesowy, co potwierdza przytoczone orzecznictwo sądów apelacyjnych oraz SN. Odmienne zapatrywanie na rolę curatora absentis, która miałaby polegać na podejmowaniu poszukiwań osoby nieobecnej, zdaniem organu, budzi uzasadnione wątpliwości. Biorąc powyższe pod uwagę Minister uznał, że udostępnienie wnioskodawcy danych żyjących krewnych dłużnika, które to dane miałyby posłużyć kuratorowi do odnalezienia dłużnika stałoby w sprzeczności z przepisami ustawy o ewidencji ludności, które uprawniają organ do udostępnienia danych z rejestru PESEL jedynie w sytuacji, kiedy wnioskodawca wykaże, że legitymuje się w tym zakresie interesem prawnym. Tymczasem obowiązujące przepisy prawa oraz utrwalona linia orzecznicza sądów nie pozwalają uznać, iż dla poprawnego wypełnienia obowiązków konieczne jest poszukiwanie krewnych dłużnika. Dodatkowo organ podniósł, że sam stosunek pokrewieństwa osoby poszukiwanej z osobą, dla której kuratorem wyznaczony został wnioskodawca, nie materializuje interesu prawnego w uzyskaniu z rejestru PESEL żądanych danych. Organ udostępniający dane jest zobowiązany do zapewnienia ochrony dóbr osobistych osób, których dane zgromadzone są w rejestrze PESEL, w tym w szczególności prawa jednostek do ochrony własnych danych osobowych (ochrona prywatności) przed udostępnieniem ich osobom nieuprawnionym. Ochrony takiej nie zapewnia zaś oparcie decyzji o udostępnieniu danych adresowych na subiektywnym przekonaniu, że kontakt z krewnymi osoby poszukiwanej może być pomocny w odszukaniu osoby reprezentowanej przez kuratora. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył kurator M. Z. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: * art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 września 2010 roku o ewidencji ludności przez przyjęcie, że podmiot wnioskujący o udostępnienie danych osobowych musi udowodnić interes prawny w uzyskaniu żądanych danych oraz przez przyjęcie, że uprawnienie do uzyskania danych osobowych musi wynikać wprost z przepisów prawa tj., że musi istnieć norma prawna wyraźnie przyznająca uprawnienie do udostępnienia danych osobowych, * art. 802 k.p.c. przez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że rolą kuratora ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika jest wyłącznie reprezentowanie go w postępowaniu egzekucyjnym, a nie jego poszukiwanie. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi kurator wskazał na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym wykazanie interesu prawnego nie musi polegać na wskazaniu wprost przepisów prawa, a nadto o interesie prawnym w uzyskaniu danych z bazy PESEL mogą świadczyć takie okoliczności, w których sytuacja prawna skarżącego byłaby zależna od danej osoby i dlatego jej odnalezienie wymagałoby uzyskania jej adresu. Skarżący podniósł argumentację, z której wynika, że nie ma on kontaktu z dłużnikiem, a zatem uzyskanie adresów osób bliskich tego dłużnika może pomóc w uzyskaniu kontaktu z samym dłużnikiem. Nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że rola kuratora dłużnika nieznanego z miejsca pobytu nie obejmuje czynności faktycznych poszukiwania dłużnika. Powołał się przy tym na stanowiska odnośnie rozumienia analogicznych norm art. 144 k.p.c. i art. 78 p.p.s.a. stwierdzając, że rolą kuratora jest zarówno udział w postępowaniach, jak i podejmowanie prób w celu ustalenia miejsca pobytu strony. Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem organu, że interes prawny w uzyskaniu danych ze zbioru PESEL musi być udowodniony, albowiem przepis posługuje się pojęciem "wykazanie". Tymczasem dowodzenie dotyczy sfery faktów, w związku z czym nie można jest możliwe udowodnienie okoliczności prawnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2018r. odmawiająca udostępnienia danych adresowych żyjących krewnych P. T. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 657 – dalej "ustawa"). Zgodnie z art. 46 ust. 1 przywołanej ustawy, dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców, w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań, udostępnia się następującym podmiotom: organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze (pkt 1); Policji, Straży Granicznej, (...), organom wyborczym i strażom gminnym (miejskim) (pkt 2); komornikom sądowym - w zakresie niezbędnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego (pkt 3); państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach (pkt 5); Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi, w zakresie danych osób poszukiwanych (pkt 6). W myśl ust. 2 pkt 1 i 3 art. 46, dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione: osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny (pkt 1); innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes faktyczny w otrzymaniu danych, pod warunkiem uzyskania zgody osób, których dane dotyczą (pkt 3). W myśl ust. 3 art. 47 ustawy, organ rozpatrujący wniosek, o którym mowa w ust. 1, odmawia w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46. Przenosząc powyższe przepisy na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że skarżący jako ustanowiony w trybie art. 802 k.p.c. kurator dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika, wystąpił o udostępnienie z rejestru PESEL adresów i daty zameldowania na pobyt stały oraz czasowy zarówno samego dłużnika, jak i danych jego małżonka, rodzeństwa oraz dzieci. W odpowiedzi na wniosek skarżącego organ administracji podał dane dotyczące ostatniego adresu zameldowania na pobyt stały dłużnika P. T. Spór sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy skarżący wykazał w toku postępowania administracyjnego interes prawny w uzyskaniu danych meldunkowych małżonka dłużnika oraz jego krewnych. Odnosząc się do powyższego problemu należy na wstępie stwierdzić, że niezasadne jest rozróżnianie przez skarżącego czynności "wykazania" i "udowodnienia". Skarżący podkreślił, że koniecznym jest rozróżnienie pojęcia "wykazanie" (takim posługuje się akt prawny) od pojęcia "udowodnienie". Zdaniem skarżącego wykazanie nie jest równoznaczne z udowodnieniem, ma ono słabszy charakter, niż udowodnienie interesu prawnego, co oznacza że skarżący nie musi udowodniać istnienia interesu prawnego w uzyskaniu danych, lecz wystarcza owo wykazanie. Skarżący uznał, że z racji roli procesowej (postanowienie sądu o ustanowieniu go kuratorem w trybie art. 802 k.p.c.) i własnych zadań co do obowiązku poszukiwania dłużnika już wykazał istnienie interesu prawnego, aby otrzymać dane adresowe osób bliskich dla dłużnika. Jest to mu niezbędne celem prowadzenia działań zmierzających do ustalenia pobytu dłużnika i wobec tego rozpytania tych osób. Z powodu pełnienia roli kuratora nie musi on składać żadnych dodatkowych dokumentów i dowodów, do czego zobowiązał go organ. Sąd w niniejszym składzie akceptuje pogląd (wyrażony m. in. w wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1504/18), że powyższa argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Wykazanie interesu prawnego poprzez złożenie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o ustanowieniu kuratorem nastąpiło bowiem jedynie w stosunku do samego dłużnika. Nie rozciąga się natomiast na osoby bliskie dłużnikowi. W stosunku do małżonka i krewnych dłużnika owo wykazanie nie nastąpiło, gdyż skarżącemu w pierwszej kolejności nie przysługuje interes prawny w żądaniu danych tych osób. W związku z tym wtórna jest kwestia czy przepis wymaga wykazania czy udowodnienia interesu prawnego. Należy bowiem mieć ów interes, aby w dalszej kolejności czy to go wykazać czy udowadniać. W orzecznictwie przyjmuje się zresztą, że wykazanie interesu prawnego w rozumieniu art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy jest tożsame z udowodnieniem (vide np. wyrok NSA z 26 lipca 2016r. sygn.. akt II OSK 286/16, z 15 lipca 2016r. sygn. akt II OSK 2679/14). Sąd w niniejszym składzie akceptuje rozumienie pojęcia "wykazania" interesu prawnego jak w powołanych wyżej wyrokach. Niezależnie jednak od powyższego podkreślenia wymaga, że skarżący nie zamierzał składać jakichkolwiek innych dowodów czy dostarczać dodatkowych informacji, gdyż istnienie interesu prawnego wywodzi z faktu czynności procesowej sądu powszechnego, jakim jest przyznanie mu roli procesowej kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu. Zasadnicza zatem kwestia sprowadza się do tego, czy kurator ma interes prawny w żądaniu danych adresowych pozostałych wnioskowanych osób tj. małżonka i krewnych dłużnika, w celu reprezentowania którego został wyznaczony. Skarżący wywodzi to z faktu, że opowiada się za taką wykładnią prerogatyw kuratora, która obejmuje również czynności faktyczne, jakimi jest ustalenie miejsca, adresu, pod którym przebywa dłużnika. Odnosząc się do tej kwestii, należy uznać, że jakkolwiek rolą kuratora może być również podejmowanie czynności faktycznych celem odszukania dłużnika, to jednak w niniejszej sprawie kurator nie poszukuje bezpośrednio danych tego dłużnika, lecz osób trzecich. Należy podkreślić, że o interesie prawnym strony w sprawie o udostępnienie danych z ewidencji ludności mogłyby świadczyć tylko takie okoliczności, w których sytuacja prawna tej strony byłaby zależna od danych uzyskanych z ewidencji, a więc gdyby te dane były potrzebne do zrealizowania przez wnioskodawcę jego uprawnień lub poddania się obowiązkom. Należałoby zatem wykazać bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu, a wspomnianą normą prawa, na której budowany jest interes prawny. Należy uznać, że w niniejszej sprawie nie jest źródłem interesu prawnego norma art. 802 k.p.c. Przepis ten jedynie uprawniał sąd powszechny do wyznaczenia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu dłużnika. Kreował on zatem związek prawny osoby będącej kuratorem z osobą dłużnika i w tym zakresie interes prawny po pierwsze wystąpił, po drugie został skutecznie wykazany jako podstawa do udostępnienia danych adresowych owego dłużnika. Brak jest natomiast konkretnego, bezpośredniego, opartego o normy materialnoprawne interesu w odniesieniu do osób powiązanych prawnie na gruncie kodeksu rodzinnego. Brak jest bowiem relacji łączącej skarżącego z osobami, których żąda ujawnienia danych adresowanych. Nie ulega wątpliwości, że sam zamiar rozpytania o miejsce pobytu dłużnika jest jedynie interesem faktycznym, nie poddającym się regulacji art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy. Nie kreuje bowiem żadnego stosunku zarówno procesowego, a tym bardziej materialnego. Nie występuje jakakolwiek relacja materialnoprawna między kuratorem, a osobami bliskimi dłużnika tj. konkretnie jego krewnymi. Warto przy tym wskazać, że nawet zamiar wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po dłużniku skarżącej nie kreuje podstaw do ujawnienia danych z bazy PESEL (vide wyrok NSA z 26 lipca 2016r. sygn. akt II OSK 268/16). Z powyższych względów jako bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 802 k.p.c. Po pierwsze organy bezpośrednio nie stosowały tego przepisu, po drugie natomiast nie kreuje on normy prawa materialnego, statuującej interes prawny pomiędzy kuratorem, ustanowionym na mocy tego przepisu, a osobami trzecimi. Wyznacza jedynie stosunek między kuratorem, a dłużnikiem nieznanym z miejsca pobytu. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.